shitclic

Protest Paradwys Cymru

2012-02-20T19:08:00.001Z

Fe’u gwelais i nhw gyntaf ar yr A483 ger y Trallwng cyn ’Dolig. Bob yn ail glawdd, postyn ffordd a thalcen tŷ. Nid camerâu codi pres i’r heddlu, ond posteri protest fel “Countryside not Ironside” yn erbyn codi angenfilod dur drwy’r Bowys wledig. Ro’n i wedi gweld straeon newyddion am fwriad National Power i blannu peilonau trydan am 26 milltir o felinau gwynt Sir Drefaldwyn i Loegr, ond wnes i ddim talu llawer o sylw, er cywilydd i mi. ‘Mewnfudwyr yn swnian eto’ meddyliais, y teips sy’n cwyno am arogl tail o’r fferm drws nesaf i’w Rose Cottage. Ac i ryw raddau, daeth hynny drosodd mewn rhaglen ddogfen ddifyr nos Fawrth wrth weld Saesnes “jolly” yn reidio mul(!) a chert ar lonydd tawel Meifod. Saesneg oedd acen a chyfrwng trafod y pwyllgor a welwyd ar y sgrin, a Saesneg oedd iaith llawer o’r placardiau gerbron Senedd Bae Caerdydd. A dyma fi ragfarnllyd yn cymryd yn erbyn y rhaglen yn syth, gan gofio Village SOS y llynedd a bortreadodd bentref Myddfai o safbwynt y mewnfudwyr yn unig.

Dwi’n falch, fodd bynnag, i mi ddal ati gyda Gwynt Ynni Hwyliau (cwmni Ceidiog), cyfres am yr ymgyrchwyr brith sy’n dân ar groen pobl fel yr Arglwydd Elis Thomas AC, cadeirydd Pwyllgor Amgylchedd a Chynaliadwyedd y Cynulliad. Er i Neville Thomas QC gyfaddef mai’r mewnfudwyr a ddechreuodd godi stŵr, roedd mwy a mwy o’r brodorion wedi dechrau ymuno â’r ymgyrch bellach, meddai. Pobl fel David Oliver o Gefn Coch, ffermwr ac wyneb cyfarwydd Y Ffair Aeaf sy’n poeni am droi tir amaeth yn dir diwydiannol, Bethan Jones o Aberriw, mam ifanc a chynllunydd crysau-t ar gyfer yr ymgyrch “Na”, a Lloyd James sy’n poeni am golli’i fusnes bythynnod gwyliau. Fel y dywedodd yn dra effeithiol: “..gynnon ni ddim clwb, gynnon ni ddim swimming pool…dyma’n swimming pool ni yma…” gan bwyntio dros y giât at y bryniau a’r dolydd eang o’i flaen.

Ond yr uchafbwynt a’r uchaf ei chloch, heb os, oedd Myfanwy Alexander – clamp o gymeriad, arweinydd answyddogol a chyfieithydd y criw sy’n dwyn ei llu ynghyd o’i Suzuki bach coch drwy sibrwd y gair cod “apple cart”. Hawdd gweld ei bod yn perthyn i gadeirydd y Blaid. Honnodd mai ychydig iawn o bobl leol sy’n cefnogi’r cynllun, ond ble’r oedden nhw? Buasai’n braf clywed barn wahanol, fel ambell dirfeddiannwr sydd eisoes wedi elwa ar ffermio tyrbinau. Annheg braidd oedd portreadu Dafydd Êl fel rhyw fwgan cas unig o blaid y datblygiad, ond hwyrach nad oedd neb arall yn ddigon dewr i dynnu’n groes i fyddin Myfanwy ar gamera. Trueni am y darlun unochrog felly, ond llongyfarchiadau i’r criw cynhyrchu am fathu’r teitl mwyaf bachog ar S4C ers tro byd.

Ar eich Cais

2012-02-20T18:59:00.002Z

Yn yr Wcráin, mae’r gaeaf wedi gadael ei ôl creulon gan ladd dros 200 o bobl mewn tymheredd iasoer o -35 Celsius; ac mae Sarajevo, prifddinas Bosnia dan dair troedfedd o eira. Yn Lloegr, cafodd Sky News a’r BBC sterics och! a gwae wrth i ryw ddwy fodfedd gau’r traffyrdd a maes awyr Heathrow. Ac anghofiwch am yr holl dywallt gwaed yn Syria - onid oes yna eira ar strydoedd LLUNDAIN siŵr iawn?!

Tra bo’r cyfryngau Prydeinig yn hollol boncyrs wrth iddi bluo, mae’r cyfryngau Cymreig wedi mopio ar rywbeth tra gwahanol. Ydy, mae pencampwriaethau’r Chwe Gwlad yn ôl i hawlio tudalennau blaen, canol ac ôl y Western Mail, a’r Bîb yn anfon llond Aer Lingus o ohebwyr a chyflwynwyr lwcus fel Dewi Llwyd i gyflwyno’i raglen fore Sul o Temple Bar. Esgus perffaith felly i BBC Wales dyrchu i’r archifau gyda rhaglenni am Grav a Shane Williams, a rhaglen deyrnged (arall?) i Barry John ar Radio Cymru. Does ryfedd fod cyfrannwr Pawb a’i Farn o Ruthun yn cwyno am yr holl sylw i’r gamp, yn enwedig nos Sadwrn ar S4C. Gyda llaw, mae’n hen bryd gwahardd myfyrwyr chweched dosbarth o seiat drafod y Sianel. Ar ôl gofyn cwestiwn am ddyfodol diwydiant darlledu yn y gogledd ers i Tinopolis gefnu ar Gaernarfon, cyfaddefodd yr holwraig a’i ffrind nad oedden nhw’n gwylio S4C beth bynnag. A hyd yn oed pan ofynnodd y Br.Llwyd pa fathau o raglenni Cymraeg fyddai’n plesio, rhyw fwmblan cyffredinol am “fwy o amrywiaeth” gawson ni. Dylai’r cyflwynydd fod wedi pwyso arnyn nhw ymhellach, a gofyn pa raglenni Saesneg sy’n apelio o gymharu ag S4C dlawd. Croeso i’r “bobl ifanc” lenwi seddi gweigion yng nghefn y stiwdio, ond peidiwch â disgwyl unrhyw farn o werth ganddynt.

Yn ôl i fyd rygbi (sori!), a dyma roi cynnig arall ar gyfres Jonathan bob nos Wener. Cynnig arall, ie, achos dwi heb ddilyn y gyfres yn selog ers i Rowland Phillips ac Eleri Siôn adael y criw. Ydy, mae’r dyfarnwr rhyngwladol Nigel Owens yno o hyd, ac yn dal i ddioddef “jôcs” iard ysgol gan y cyflwynydd am ei rywioldeb bum mlynedd ers datgelu’r newydd i’r byd a’r betws. Dwi’n dal heb gynhesu at Sarra Elgan, mae’r gêm ‘Ar y Pyst’ yn ddiflas a diangen bellach, a sgetshis Rhian Madam Rygbi Davies mor ddoniol â bonws y bancwyr. Y gwesteion sy’n cyfri, ac roedd Gwyn Elfyn, gynt o Pobol y Cwm, yn westai ffraeth a difyr iawn yn enwedig wrth sôn am hynt a helynt godro ar ffermydd y Gwendraeth gyda Nigel Owens ers talwm, a dyfarnwr o Sais yn mynnu munud o dawelwch cyn gêm Pontyberem ar ôl clywed bod rhyw “Denzil lan ’hewl” wedi marw.

Rhyw raglen ddiddrwg-didda braidd oedd Mike Phillips 009, gyda theyrngedau Cofio-aidd gan Gareth Edwards, Dafydd Jones a chogyddes Ysgol Bancyfelin i’r mewnwr tanllyd sydd bellach wedi ymsefydlu yng nghlwb Bayonne gyda’r Basgwyr yn ne-orllewin Ffrainc. Chlywsom ni ddim byd syfrdanol o newydd am “Mr Joio” rygbi Cymru – ond fe adawodd i’r chwarae cyffrous ddweud y cyfan yn Nulyn bnawn Sul diwethaf.

Merched yn Bennaf

2012-02-20T18:44:00.003Z

Dwi wedi dweud hyn droeon o’r blaen - BBC Four ydi un o’m hoff sianeli teledu. Tra bod sianeli Saesneg eraill yn boddi dan operâu sebon, Gareth ‘Alfie’ Thomas yn plymio i isafbwynt Big Brother a chyfresi-g’neud-cacennau-bach neu beth bynnag yw’r chwiw ddiweddaraf ymhlith trendis Hampstead neu’r Bont-faen, mae BBC Four yn hafan o ddogfennau o sylwedd am hylltra apartheid a dramâu Ewropeaidd penigamp. Ac wedi lladd fy mywyd cymdeithasol ers sawl penwythnos bellach. Ar ôl ffarwelio Sarah Lund a’i siwmper wlanog waedlyd yng nghyfres dditectif gaboledig Forbrydelsen II cyn y Nadolig, mae ’na ddynes arall o Ddenmarc yn mynnu’r sylw am ddwy awr gron bob nos Sadwrn. Rhywsut rywfodd, mae sianel DR (Danmarks Radio) wedi creu chwip o gyfres ddrama deg pennod am lywodraeth glymblaid - nid y testun mwyaf cyffrous ar wyneb daear, rhaid cyfaddef - dan arweiniad Birgitte Nyborg, statsminister neu brif weinidog newydd dychmygol Denmarc. Mae Borgen (“castell” neu “caer”) yn gyfuniad cyfareddol o ddrama wleidyddol a theuluol, ac yn neidio o goridorau grym Christiansborg â sbinddoctoriaid a dinosoriaid o bleidiau eraill, bywyd y cartref â gŵr lled-anniddig a dau o blant, a bwrlwm stiwdio newyddion lleol. Mae’r straeon yn llifo mor rhwydd a gafaelgar nes bod yr isdeitlau ar y sgrin bron yn angof. Oedd bywyd llywodraeth Cymru’n Un mor gyffrous â hyn? Gyda llaw, does dim gwirionedd yn y si mai aelod Plaid Cymru dros Harvard, UDA, yw’r Adam Price sy’n ymddangos yn y rhestr gloi fel crëwr ac awdur y gyfres. Ac mae ffuglen yn ffaith erbyn hyn, gan mai merch-yng-nghyfraith Neil Kinnock a Glenys o Gaergybi sy’n arwain y Daniaid heddiw.

Gallaf ddychmygu Mr a Mrs Gweinidog Tramor Prydain yn setlo ar y soffa i wylio’r gyfres ar yr aelwyd yn Richmond, Swydd Efrog hefyd. Wedi’r cwbl, mae Ffion Hague yn dipyn o arbenigwraig ar hanes merched dylanwadol a grymus drwy’r oesau yn Mamwlad. Er bod y rhaglen gyntaf ar Megan Lloyd George yn canolbwyntio gormod ar ddylanwad ei thad, roedd hanes Kate Roberts yn ddifyr a dadlennol dros ben. Penderfynodd Ffion Hague ganolbwyntio ar hanes dieithr Kate y wraig fusnes yn hytrach na brenhines y stori fer Gymraeg. Er gwaethaf ymbil Saunders Lewis iddi ganolbwyntio ar lenydda, ymroi i achub Gwasg Gee Dinbych wnaeth Kate ar ôl tyngu llw i’w gŵr Morris na fyddai’n gwerthu’r busnes. Ond stori drist oedd hi ar y cyfan, gyda’r wasg yn faen melin am ei gwddf ar ôl i’w gŵr ei gadael mewn llanast ariannol. Druan â hi. Pe na bai’r lol o gael ei hailfedyddio’n Lesbiad ein Llên yn ddigon drwg, clywsom gyfranwyr y rhaglen yn cyfeirio ati fel “hen ddynas flin anghynnes” nad oedd yn or-hoff o blant. Am gelpan i “fam” Deian a Loli a Wini Ffini Hadog. Mae’n berl o gyfres sy’n taflu goleuni newydd ar ferched roeddem yn tybio ein bod yn eu hadnabod, ac eto ddim. Tybed a fydd rhaglen ddogfen neu ddrama’r dyfodol yn olrhain bywyd Prif Weinidog benywaidd cyntaf y Cynulliad Cenedlaethol?

Clwb Natur nos Fercher

2012-01-23T18:13:00.004Z

Wn i ddim a fuaswn i a Iolo Williams yn cyd-dynnu. Dwi’n dod o gefndir amaethyddol, yn ddatganolwr brwd ac yn croesawu unrhyw gyfle i droi ffordd drol yr A470 yn gefnffordd genedlaethol o’r iawn ryw. Mae Mr Natur S4C ar y llaw arall wedi lladd ar ffermwyr defaid mynydd yn y gorffennol, yn cyhuddo’r Cynulliad Cenedlaethol o fopio’n ormodol ar fetropolis Caerdydd, ac wedi dadlau’n llym erioed yn erbyn ffordd osgoi Pontnewydd ar Wy. Ond fel arbenigwr yn ei faes, mae’n ddiguro, yn un o gyfranwyr rheolaidd a difyr Galwad Cynnar gyda Gerallt Pennant, heb sôn am gyfresi teledu di-ri yn y ddwy iaith. Cyfres chwe rhan Antur y Gorllewin (Aden) yw’r ddiweddaraf ar S4C - nid dilyniant i’w anturiaethau gyda llwythi brodorol America, ond portread o fyd natur gorllewin Ewrop, o gynhesrwydd ynysoedd yr Asores i oerni Gwlad yr Iâ. Er mai pobl Ewrop yw ’niléit a ’niddordeb mwyaf i, fel cyfres ddogfen Putin, Russia and the West BBC Four ar hyn o bryd, dyma dderbyn gwahoddiad y dyn ei hun i fwynhau “dipyn o siwrnai”. Yr wythnos hon, roedd Iolo wedi pacio ei sbienddrych a’i siorts i Sbaen, gan ryfeddu ar fflamingos yng ngwlypdir fwyaf gorllewin Ewrop i geirw ar gopaon gwyn Los Pirienos yng nghanol Mehefin. Ond uchafbwynt personol i’r cyflwynydd, a thestun sawl “Rargian Dafydd!”, oedd cath. Nid unrhyw bwsi meri mew chwaith, ond cath wyllt brinna’r byd. Pob clod i’r naturiaethwr a phob cydymdeimlad â’i ddyn camera Steve Phillips am aros ac aros, ffilmio ambell gwningen ddi-nod, a loetran yng ngwres tanbaid canol dydd Sierra Morena er mwyn cael cip ar Lyncs Iberia. A ¡Gracias a Dios! fod batri’r camera’n gweithio i gofnodi’r foment fawr. Damia nas oes gen i deledu Clirlun i werthfawrogi’r gyfres yn llawn.

Cath wyllt oedd dan sylw Rhys to the Rescue hefyd. Neu ‘Bwystfil y Bannau’ i fod yn fanwl gywir, wrth i’r Dr Rhys/Reeez Jones geisio datrys dirgelwch y goedwig mewn cyfres newydd gan BBC Wales. Gwyddonydd o Brifysgol Caerdydd ydi’r cyflwynydd sydd, diolch i’w drwydded arbennig i drin rhai o anifeiliaid prinnaf a pherycla’r byd, yn teithio i bedwar ban. Ac Abertridwr ger Caerffili, ble cafodd alwad gan berchnogion tŷ cyngor i achub neidr a oedd wedi denig o dan y bath. Ych. Tra bod y gyfres hon yn trio’n rhy galed i fod yn ddifyr gyda cherddoriaeth bop orfywiog yn y cefndir, roedd un S4C yn llawer mwy hamddenol braf gyda seiniau gosgeiddig John Hardy a Rob Whitehead.

Heno, bydd Pobol y Cwm ac ambell wyneb o’r gorffennol yn talu’u teyrnged olaf i Denzil Rees a gwympodd yn gelain ar Stryd Fawr Cwmderi. Gobeithio y gwelwn i ychydig bach mwy o emosiwn gan Anti Marian ar lan y bedd beth bynnag. Beth bynnag yw’ch barn ynglŷn â’r ymadawiad “mwyaf erioed yn hanes y gyfres” fel yr honnodd Ynyr Williams y cynhyrchydd - a negyddol a siomedig ar y cyfan fu’r ymateb ar twitter (gwglwch #diwedddenzil) a fforwm Taro’r Post - fe lwyddodd peiriant cyhoeddusrwydd BBC Cymru i greu cyffro a chryn siarad cyn y Bennod Fawr. Er, mae’n siŵr eu bod nhw’n gwingo o glywed yr actor Gwyn Elfyn ar Beti a’i Phobl braidd yn flin o gael cic owt o’r gyfres ar ôl 28 mlynedd o wasanaeth ffyddlon i’r lori gaca a chownter y siop.

Dinasti

2012-01-22T14:46:00.002Z

“Mae gyda’r teulu ’ma safone.”
“Safonau?! BETH?! Yn Hong Kong, ’da Suzy Wong?”

Cracar o lein wrth i Miriam Ambrose fynd ben-ben â ‘Dadi’ ynglŷn â’i affêrs mewn golygfa gofiadwy o’r rhaglen Cofio Dinas, teyrnged hiraethus a thafod yn y boch i sioe sebon HTV a welwyd ar S4C rhwng 1985 a 1991. Gyda chyfuniad o glipiau a chyfweliadau gyda’r actorion a’r criw cynhyrchu, cawsom awr o nostalgia difyr. Ydy, mae’n hawdd chwerthin am ben arddull arbennig y gyfres, gydag actio mor stiff â marwdy ar brydiau, ebychiadau a seibiau dros ben llestri o Americanaidd, y gwisgoedd mawr a’r gwalltiau mwy. Ond fe lwyddodd Graham Jones y cynhyrchydd i dorri tir newydd a deffro’r gynulleidfa Gymraeg o’u trwmgwsg gwledig mewn cyfresi fel Minafon a Pobol y Cwm, trwy gyflwyno teulu’r Ambrose a Gregory ac ambell gyn-fyfyriwr fel Tony Llywelyn a Simon Fisher o’r rhagflaenydd, Coleg. Llwyddodd i gorddi’r dyfroedd hefyd, gyda’r defnydd helaeth o Saesneg busnes hirwyntog, ambell reg a slang Caerdydd a oedd yn wrthun i lawer. Ac mi fentrodd y cynhyrchwyr trwy ddewis dau wyneb newydd fel y prif gymeriadau, Geoff Morgan a oedd yn cael gwersi Cymraeg yng Nghlwb Ifor Bach rhwng dysgu’i sgriptiau, a Donna Edwards o Ferthyr - gambl lwyddiannus maes o law, gan iddi fynd ymlaen i ennill gwobr BAFTA Cymru am yr actores orau yn crème de la crème y ddrama Gymraeg, Tair Chwaer.

Un o’r clipiau mwyaf trawiadol oedd y llun awyr o Fae Caerdydd ugain mlynedd yn ôl, gydag adeilad eiconig y Pierhead yn sefyll yn unig ar lan y dyfroedd lleidiog. Roedd y gyfres ymhell o flaen ei hamser ar y pryd, yn portreadu’r datblygiadau mawr ar y gweill fel saga’r tŷ opera cenedlaethol. Gyda phopeth wythdegaidd yn ffasiynol eto - a’n helpo - ffilm Thatcher ar frig y siartiau a Dallas yn dychwelyd i’n sgriniau yn yr haf, beth am atgyfodi cyfres fer o Dinas eto? Does dim angen diweddaru arwyddgan bachog a chofiadwy Myfyr Isaac beth bynnag. Gallaf weld Paul Ambrose yn AC Torïaidd yn y Senedd a Miriam yn dangos pwy ydi’r bos mewn caffi-bar moethus ar lan y dŵr. Efallai mai Teulu yw’r peth agosaf iddi heddiw, a Mair Rowlands, arch-ast Dinas a laddwyd mewn damwain hofrennydd yn ei helfen fel y penteulu sy’n dal i drefnu swperau llawn tensiwn. Peidiwch â disgwyl i mi ddallt beth sy’n digwydd, chwaith, wrth i’r cymeriadau ffraeo a ffeirio partneriaid yng ngŵydd cleifion Glan Don. Heb sôn am geisio cadw wyneb syth gyda wig Matthew Gravelle. Ond mae’r ffigyrau gwylio’n siŵr o blesio, wrth i filoedd fwynhau awr o gecru a gwledd i’r llygaid bob nos Sul.

Crïo-chwerthin ar yr A470

2012-01-22T14:42:00.003Z

WEITHIAU, dwi’n amau a ddylwn i yswirio’r car rhag peryglon ‘gwrando ar Radio Cymru’. Mae’r orsaf yn gydymaith cyson i mi wrth igam-ogamu ar yr A470, heblaw am Fwlch Oerddrws a thir neb Sir Faesyfed lle caiff ei disodli gan orsaf Wyddeleg am ryw reswm. Cofiwch chi, mae hynny’n fendith weithiau pan fo’r DJ yn chwarae rhyw gân Nashville Gymraeg. Dwi mewn perygl o sgrialu i’r clawdd wrth wrando ar yr orsaf ambell dro, yn enwedig pan fo gwleidyddion a gohebwyr y Bae yn lladd yr iaith gyda’u “delifro”, “ffocysu”, “sgrwtineiddio” a “blaenori”. Dro arall, mae bwletinau newyddion yn gwneud i mi ferwi o glywed cyfieithiadau o sgriptiau Saesneg y Gorfforaeth. Dros y Calan, cyfeiriodd Siân Elin Dafydd at ddigwyddiad yn ‘Ysbyty Withybush’ Hwlffordd yn lle’r Llwynhelyg arferol.

Ar yr ochr gadarnhaol, mae ambell raglen arall yn gwneud i mi ’lanha chwerthin nes ’mod i’n gorfod stopio yn y gilfan agosaf i gallio. Rhaglen Tudur Owen amser cinio dydd Sadwrn ydi honno, awr a hanner o sgyrsiau difyr, ambell gân a rhagflas o gemau pêl-droed y p’nawn. Ond yr uchafbwynt heb os yw’r trafod a’r tynnu coes diddiwedd rhwng Tudur a’i gyd-gyflwynwyr, yn enwedig ei gyd-Fonwysyn Manon Rogers. Anghofiwch am Dafydd a Caryl, dyma’r ddeuawd orau ar Radio Cymru o bell-bell ffordd, gyda’r tynnu coes diddiwedd ar draul Manon druan, a Dyl Mei fel rhyw ddyfarnwr tawel ffraeth yn y canol. Ar ben hynny, mae’n rhaglen gartrefol braf a Chymraeg ei naws, sydd ddim yn gorfod trafod selebs Eingl-Americanaidd i ddenu’r gwrandawyr. Dyma’r ffisig perffaith i unrhyw un sy’n dal i ddiodde’ felan y flwyddyn newydd.

Roedd y digrifwr wrthi ar S4C wythnos diwethaf, mewn rhaglen arbennig Tudur Owen: Mentor y Mudiad. Ei “sialens” (gair arall i’w ychwanegu at fy nghas-restr) oedd helpu rhai o aelodau’r CFfI i gamu ar lwyfan Noson Lawen. Rydyn ni’n hen gyfarwydd â gweld ffarmwrs ifanc cydnerth mewn drag â bronnau anferth, a’r gynulleidfa’n gwlychu’u hunain am ben geiriau fel “daiarîa”. Gobaith Tudur Owen oedd cael criw Bro Ddyfi i dorri cwys newydd trwy berfformio sgetsh fwy modern, ac annog Sam Jones o Dregaron i wneud stand-up yn hytrach na’r adroddiad pum-munud digri. Gyda chynghorion gan Garry Slaymaker ac Ifan Gruffydd, lot fawr o baneidiau a bisgedi, nerfau, a hunllef bob sgwennwr - tudalen wen wag - llwyddodd y criw i serennu o flaen y camerâu. Rhaglen ddifyr a theyrnged glodwiw i ddoniau llawr gwlad yn lle ailbobiad gwael West End-aidd arall y mae S4C yn or-hoff ohono. Pob clod i’r cynhyrchwyr hefyd am osgoi defnyddio arddull banel Celebrity Britain’s got the X Factor on Ice.

Uchafbwynt arall yr wythnos ydi Stella, cyfres newydd sbon Ruth Jones (Gavin and Stacey) ar gyfer Sky1. Ie, cyfres ddrama-gomedi o Gymru ar sianel loeren Rupert Murdoch, er gwaetha’r Cymoedd ystrydebol ag ambell Dai. Mae’n llawn cymeriadau brith fel Alan y dyn lolipop hoffus (Steve Speirs) a Paula (Elizabeth Berrington) y trefnwr angladdau alcoholig a nwydwyllt, a llu o wynebau cyfarwydd Cymraeg fel Julian Lewis Jones, Beth Robert ac Aled Pugh. Llifodd yr awr heibio, gyda chymysgedd o sefyllfaoedd ecsentrig a chyfarwydd, a’r Rhondda ar ei orau dan haul braf.

Selebs/4C

2012-01-22T14:33:00.002Z

Blwyddyn Newydd Dda un ac oll, ac ymddiheuriadau i Roger Williams, awdur Gwaith Cartref am ei ailfedyddio’n Owen yn llith olaf 2011. Dyna un o’m haddunedau eleni - canolbwyntio ar gael cyfenwau’n gywir, a bod ychydig yn fwy goddefgar tuag at gynnyrch Cymraeg mewn cyfnod o gyni a newid mawr dan law Prif Weithredwr newydd Parc Tŷ Glas. Berig y bydda’ i wedi torri’r ail adduned yn rhacs jibidêrs erbyn diwedd yr erthygl…

Mi ddiflannodd y ’Dolig cyn gyflymed â phapur lapio presanta’r plant yn nhŷ fy chwaer y bore hwnnw. Ac am y tro cyntaf ers cantoedd, gwyliais Dechrau Canu Dechrau Canmol er mwyn cael profiad amgenach o’r ŵyl na gorfwyta a gorbopeth arall. Hynny a’r ffaith fod y rhaglen noswyl Nadolig yn cael ei darlledu dan olau cannwyll hyfryd o Eglwys Sant Grwst ym mro fy mebyd. Ond, a minnau’n disgwyl lleisiau a wynebau lleol, synnais o weld y gyfres hanner canrif oed yn rhoi cymaint o lwyfan i ferched yr hen orllewin Morgannwg - Siân Phillips ac Elin Manahan Thomas. Dyna chi slap a snobyddiaeth i lefarwyr ac unawdwyr tan gamp Dyffryn Conwy. Parhaodd obsesiwn S4C gyda rhaglenni “arbennig” gan rai o gyn-sêr cyfresi talent Lloegr. Dwi ddim yn amau doniau hogia OMA, Rhydian na Mark Evans am eiliad, ond gormod o bwdin a chomisiynau oedd hi ganddyn nhw yn 2011. Ar y llaw arall, cefais flas (bwm! bwm!) ar Dudley: Pryd o Sêr lle’r oedd rhagor o’r ‘selebs’ felltith - ac Eleanor Burnham - yn coginio dros achos da. Er gwaethaf strancio Rhodri Ogwen a Miss Cymru, roedd pawb yn cyd-dynnu’n rhyfeddol o dda yng ngwres y gegin. Chewch chi mo’r camera’n closio at ddagrau dros ben llestri mewn cyfres realaeth Gymraeg fel rhai Eingl-Americanaidd. Tydi byd y cyfryngau Cymraeg mor losgachol o fach i rywun ffraeo fel ci a chath siŵr iawn?

Un o uchafbwyntiau personol yr ŵyl oedd Orig, rhaglen deyrnged hyfryd i’r reslar diwylliedig o Ysbyty Ifan. Cawsom lu o hanesion difyr am reolwr-chwaraewr Nantlle Vale (“lladdwch nhw!”), un o ffans pennaf Cynan, a sut y cafodd ei enwi’n El Bandito gerbron tyrfa fawr o Fecsicaniaid ym Madison Square Gardens Efrog Newydd oherwydd ei fwstas enwog. Ac fe glosiodd y camera’n aml at wyneb dagreuol cyflwynydd a chynhyrchydd y rhaglen, Tara Bethan, wrth i’r hanesion a’r hiraeth am ei thad lifo. Byddai dôs o Gymreictod angerddol y diweddar Orig Williams yn hwb enfawr i Gynulliad gwantan Bae Caerdydd a’n chwaraewyr rygbi a phêl-droed simsan eu hanthem.

Siomedig braidd oedd ffilm ‘fawr’ Burton: Y Gyfrinach? a seiliwyd ar ddiwrnod tyngedfennol ym mywyd Richard Burton (Richard Harrington) a’i frawd Ifor (Dafydd Hywel) ym 1968, yng nghartre’r actor alltud ar lan llyn Genefa. Iawn, roedd yna hen ddigon o greu awyrgylch myglyd arbennig a gwaith camera trawiadol, ond erbyn y chweched olygfa lanw o gae o yd neu wydraid o wisgi, roeddwn i’n dechrau pendwmpian. Yn wir, llwyddodd y rhaglen ddogfen Richard a Burton a ddarlledwyd noson cyn y ffilm - amseru gwael iawn os bu erioed - i ddatgelu tipyn o gefndir y ffilm mewn cwta hanner awr ddifyr.

Tyrcwns a Chracyrs 2011

2012-01-22T14:21:00.003Z

Wrth ’sgwennu’r hyn o lith i gyfeiliant Hei! Pawb Nadolig Llawen am y pumed tro ar y radio heddiw, dwi’n gweddïo y bydd genod Pheena yn ymuno â streic dridiau’r cerddorion Cymraeg wythnos nesaf. Ac mae’r meddwl yn naturiol droi’n ôl at ddigwyddiadau’r flwyddyn a fu, gan gynnwys y da a’r drwg ym myd radio a theledu. Ond yn wahanol i gystadleuaeth personoliaeth chwaraeon y flwyddyn BBC Prydain, mae yna le i ferched yng nghlodrestr y golofn hon. Felly, pa raglenni Cymraeg barodd i mi orfoleddu fel cais olaf Shane yn Stadiwm y Mileniwm neu ddiawlio fel cerdyn coch Sam yn Seland Newydd?

Y TYRCWNS

5 Sori, Siwan Ymddiheuriadau i’r awdures Siwan Jones. Er bod llawer wedi mwynhau Alys, cyfres ddrama dywyll am fam sengl a’i chydbreswylwyr brith mewn bloc o fflatiau rhywle yn y gorllewin, nid felly fa’ma. Fi ’di’r bai, yn disgwyl Con Passionate neu Tair Chwaer arall. Gormod o olygfeydd duach na du, llygod mawr a baw cŵn, ar gyfer nos Sul yn tŷ ni.

4 Boddi yn ymyl y lan Mae yna wastad rhyw gyffro ynghylch cyfres ddrama deledu newydd, yn enwedig pan fo rhai Cymraeg mor brin â ffrindiau Cameron yn Ewrop. Er gwaetha’r holl edrych ymlaen at olygfeydd godidog a’r ymdriniaeth o fywyd gwledig cyfoes Llŷn, collais bob diddordeb yng nghastiau pobl Porthpenwaig erbyn y diwedd. Roedd y plot yn tindroi ac wedi’i ganoli ar un o’r cariadon ifanc mwyaf diflas yn hanes teledu, a llawer o’r gwylwyr wedi rhagweld cyfrinach y Ficer a’r Athro yn y bennod gyntaf.

3 Dewch yn ôl, Brodyr Bach! Sioe adloniant nos Sadwrn gyda Rhodri Ogwen, Mari Løvgreen a chynulleidfa ddryslyd wedi’u sodro ar gefn motobeics a cheir Saab-heb-do. Gyda chlipiau camerâu cudd diddim, ac aelod ‘lwcus’ o’r dorf yn ateb cwestiynau er mwyn ennill cyfanswm y dderbynneb siop yn ei boced - £1.24c o Spar efallai? - Ar Gamera oedd un o’r sioeau odiaf a welais erioed. Roedd wyneb Ms Løvgreen yn bictiwr o “be ddiawl dwi’n dda yma?”

2 Wylit, wylit… Hywel Teifi ’Sgwn i beth fyddai ymateb y cawr o Langennech o weld ei fab yn arwain marathon BBC Prydain ym mhriodas Cêt a Wil? Roedd S4C hefyd wedi meddwi ar yr achlysur ddiwedd Ebrill, gyda Rhun Ap a gohebwyr newyddion S4C yn chwifio Jac yr Undeb ar ran ni Gymry Cymraeg lwcus.

1 .Cach Mae gwledydd eraill yn cael diwrnod o wyliau a chlamp o orymdaith fawr gyhoeddus i ddathlu eu diwrnodau cenedlaethol. Yma yng Nghymru, fe gawsom ni gêm banel .cym gyda brenhines ddrag a Glyn Wise. Roedd mor erchyll nes i mi ofni canlyniad Refferendwm y Cynulliad ychydig ddyddiau wedyn. Diolch i’r drefn mai’r garfan “Ie” enillodd y dydd, a bod S4C wedi dweud “na” pendant i gyfres lawn o hon.

Y CRACYRS

5 Ffion Llywelyn. Anghofiwch am straeon ciami fel Lois yn esgor dros bizza, a golygfeydd o Garry Monk a’r blismones mewn gynau nos cyfatebol. Roedd perfformiad caboledig Bethan Ellis Owen o’r athrawes alcoholig yn Pobol y Cwm yn ddoniol a dirdynnol yr un pryd, wrth iddi faglu o’r naill begwn i’r llall dan ddylanwad y botel. Pe bai’r gyfres Gymraeg yn mynd benben â’r ‘mawrion’ Saesneg yn seremoni wobrwyo’r operâu sebon, dyma enillydd y categori ‘actores orau’ heb os.

4. Teyrngedau tawel Isafbwynt ddylai marwolaeth fod wrth gwrs, ond roedd teyrngedau tawel criw Sgorio i golli Garry Speed yn ddiweddar yn hynod gofiadwy, gyda’i gydchwaraewyr clwb a chenedlaethol Malcolm Allen a John Hartson yn siarad yn ddewr o’r galon ychydig ddyddiau wedi’r golled drist.

3. Cymru a’r byd Rhwng Steffan Rhodri yn olrhain hanes allforion O Gymru Fach i bedwar ban, a sêr fel Cerys Matthews yn crwydro Ciwba, Beti George yng Nghyprus a Gerallt Pennant yn ynysoedd y Galapagos yn Yr Ynys, cawsom gyfresi dogfen rhagorol yn edrych ar y byd trwy lygaid y Cymry gyda gwaith camera godidog. Mae’n hollbwysig edrych y tu hwnt i ffiniau a chyfyngiadau’r wlad fach gymhleth hon weithiau. Gobeithio na fydd toriadau S4C yn arwain at lai o deithio yn y dyfodol.

2. Rose Edwards Seren 85 oed o Frynsiencyn, Môn, a fu’n hel atgofion am galedi’r oes a fu, ochr yn ochr â Facebook, bîtbocsio a chwarae’r X Box yng nghyfres sgetshis swreal Dim Byd. Clasur deng munud, gyda bar gwybodaeth ar waelod y sgrin yn rhestru llu o deitlau raglenni dychmygol fel sianel reslo ‘Waldio Williams’, sianel siopa ‘Rhad ’tha Baw’ ac ‘Uned Pimp’ a ‘Sali Marley’ a brofai bod gwreiddioldeb a chreadigrwydd yn perthyn i’r byd darlledu Cymraeg o hyd.

1. Deg allan o ddeg Efallai mai pensiynau neu system fandio Leighton Andrews AC ydi pwnc trafod ystafelloedd athrawon go iawn y dyddiau hyn. Ond ym myd difyrrach Gwaith/Cartref, maen nhw’n dioddef penmaen-mawr, yn lapswchan partneriaid ei gilydd neu’n cysgu efo’r ysgrifenyddes. Pa ryfedd bod athrawon go iawn braidd yn sensitif o bortread Roger Williams a Fiction Factory ohonynt? Ond gyda chymeriadau credadwy a chofiadwy fel y pennaeth Rhydian Ellis (Rhodri Evan) sydd ar binnau’n barhaus, Mrs Lloyd (Rhian Morgan) yn cael ail-wynt wedi chwalfa nerfol, torcalon Beca Matthews (Hannah Daniel) ar ôl cael ei threisio a Wyn Rowlands (Richard Elis) sy’n taflu llwch i lygaid pawb – roedd yna fwy na digon i’n denu’n ôl i Ysgol Gyfun Bro Taf y gwanwyn nesaf.

Nid ar fara'n unig...

2012-01-22T14:16:00.004Z

Ddechrau’r flwyddyn, gwelwyd deryn prin iawn yma yng Nghymru - cyfres ddrama Saesneg gan BBC Llandaf yn unswydd i’r gynulleidfa gynhenid. Dim actorion o Oxbridge yn teithio mewn Tardis neu’n datrys dirgelion sy’n seiliedig ar lyfrau Arthur Conan Doyle, a Chaerdydd a’r cyffiniau yn cogio bod yn unrhyw le heblaw Caerdydd a’r cyffiniau. ‘Haleliwia!’ meddwn i, a ‘hwrê’ meddai’r gwylwyr a roddodd groeso cyffredinol os nad gwresog i Baker Boys. Llwyddodd i ddenu ffans dros Glawdd Offa hefyd, gydag adolygydd The Stage, papur newydd diwydiant celfyddydau perfformio Prydain - teli a theatr a ballu i chi a fi - yn canmol dan y pennawd bras “The Welsh drama that deserves national attention”. Dim ond tair pennod gawsom ni, fodd bynnag, gan wneud i rywun amau fod toriadau’r Bîb yn dechrau brathu. Ond na phoener, mae hynt a helynt gweithwyr becws Valley Bara yn ôl am gyfres arall… o dair eto. O wel. Berig ein bod ni’n gorfod bodloni ar friwsion eto, tra chafodd Matt Smith a’r Tardis gyfres 13 pennod eleni a sbeshal dydd Dolig gydag eisin ar ei ben.

Yn y gyfres newydd, fe ailymunwn â’r criw chwe wythnos yn ddiweddarach. Mae’r gweithwyr yn dal i bobi am y gorau ond mewn limbo braidd ers i Rob (Matthew Gravelle), prif ariannwr y busnes ffoi i Ffrainc wedi i’w ddarpar wraig Sarah (Eve Myles) ailgynnau tân efo Owen (Gareth Jewell). Cawsom awr go gythryblus - os araf weithiau - o gyfeillgarwch dan straen, tor-perthynas, argyfwng morgais, a diweddglo ansicr wrth i un o brif gwsmeriaid y becws fynd i’r wal. Drama’r dirwasgiad go iawn, sy’n golygu cryn densiwn, dadlau a llythyron cas o’r banc. Trueni na chafodd actorion fel Steve Meo fwy o gyfle i ddangos fflachiadau o hiwmor Belonging-aidd yma ac acw. Efallai y daw haul ar fryn yn y briodas. O leia’ mae’r gacen yn saff.

Ar yr ochr gadarnhaol, mae’n wych gweld cyfres ddrama boblogaidd yn rhoi lle teilwng i Carla Readle o Abertawe, actores â pharlys yr ymennydd, fel Elen y rebel arddegol. Ac mae’n braf clywed cymeriad Mali Harries yn dweud ambell frawddeg Gymraeg yn naturiol braf yng nghanol sgyrsiau Saesneg, i gadarnhau’r ffaith nad yw’r iaith yn gwbl farw yn y cymoedd. Sy’n dod â ni’n dwt at y pwynt nesaf. Iawn, oce, mae bron i hanner poblogaeth ein gwlad - 1.43 miliwn - yn swatio yn y de-ddwyrain, ond mae’n hen bryd i ni gael drama deledu Saesneg y tu allan i ffiniau Valleywood. Ardal Abercynon a Chaerffili yw’r ‘Trefynydd’ ddychmygol yn Baker Boys, ac mae cyfres lwyddiannus cwmni Rondo Media o Borthaethwy, The Indian Doctor, ar gyfer BBC Prydain wedi’i gwreiddio’n ddwfn yng Nghwm Rhondda’r 1960au. Er bod cyfresi’r gorffennol wedi’u gosod yn Sir Benfro (The Lifeboat, 1994) a chefn gwlad Sir Frycheiniog (Mortimer’s Law, 1998), lleisiau a lleoliadau metropolis Caerdydd sy’n arglwyddiaethu o hyd.

Felly, dewch ’laen gynhyrchwyr a chomisiynwyr BBC Cymru-Wales. Ailosodwch eich system llywio lloeren, ac ystyriwch ardaloedd Wrecsam, Môn, Eryri neu Geredigion fel lleoliad eich drama nesaf.

Y Cythrel Cystadlu a'r Cwrw

2012-01-22T14:12:00.001Z

Llond sied o hwyl a llond trelar o ddoniau ar y llwyfan. Dyna rai o’r ystrydebau a ddefnyddiwyd yn Eisteddfod Ffermwyr Ifanc: Digwyddiadau ’11 o Sunny R’yl nos Sadwrn diwethaf. Rhaglen a brofodd, heb os nac oni bai, fod mwy o dalent ym mys bach y cystadleuwyr hyn na’r perfformwyr carioci ar raglen ITV yr un pryd sy’n colli gwylwyr yn llu. O gerdd dantio i feimio cân gan gymeriadau plant poblogaidd, roedd yna rywbeth i blesio pawb. Mae’n siŵr fod yna sgetsh efo llancia blewog mewn wig a bronnau plastig yno’n rhywle hefyd, elfen mor annatod o’r cystadlu â Morgan Jones, Ifan a Mari fel cyflwynwyr. Byddai’n braf petai S4C wedi mentro i ddefnyddio wynebau newydd o’r clybiau i gyflwyno peth o’r arlwy, pobl sy’n nabod y criw ac yn gwybod sut i gael y gorau o’r cystadleuwyr nerfus gefn llwyfan. Rhywun fel Meinir Ffermio Jones efallai, sydd wedi hen ennill ei phlwyf ar gyfres amaethyddol nos Lun bellach. Gallai ei chydweithiwr Terwyn Davies fod wedi cadw’i sedd yn gynnes yn y stiwdio wrth iddi bicied i’r llwyfan ac ennill y gystadleuaeth llefaru dan 26 oed ymhlith eraill. Go dda hi, ac i S4C am roi lle teilwng i’r cythrel cystadlu CFfI bob blwyddyn erbyn hyn.

Ystrydeb anffodus arall ydi’r teithiau rygbi, sy’n saff o gynnwys ambell anffawd alcoholaidd. Pwy all anghofio giamocs meddwol ŵyr-yng-nghyfraith y Cwîn yn Seland Newydd dros yr hydref, tra’r oedd carfan ifanc Cymru yn esiampl glodwiw i weddill y byd rygbi? Trueni nad yw’r un peth yn wir am fois yr Aman. Nhw agorodd cyfres newydd Y Byd ar Bedwar sy’n brolio ei bod yn “cynnig newyddiaduraeth ymchwiliadol o’r safon uchaf”. Ac eithrio nos Lun diwethaf, efallai. Roedd y rhaglen yn olrhain gwyliau haf dau Gymro ifanc a drodd yn hunllef ar ynys Ibiza. Adroddodd Christian Gregory o Rydaman yr hanes, a oedd, i bob pwrpas yn cynnwys marathon yfed mewn limo i faes awyr Caerdydd cyn glanio yn San Antonio am ddau y bore a’i throi hi’n syth am far Delilah’s. Erbyn toriad gwawr, roedd Christian mewn coma ar ôl cael ei daro’n anymwybodol y tu allan i glwb nos. Daeth drwyddi, diolch i’r drefn, ond mae ei deulu’n dal i chwilio am atebion ac yn cyhuddo heddlu Ibiza o laesu dwylo. Ymhen dipyn, fe ddaeth i’r amlwg bod pobl yn pwyntio bys at bownsar o Sais - ond er gwaethaf ymchwiliadau’r criw cynhyrchu, ni welwyd bw na be o’r llabwst honedig. Hanner awr yn ddiweddarach, doedden ni fawr callach. Y cwbl a gawsom oedd golygfa di-ri o’r gohebydd Sian Morgan yn crwydro’n ddi-glem o gwmpas West End San Antonio, yn gadael swyddfa’r heddlu, bar Lineker’s a chlwb Delilah’s yn waglaw a neb yn fodlon siarad â hi. O leiaf fe gafodd hi wibdaith i’r haul.

Siawns bod y Deri Arms yn saffach o beth gythgam. Mae tafarn enwocaf Cymru wedi newid dwylo, a braf gweld wynebau newydd yn Ed ac Angela (Geraint Todd a Tara Bethan). Mae’r berfformwraig amryddawn o Lansannan wedi meistroli’r acen hwntw mor berffaith nes i rai fethu â’i hadnabod. Rhyngddi hi a Sera Cracroft o Abergele (Eileen Penrhewl), mae’n rhaid bod rhywbeth arbennig yn nyfroedd yr hen Glwyd.

Yr Aur

2012-01-22T14:07:00.002Z

Cyfres ddrama 17 mlwydd oed ydi uchafbwynt y Sianel i mi’n bersonol ar hyn o bryd. Iawn, mae yna gyfresi newydd diweddarach ymlaen hefyd. Mae’n braf gweld Dai yn ôl bob nos Lun, ond dwi ddim mor frwd dros ddau o sêr adloniant ysgafn y Sianel. Mi wn fod siopau’r stryd fawr eisoes yn bla o drimins a geriach 2-am-bris-1, ac y bydd Tap Dancing Turkeys – a’n gwaredo - yn helpu Arglwydd Faer Caerdydd i gynnau goleuadau Dolig y brifddinas heno, ond dwi DDIM yn barod am fabi diweddaraf Stifyn Parri, Seren Nadolig Rhos eto. Dewch yn ôl ata i ddiwedd y mis. A tydi sbloets fawr y tenor perocsid o Bontsenni ddim yn apelio chwaith, er bod ganddo filoedd o ffans parod ar gyfer Rhydian’s Got Talent S4C.

Ond yn ôl at y gyfres ddrama 17 mlwydd oed ’na. Ydy, mae hynt a helynt perchnogion busnesau bach Pengelli (Ffilmiau’r Nant) yn ôl yn slot aur y sianel. Tapio’r ddwy bennod wythnosol amdani, felly, a’u gwylio ar bnawn Sul gwlyb a thywyll. Er fy mod i’n cofio gwylio’r cyfresi cyntaf o 1994 ymlaen, ni allaf yn fy myw gofio’r wythfed gyfres a’r olaf a ddaeth i ben yn 2001. Efallai fod y diddordeb wedi pylu erbyn hynny, a llawer o’r cymeriadau gwreiddiol wedi gadael fel sy’n anorfod mewn cyfres hirhoedlog. A sôn am gymeriadau. Dyna chi Carla (Nerys Lloyd) ddiniwed â rhyw olwg gariadus-freuddwydiol arni’n barhaus a’r anfarwol Triawd y Garej. Mi fuasai Pobol y Cwm yn elwa’n aruthrol ar hiwmor naturiol Edwin, Harri a John Albert ar hyn o bryd. Er gwaethaf ambell elfen sydd bron yn perthyn i oes arall - car Montego, y cyfeiriad at gwmni Manweb, logos WDA yn y cefndir a barf Bryn Fôn - mae’n cynnwys elfennau oesol iawn hefyd, yn enwedig wrth i Gwyn Lloyd ddweud “pa mor anodd ydi hi ar fusnesa bach y dyddia’ yma” yn ei araith agoriadol fel pennaeth newydd y stad. Ac roedd rhyw dinc o dristwch wrth ddarllen y glodrestr ar y diwedd, gyda’r diweddar Angharad Jones yn un o’r awduron, a chwmni mawr Barcud gynt yn darparu’r arbenigedd technegol.

Gan wibio’n ôl i’r presennol, braf gweld fod yr hen bêl-droediwr â’r mwng euraidd o Wrecsam yn dal i godi helynt. Do, fe bechodd Robbie Savage dros 300 o selogion Strictly Come Dancing ar ôl siglo’i dîn a’i du blaen yn or-rhywiol mewn perfformiad “vulgar, deplorable and completely unnecessary” o’r paso doble. Roedd y lluniau o Bale a Ramsay yn gwisgo lifrai Jac yr Undeb yr Olympics yn fwy ffiaidd o beth uffarn i mi na paso doble Savage.

Ci tawel...

2011-10-30T12:14:00.003Z

Mae slot naw nos Sul yn sanctaidd i bawb sy’n sgit am ddrama dda y dyddiau hyn. Rhwng Spooks ar BBC1, Downton Abbey ar ITV, a Gwaith/Cartref ar S4C, mae peiriannau recordio yn boeth ar sawl aelwyd y dyddiau hyn, dybwn i. Daeth anturiaethau ysbiwyr y Bîb i ben wythnos diwethaf, ar ôl deg cyfres o anturiaethau James Bond-aidd yn achub Llundain Fawr rhag ymosodiadau terfysgol wythnosol o du Iran, Rwsia neu hyd yn oed eu staff eu hunain. Lol botes ond lot o sbort a dihangfa lwyr cyn wythnos waith arall. Er nad oes gen i daten o ddiddordeb mewn drama gyfnod am drigolion a gweithwyr tŷ bonedd yn Lloegr adeg y Rhyfel Mawr, mae ITV wedi synnu’r byd a’r betws gyda chyfres sebon sy’n diferu o safon a’r Fonesig Maggie Smith. Ac yn drewi o bres. Gyda chyllideb o bron i filiwn o bunnoedd y bennod, all cynhyrchwyr dramâu Cymraeg ond ochneidio a breuddwydio am y fath bres. ’Sgwn i a wnaiff Prif Weithredwr newydd y Sianel ddenu ei gysylltiadau Americanaidd i wario’u doleri mewn drama Gymraeg?

Roedd dramâu’r oes o’r blaen yn llwyddiant ysgubol ar S4C yn y nawdegau, o addasiadau o glasuron Kate Roberts, Marion Eames a T Rowland Hughes, i sagas Ffynnon Oer gan Manon Rhys. Berig fod capiau stabl, ffrogiau staes a siarabangau ddechrau’r ugeinfed ganrif yn hel llwch yng nghrombil Parc Tŷ Glas, wrth i S4C ganolbwyntio ar y Gymru gyfoes bellach rhwng meddygon chwantus y gorllewin ac athrawon gwaedlyd y brifddinas. Ydy, mae castiau diweddaraf Ysgol Bro Taf wedi’n synnu ni i gyd. Dewch ’laen, dywedwch y gwir. Go brin fod unrhyw un ohonoch wedi dychmygu y byddai’r llo llywaeth Aneurin wedi gwneud hynna yn y bennod ddiwethaf. Er, efallai fod arddangosfa gelf fodern ddiflas yn ddigon i droi unrhyw un yn honco gyda chyllell.

A go brin y byddem wedi dychmygu y byddai Gwaith/Cartref yn datblygu mor dywyll ar ôl pennod agoriadol digon smala a bron fel Carry On ’Stafell Athrawon, yn enwedig yr athrawes ymarfer corff ystrydebol sydd eisiau slap ers talwm. Bet greulon Becca Matthews a gwawdio cyson y plant oherwydd ei atal dweud, a arweiniodd Aneurin (Arwyn Jones) ar chwâl - gan arthio ar Emyr druan nes iddo ddychryn, llithro a tharo’i ben yn angheuol ar y patio. Heddwch i lwch y pennaeth Cymraeg hunangyfiawn, ond o leiaf fe gawsom ein sbario rhag golygfeydd caru posibl ag Eddie Bytler.

Yng nghanol yr och a gwae dramatig, roedd is-stori ddoniol yn ymwneud ag ymweliad swyddog o’r Cynulliad â phrosiect amgylcheddol yr ysgol. Cawsom olygfa wych o’r Pennaeth a’r swyddog anabl yn sefyll mewn tywyllwch wrth i’r lifft dorri, a hithau wedyn yn fflyrtian fel diawl â Simon. Mae stumiau’r actor Rhodri Evan yn gymysgedd comig o weniaith ac arswyd pur wrth geisio cadw trefn ar ei staff yn fwy na’r plant. Er bod ambell ddisgybl fel Nadine a Jac yn cael sylw, dydyn nhw ddim yn or-amlwg fel yng nghyfres uffernol Waterloo Road y BBC.

Croeso mawr i wyneb cyfarwydd o’r bennod gyntaf nos Sul nesaf, sy’n dychwelyd gyda hyder a Merc newydd. Ond go brin y caiff siwrnai rwydd gan gynhyrchwyr y gyfres annisgwyl, ddifyr, hon.

Dim trasiedi

2011-10-30T12:09:00.003Z

Wel, dyna ni. Mae’r freuddwyd ar ben. Y gobaith a’r garwriaeth fawr wedi chwythu’i phlwc, a’r holl groesi bysedd am wythnosau yn ofer. Ond dyna ddigon am briodas Meic ac Anita Pobol y Cwm. Mae’r Gêm Fawr anenwog honno fore Sadwrn diwethaf yn dal i frifo a hawlio sylw’r wasg a’r cyfryngau, gweplyfr a’r trydarfyd. Tra’r oedd Francois Pienaar, cyn gapten y Springboks ac un o gyfranwyr Rugby World Cup 2011 ITV yn gandryll gyda’r cerdyn coch, roedd Robert Jones, ein cyn-gapten ni yn cytuno â chosb y dacl gwaywffon mewn cyfweliad â Radio 5 Live. Ond mae un peth yn bendant. Dwi’n falch fod y dwli drosodd. Na, nid ymdrech lew gŵyr Gatland, rhag ofn i mi gael negeseuon bygythiol gan yr FWA – Free Warburton Army – ond ffug-gefnogaeth y Saeson. O David Cameron yn chwifio’r ddraig goch uwchben 10 Downing Street i olygyddion yr Independent a’r Guardian a benderfynodd fod Cymru’n cŵl unwaith eto, roedd yr ymateb yn chwerthinllyd a nawddoglyd ar y naw. Ddyddiau’n ddiweddarach, rydyn ni’n gollwrs sâl meddai’r Saeson hynny a ymatebodd i erthyglau’r wasg ar-lein. Ogi blydi ogi.

Roedd y cyfan yn esgus i’r papurau Sul Llundeinig fel y People a’r Mail on Sunday ymosod ar yr hen lyffantod ddiawl ’na ar ôl deall bod y reff Alain Rolland yn fab i Ffrancwr. Dewisais osgoi hysteria papur Sul “cenedlaethol” Caerdydd hefyd, a chael llawer mwy o flas ar golofnau Dylan Cleaver (enw da!) yn fersiwn ar-lein y New Zealand Herald. Ond yn ôl i amser brecwast ddydd Sadwrn diwethaf pan roedd popeth yn bosibl a’r Bod Mawr yn Gymro, pan fues i’n neidio rhwng S4C ac ITV Wales i weld yr ymateb cyn yr anthemau. Llwyddodd Delyth Morgan i holi Aelod Cynulliad Môn yn Eden Park (dim jôcs am wasanaeth Ieuan Air i Auckland, diolch yn fawr iawn), tra’r oedd Hannah Thomas yng nghanol 66,000 o Gymry gwallgof yn Stadiwm anhygoel y Mileniwm ar ITV. Ar ôl y chwiban olaf, fe roddodd hi gyfle i Ffrancwr buddugoliaethus ddweud gair sydyn er ei bod yn edrych fel petai awydd rhoi swadan iddo gyda’r meic. Tra mai S4C biau’r sylwebwyr gorau, criw Croes Cwrlwys lwyddodd i gyfleu awyrgylch yr holl dwrnamaint i mi, gan anfon gohebwyr i lefydd mor amrywiol â chlybiau rygbi Dinbych a Hendy-gwyn, a thrigolion Parnell ger Auckland a beintiodd eu tref yn goch ar ôl mabwysiadu Cymru fel eu hail dîm.

Yn y cyfamser, mae ’na un gêm fach ar ôl bore fory. Pob lwc. Ond gadewch inni gallio. Roedd Arthur Emyr yn llygaid ei le pan ddywedodd mai gêm o rygbi, nid trasiedi, oedd hi wedi’r cwbl. Glofa’r Gleision fis diwethaf – dyna chi drasiedi go iawn.

Aiya Aber Napa

2011-10-30T12:03:00.003Z

“RHYW! RHEGI! NOETHNI! reit o’r cychwyn cyntaf ar S4C!!” - brawddeg sy’n siwr o wneud i lafnau smotiog yn eu harddegau sgrialu i wylio’r teledu 42 modfedd ym mhreifatrwydd eu llofftydd, ac i Mrs Jones Llanrug stelcio Taro’r Post drennydd. Chwerthin wnes i, gan fod ebychiadau cyhoeddwr y Sianel yn atgoffa rhywun o hysbysebion b-movies echrydus o America’r 1950au (“See Barbaric Beauties!!” “Female Love Slaves!!”).

Nid bod Zanzibar, cyfres ddrama newydd sbon sydd wedi’i gosod mewn bar myfyrwyr y Coleg ger y Lli mor erchyll â hynny. Ddim o bell ffordd. Ond roedd rhywun yn teimlo fel petai’r sgriptwraig yn trio’n rhy galed i godi gwrychyn. Agorodd y sgript gyda’r gair “ff”, a chafwyd sawl golygfa o glecian diodydd a llyncu pils i gyfeiliant tecno ailadroddus - rhag ofn nad oedden ni’n deall bod “bywyd yn barti” i’r criw, chwadal y cyhoeddwr rhaglenni byr ei wynt. A do, fe gawsom ni olygfa o’r dywededig hanci panci yn y pum munud agoriadol, wrth i ddau gariad ifanc ladd amser rhwng dau drên. Fuaswn i ddim yn meiddio â gwneud nymbar tŵ heb sôn am 69 yn nhai bach Arriva Cymru.

Ond cyn cael fy nghyhuddo o fod yn hen swnyn slipars-a-chetyn, roedd hi’n hanner awr fach hwyliog o ddod i ’nabod y cymeriadau newydd sydd wastad i’w groesawu ar S4C. Gan mai criw Rondo sy’n gyfrifol amdani, roeddwn i’n hanner ofni Porthpenwaig arall gyda llond sgrîn o raddedigion Rownd a Rownd a Glanaethwy. Ond na phoener, gan fod y cast ifanc yn ddieithr i fyd teledu ond yn gyfarwydd i bawb a welodd sioe lwyfan Deffro’r Gwanwyn yn gynharach eleni.

Stori Tom Morgan (Owain Gwynn) oedd canolbwynt y bennod agoriadol, sy’n dychwelyd o Wlad Thai ar gyfer priodas ei dad – ond sy’n gorfod aros adref i lywio tafarn y teulu ar ôl i’w dad gael trawiad cyn torri’r gacen. Ac er nad oedd ei gariad Ceri (Lisa Marged) yn hapus ar y naw i ddechrau, fe gynhesodd hi at y syniad ar ôl cael sesh hefo’r bois rygbi gyda mwy o NOETHNI!!. Braf cael drama wedi’i gosod yn Aber hefyd - am y tro cyntaf ers dyddiau Mwy na Phapur Newydd am wn i – gyda chyfres o olygfeydd montage cartwnaidd yn cyflwyno rhai o eiconau’r dref inni. Ond mae’n debyg nad yw’r cynfyfyrwyr go iawn yn hapus, ddim yn adnabod yr Aber sy’n cael ei phortreadu nac erioed wedi cael nosweithiau gwyllt ar Draeth y Gogledd. O diar.

Dylai cyhoeddwr y Sianel rybuddio ni cyn darlledu’r gemau rygbi o bendraw’r byd. Rhywbeth fel “bydd y rhaglen hon yn berig bywyd i’ch nerfau chi” a llinell gymorth i ymdopi â’r hysteria wedyn. Pob clod i griw S4C sy’n rhagori ganmil ar dîm ITV, er gwaetha’r jôcs am Carys Davies, negesydd y stiwdio. A diolch byth am fwy o gwsg cyn y gic gyntaf fore Sadwrn yma…

Merch o'r Sblot

2011-10-30T11:57:00.002Z

Breninhes y secwins a pherfformwyr drag, primadona sy’n peltio caneuon James Bond - mae’r Fonesig Bassey o Tiger Bay yn enwog amdanyn nhw i gyd. Ac roedd yr elfennau hynny’n rhan o’r ddrama unigol Shirley gan BBC Cymru-Wales ar gyfer rhwydwaith BBC Two nos Fercher diwethaf, fel teyrngedau tebyg y sianel i Kenneth Williams, Hattie Jacques, Enid Blyton a Margaret Thatcher yn y gorffennol. Heblaw am y busnes Tiger Bay ’ma. Prin dwy flynedd dreuliodd Shirley fach yno mewn gwirionedd, fel y dangosodd y golygfeydd agoriadol ohoni hi a’i theulu’n llusgo’u bagiau ac ambell ddodrefnyn i ran arall o’r brifddinas dan gwmwl. Ond mae’r lleoliad chwedlonol gwreiddiol yn swnio’n tipyn gwell a mwy rhamantus na Sblot tydi? Dros 70 munud wedyn, fe’i gwelsom yn ennill swlltyn neu dda yn canu Stormy Weather yn nhafarndai’r gweithwyr lleol cyn bwrw’i swildod mewn clyweliadau yn Llundain fawr, troi’n hen jadan ifanc i’w rheolwr Michael Sullivan gan fynnu côt minc a brecwast siampên, cefnu ar ei baban adref yng Nghaerdydd am oleuadau llachar y West End ac Awstralia, colli rhan yn sioe gerdd Oliver oherwydd lliw ei chroen, a’i phriodas gyntaf byrhoedlog o anaddas. Llwyddodd Ruth Negga i gyfleu cymeriad y gantores i’r dim, wrth berfformio’n geg-grynedig a nadreddu’i breichiau drwy’r awyr, yn ogystal â’r enydau torcalonnus o glywed Sharon ei merch fach yn ei galw’n Auntie Shirley yn sgil y fath bellter a dieithrwch rhyngddynt. Iawn, oce, roedd acen y brif actores Ethiopaidd-Gwyddelig yn gybolfa o Ciardiff, y cymoedd a Las Vegas, ond byddai rhai’n dadlau fod acen y ddynes ei hun yn dipyn o lobsgóws hefyd. Ac roedd ambell wyneb cyfarwydd yn y cefndir - Geraint Todd (Cowbois ac Injans) fel y chauffeur a gludodd gŵr cyntaf Shirley Bassey i’w wely, a Di Botcher (Belonging) a ffrwydrodd ar y sgrîn am ddeg eiliad fel Mrs Morrison o nymbar 47 (ffuglennol am wn i) yn codi cywilydd arni yng ngŵydd y camerâu teledu ar blatfform gorsaf Caerdydd: “Shirley!…you were round my house when you were four years old…came to play with our Jen… and you were that poor you didn’t have no knickers, remember?” Roedd hi’n werth gwylio er mwyn yr olygfa fach honno’n unig.

Porth Teigr ydi enw stiwdios newydd sbon danlli BBC Cymru yn y Bae. Hm. Mi alla’i glywed Saeson yn dweud Port Tiger yn barod. Mae criw Casualty eisoes yn ffilmio yno, a siawns y bydd tîm Pobol y Cwm yn eu dilyn cyn hir – y rheiny fydd ar ôl, hynny yw. Welsoch chi erioed gymaint o gymeriadau’n gadael mewn un bennod nos Wener? Mae Brandon druan eisoes wedi mynd i labro yn y nen (heb Brandi’r ci, gwaetha’r modd), Dai Sgaffalde wedi codi’i fag tŵls mwya’r sydyn at Dic Deryn ei frawd yng Nghorc, Meic Pierce wedi pwdu efo’i briodas ac yn llyfu’i glwyfau ym Môn, ac Yvonne i’r Swistir via celloedd yr heddlu. Ydy, mae’n gyfnod go gythryblus a chyffrous yn y Cwm.

Hitler yn Ffair Llanllyfni

2011-10-30T11:52:00.001Z

Peth rhyfedd a phersonol iawn ydi hiwmor. Bythefnos yn ôl, roedd Nia Roberts a’i gwesteion ar y radio yn dathlu 30 mlynedd ers cychwyn un o binaclau comedi Prydain. Meddan nhw. Yn bersonol, roedd giamocs Del Boy a Rodney Only Fools and Horses mor ddoniol â chlwy’r marchogion (peils i chi a fi). Roedd Teulu’r Mans ddechrau’r nawdegau hefyd yn wrthun i mi, er bod fy ffrind ysgol ar y pryd, un o hogia’ Dre Llanrwst a oedd fel rheol yn troi’i drwyn ar bopeth Cymraeg, wedi mopio ar berfformiadau gwallgof Emyr Wyn a’r criw. Rhyw dair wythnos yn ôl, anwybyddais raglen gomedi newydd sbon yn slot marwaidd 6.30pm sydd fel arfer wedi’i neilltuo i Catrin, Lyn a Gwyn o’r 80au pell. Er gwaetha’ cyfres o hysbysebion byrion, doedd Dim Byd ddim yn apelio. Roeddwn wedi cymryd mai rhaglen rad-a-chas oedd hi, yn llenwi’r bwlch cyn i Angharad, Siân neu John ddechrau’r noson go iawn am saith. Ond yn ara’ deg a bob yn dipyn, dechreuais amau ’mod i’n colli clasur diolch i ymatebion canmoliaethus ar dafod leferydd a lot fawr o godi bawd ar facebook. Diolch i’r drefn am S4/Clic, a’m gadawodd i wylio tair rhaglen ar y trot.

Rhyw lobsgóws o raglen ydi Dim Byd ar yr olwg gyntaf, gyda’r sgrin yn ymddangos fel dewislen rhaglenni lloeren a rhibidirês o olygfeydd byrion. Ond mae’n glyfar ac yn gweithio ar sawl lefel. Mae’n dychanu ac yn dynwared ein dull difynedd ni o neidio o un sianel i’r llall yn y gobaith prin o ganfod rhywbeth gwerth ei weld. Ac mae teitlau’r rhaglenni niferus yn dychanu rhai go gyfarwydd, o 100 Steddfod Gorau Cymru i Ar ei Iolo a’r Blaned Newydd sy’n amheus o debyg i griw Hacio. Buan y trodd rhaglen chwarter yn hanner awr a mwy wrth i mi rewi’r sgrin er mwyn darllen y teitlau rhaglenni deifiol o greadigol (gweler teitl yr erthygl!). O raglen rasys geffylau Mynd fel Bom o’r archif i Come Dine with Nain lle mae’r hen ddynas yn paldaruo wrth hwrjio brechdanau a chacennau cartref i’w hŵyr, mae bron â chynnig cipolwg hunllefus inni o ddyfodol S4/C dlawd. Y ffefryn o bell ffordd yw Hanes dy Nain, gyda hen wreigan yn hel atgofion am galedi’r oes o’r blaen a’i phrofiad o ddefnyddio youtube ac ofni’r Welsh Not am decstio’n Gymraeg. Sgetsh fach effeithiol sy’n ein hatgoffa ni i beidio â chymryd bob copa walltog gwyn yn ganiataol, na disgwyl clywed hanesion rhyfel yn unig ganddynt. Pob clod i Rose Edwards 85 oed o Frynsiencyn am actio mor naturiol braf, ac i’r cynhyrchwyr am ddefnyddio pobl go iawn yn lle pensiynwraig gyda cherdyn Equity.

Ôl-nodyn i drefnwyr amserlen S4C – da chi, ailddarlledwch y perl o gyfres hon yn hwyrach yn y nos i’r rhelyw ohonom sy’n rhy brysur yn swpera neu’n disgwyl am gyfarchiad Cymraeg y dydd gan Derek Tywydd ar sianel arall.

Gower a Phenfro

2011-09-18T18:44:00.002+01:00

Dwi’n bwriadu bachu’r sgidia cerdded a’r babell yr hydref hwn, a’i gwadnu hi am y gorllewin pan fo llwybrau a thraethau Sir Benfro’n wacach a brafiach nag adeg gwyliau’r ysgolion. Medda fo, wrth i’r glaw chwipio yn erbyn ffenestri’r tŷ acw a hyrddio dros 400 o adar drycin Manaw yn gaeth ar glogwyni Niwgwl yn lle’r Ariannin. Ond am y tro, mi wneith cyfres newydd nos Lun y tro - Llwybr yr Arfordir, sy’n bwrw golwg ar gyfoeth archeolegol, daearegol, byd natur a dynol y gornel fawr hon o Gymru. A thra mai cyd-slotiwr tafarn Porthgain fydd fy nghyd-deithiwr i, mae’r awdur a’r darlledwr Jon Gower yn cael cwmni’r naturiaethwraig Elinor Gwynn a’r ysgolhaig Damien Walford Davies. Ac mi fydd bwrdd croeso’r sir wrth ei fodd, wrth i’r awyrluniau agoriadol ddangos yr arfordir ar ei gorau dan haul. Beth bynnag ydi hwnnw’r dyddiau hyn.

Bydd Jon Gower a’i westeion yn rhoi sylw i’r llwybr 186 milltir o Lanrhath yn y de Seisnig, i Landudoch yn y gogledd Cymreiciach. ‘Amroth’ ydi Llanrhath, gyda llaw, fel y dysgais yn y pum munud agoriadol. Rhywbeth arall a ddysgais oedd bod y cyflwynwyr wedi cael dillad a sgidia swanc gan gwmni awyr agored nid anenwog o Borthmadog - dyna pam welsom ni’r neges “Gosod cynnyrch/Product placement” ar y sgrin mae’n debyg. Mae unrhyw beth sy’n hybu coffrau’r Sianel yn iawn gen i. Cyn belled nad yw’r cyflwynwyr yn mynd dros ben llestri efo bocsys siocled Pemberton yn nes ymlaen yn y gyfres.

Dinbych-y-pysgod gafodd y rhan fwyaf o’r sylw yn yr hanner cyntaf, fel prif dref glan môr y sir a chyrchfan tripiau ysgol Sul Jon Gower pum mlwydd oed ymlaen. Mae adeiladau Sioraidd, lliw pastel, eiconig y dref yn hen gyfarwydd i’r gweddill ohonom ac yn destun cyfres ddogfen ar BBC Wales ar hyn o bryd hefyd. Roedd cilfachau mwy dieithr y sir yn ail hanner y rhaglen yn fwy diddorol, yn enwedig ymweliad Damien Walford Davies â Gumfreston â’i thair ffynnon sanctaidd a ddenai’r pererinion ers talwm - o fynaich y chweched ganrif i grachach Oes Fictoria. Difyr clywed mai porthladd bach ffyniannus oedd hon ar un adeg cyn i’r afon gael ei dargyfeirio a chreu “mieri lle bu masnach”. Ac roedd Elinor Gwynn wedi dotio efo’r llwybrau natur lleol, gan ddangos planhigion llesol fel y llwylys a ddefnyddiwyd gan forwyr fel dos o fitamin C at y llwg neu’r sgyrfi.

Cawsom wledd i’r llygaid diolch i waith camera Garry Wakeham, rhwng yr eithin melyn llachar yn erbyn glesni’r môr a’r fuwch goch gota dryloyw ar ddeilen werdd.

Lle mae’r hen babell ’na eto…?

Llwybr yr Arfordir, S4C, 9 o’r gloch nos Lun
Tenby 24/7, BBC1 Wales, 7.30 nos Lun

Myddfai, middle-england

2011-09-18T18:36:00.004+01:00

Anghofiwch am Jeremy Clarksons a Roger ‘iaith mwncwns’ Lewis y byd. Mae cangen Llandaf o’r Gorfforaeth Ddarlledu Brydeinig wedi cythruddo byd twitter, academia a Chymdeithas yr Iaith am ddarlledu rhaglen nawddoglyd uffernol nos Fercher diwethaf. Village SOS sy’n cael y bai, cyfres sy’n adrodd “stori ysbrydoledig” am chwe chymuned ledled Prydain a gafodd arian loteri i adfywio wedi blynyddoedd o ddiboblogi a cholli gwasanaethau. A’r cyflwynydd ydi’r Sarah Beeny fronnog sydd â’i bryd ar achub pentrefi cyfan ar ôl cynghori pobl lawn mor ddi-glem i uwchraddio’u cartrefi yn Property Ladder am flynyddoedd. Tsiampion, digon teg. Ond yr argraff ges i oedd cyfres sy’n hedfan ‘arbenigwyr’ o’r tu allan i ddweud wrth y brodorion sut i fyw eu bywydau.

Toedd pum munud cynta’r rhaglen ddim help, wrth i Ms Beeny gyfeirio’n siwgwrllyd o sentimental at “the great British countryside” a’r “green and pleasant land” ar drai, yn gefndir i awyrlun The Vicar of Dibley. Roedd hyn yn fwy poenus o ddeall mai Myddfai ger Llanymddyfri, yn un o siroedd Cymreicia’r wlad, oedd canolbwynt y rhaglen. Ac i gyfeiliant côr meibion (ticio’r bocsys ar restr cliché BBC Wales i weddill Prydain), clywsom Ms Beeny yn rhestru gwendidau Myddfai - dim siop, ysgol na thafarn, dim rhagolygon swyddi heblaw ffermio, 35% o’r cartrefi lleol yn dai haf, a phoblogaeth o 82 â chyfartaledd oedran o 47. Chlywyd ’run smic am iaith gynhenid y pentref, a dim ond rhyw “lake above the village” oedd Llyn y Fan Fach. Ond dechreuodd Ms Beeny a’r gerddoriaeth gefndir gyffroi’n lân wrth gyfeirio at y bwriad i droi’r hen neuadd preffab “quaint”, yn ganolfan amlbwrpas gyda llwyfan perfformio, siop i werthu crefftau lleol, a chyfle i’r ymwelwyr weld arddangosfa o hanes a chwedlau’r fro dros baned o de llysieuol “Ceredwen’s Brew” (sic) neu “Llyn y Fantastic” yn y caffi. Ac i goroni’r cyfan - a dyma a gododd gwrychyn llawer ynglŷn â’r rhaglen - cafodd cynghorydd Torïaid o Thanet, Caint, ei phenodi i lywio’r gwaith ar ran y brodorion di-glem. Rhaid nodi, fodd bynnag, nad syniad y Bîb oedd hyn, ac mai un o amodau’r cymorth grant oedd bod rhaid i’r pentref gael cymorth arbenigol o’r tu allan. Ond roedd agwedd y Cynghorydd Jo Gideon a’r trosleisydd Beeny yn gywilyddus wrth gyfeirio at bwysigrwydd sefydlu ‘brand Myddfai’ i ddenu pobl a phres i’r ardal, a’r lein ganlynol yn gwneud i mi ferwi: “Jo’s plan to develop a village brand is going to be especially tough, given that here in Myddfai (ciw rholio llygaid a cherddoriaeth ukelele hambons twp), branding is something that farmers do to their sheep” a “They don’t yet see it, because they don’t quiet understand what branding is…”

Mi wn yn iawn fod yna deuluoedd ifanc Cymraeg yn byw yn yr ardal, yn wir, fe’u gwelais ar y sgrin ar noson ola’r hen neuadd gondemniedig. Pam o pam felly na chlywsom bwt ganddyn nhw, gydag isdeitlau Saesneg ar y sgrin, yn lle safbwyntiau hanner dwsin o Toms a Barbaras The Good Life sydd wedi ymddeol yno?

Da iawn BBC Wales am un o’r portreadau mwyaf unochrog erioed o fywyd pentref gwledig yng Nghymru. Ac am godi ’mhwysau gwaed i lefel folcanig

Gwylio ar lawr gwlad

2011-09-18T18:22:00.004+01:00

Mi fentrodd cyfaill y Cymry Cymraeg dros y ffin wythnos diwethaf. Dim ond cyn belled â Chasnewydd, cofiwch chi, fel bod ganddo un droed ar Bont Hafren rhag ofn i gwynwrs Cymdeithas yr Iaith ei erlid. Nod Jeremy Hunt oedd cyflwyno a thrafod ei syniadau ar gyfer sefydlu sianeli teledu lleol yn hyd at bymtheg ardal ym Mhrydain erbyn 2015. O ran Cymru, bydd trefi’r Wyddgrug, Hwlffordd a Chaerfyrddin yn gallu gwneud cais am drwydded teledu bro yn ogystal â dinasoedd Caerdydd, Abertawe a Bangor. Mantra’r Bonwr Hunt yw bod “awch am deledu” lleol, gydag o leiaf awr o newyddion lleol bob dydd.

Syniad Americanaidd yw hwn wrth gwrs, ac mae gan ddinas gyfatebol Bangor yn nhalaith Maine, UDA, bedair sianel deledu leol - gan gynnwys sianel WLBZ Bangor sydd ar waith ers 1952. A bod yn realistig, dim ond cais Caerdydd sy’n debyg o ddwyn ffrwyth, gyda sianel y brifddinas yn debygol o gyrraedd 500,000 o gartrefi o Ben-y-bont i Gasnewydd. S4/Kaaardiff tybed? Bydd £40 miliwn o drwydded y BBC ar gael i roi’r sianeli bro ar ben ffordd, ond ar ôl hynny, pawb drosto’i hun fydd hi. Ac mewn cyfnod pan fo papurau newydd yn colli hysbysebion fel slecs, a’r dirwasgiad yn para’n hirach na saga’r Cae Ras, mae’n anodd gweld o ble y daw’r arian i gynnal y mân-sianeli newydd hyn.

Byddai’n llawer rheitiach inni gael gwasanaeth band-eang neu Freeview call ym mhob cwr o Gymru’n gyntaf, neu ddefnyddio’r arian hwn i gryfhau S4C, BBC ac ITV yng Nghymru. Mae’n rhyfedd fod Jeremy Hunt yn hyrwyddo’r syniad hwn nawr, ac yntau wedi rhoi’r farwol fis Mehefin diwethaf i gynllun newyddion peilot Wales Live gan gonsortiwm Ulster TV a NWN Media Cyf, ar ITV Wales. Mewn byd delfrydol, byddai Wales Today a Wales Tonight yn rhaglenni tri chwarter awr o hyd, gyda’r hanner awr cynta’ yn canolbwyntio ar newyddion cenedlaethol Cymru, a’r chwarter awr olaf yn adrodd straeon o ddiddordeb mwy ‘rhanbarthol’ wedyn - yn darlledu o stiwdios prif ganolfannau sirol y wlad. Arferai Radio Cymru ddarlledu bwletinau newyddion a chwaraeon, tywydd a thraffig penodol i’r Gogledd, y Gorllewin, y Canolbarth a’r De ganol y 90au, cyn dychwelyd i’r drefn ganolig o Gaerdydd a’r byd. Ac roedd rhaglen gylchgrawn nosweithiol Heno yn tu hwnt o boblogaidd yng nghymoedd Tawe, Aman a’r Gwendraeth gan fod pwyslais arbennig ar y bröydd hynny. Diawch, roedd hyd yn oed Iestyn Garlick wedi mabwysiadu acen Cwm-twrch.

Ac am addewid Jeremy Hunt y byddai croeso i’r sianeli newydd hyn ddarlledu’n Gymraeg yn ogystal â Saesneg, wel, mae profiad Radio Ceredigion yn awgrymu fel arall…

Hydref ffrwythlon

2011-09-18T18:16:00.004+01:00

Mae'n hwyr glas i’r haf ddarfod. Dwi wedi hen bwdu hefo ’nhymor pen-blwydd, wrth i’r barbeciw rydu yng nghornel yr ardd a gwerth hanner can punt o flodau patio yn sbïo’n soeglyd arna i. Mae hyd yn oed y gwlithod wedi rhoi’r gorau i besgi ar y begonias. Roeddwn i ’di laru gweld Morgan a Mari o ryw sioe neu ŵyl bwygilydd ar S4C, ac wedi diflasu efo gohebwyr Radio Cymru yn darlledu o garnifal Llanbedinodyns y byd bob pnawn Sadwrn. Rhowch i mi dymor Dysgub y Dail unrhyw bryd. Cyn belled â’n bod yn cael rhywfaint o haul i fynd am dro, hynny yw. Mae S4C eisoes wedi dangos hysbyseb sy’n cynnig blas ar arlwy ac adloniant yr hydref, i’n cadw’n ddiddig o flaen tân wrth iddi nosi’n gynnar. Er nad ydi sbloets newydd Only Men Aloud na Ruddy-ann, sori, Rhydian yn debygol o’m denu i'n bersonol, maen nhw’n siŵr o saethu i frig siart y gwylwyr gan blesio’r pen bandits a chynulleidfaoedd anrhaddodiadol y Sianel. Mae dau hen ffefryn eisoes yn eu holau, sef Straeon Tafarn Dewi Pws - neu Bro gyda pheint - ac ail gyfres o 100 Lle gyda John Davies ac Aled Sam a’i Fiat bach coch. Mae hon eisoes wedi codi’r awydd ynof i deithio i Bennant Melangell wrth droed anghysbell y Berwyn, ac mae’r gwaith camera bron cystal â champweithiau ffotograffig Marian Delyth. Cyfres addawol arall i hen grwydryn fel fi ydi Llwybr yr Arfordir dan arweiniad yr awdur Jon Gower yn Sir Benfro. Ac mae Byw yn ôl y papur newydd yn siŵr o godi gwên, mewn cyfuniad o wersi hanes a chomedi wrth i Tudur Owen a Bethan Gwanas gadw reiat yn y 1920au.

Ond dramâu ydi ’niléit i, ac mae’n braf gweld nad ydi’r fwyell wedi taro yma eto gan fod tair cyfres newydd sbon ar y gweill. Bydd Zanzibar yn dilyn hynt a helynt naw myfyriwr sy’n gweithio mewn bar o’r un enw yn Aberystwyth dros yr haf, a Sombreros (tair rhaglen awr o hyd) yn olrhain criw o ferched pedwardegrwbath oed sy’n mynd i Mallorca i “ddarganfod eu hunain”. Ond Gwaith/Cartref sy’n hoelio’r sylw, cyfres o ddeg wedi’i gosod mewn ysgol gyfun Gymraeg yn y ddinas fawr ddrwg. Dwi eisoes wedi cael cipolwg ar y bennod gyntaf, ac mae’n argoeli’n dda iawn iawn, gyda ’sgwennu bywiog, wynebau hen a newydd, talp o hiwmor a stamp cyfarwyddo crefftus Fiction Factory. Ac oes, mae ’na bwrpas i’r ‘blaenslaes’ bondibethma, gan fod rhan gynta’r ddrama yn canolbwyntio ar ddigwyddiadau’r ysgol, a’r ail hanner wedi’i neilltuo i fywyd cartref a chymdeithasol yr athrawon brith.

Ac os ydi nos Sadwrn adra’n codi ofn arnoch, rhwng X Factor a’r uffern a elwir Ar Gamera, na phoener. Bydd Sarah Lund, Ditectif Arolygydd enwocaf Denmarc, yn ei hôl i achub eich noson mewn achos a chyfres newydd o Forbrydelsen (The Killing) ar BBC Four.

Ydy, mae’n hwyr glas i’r hydref gyrraedd.

Uffern canu gwlad

2011-08-30T19:02:00.002+01:00

Mae gen i rywbeth diddorol o oes yr arth a’r blaidd yn y tŷ ’cw. Mae’n hel llwch efo dwsinau o rai eraill yng nghwpwrdd y lolfa. Na, dim byd amheus, diolch yn fawr iawn. Tâp VHS o’r enw “Pop peth”, casgliad o fideos o’r gyfres deledu boblogaidd Fideo 9 a gyhoeddwyd ym 1992, gyda pherfformiadau o ‘Santa a Barbara’ gan Datblygu, ‘Ffwnci’ gan Tŷ Gwydr a’r clasur ‘Hydref yn Sacramento’ gan Ffa Coffi, ymhlith y 14 o draciau. Mae gen i frith gof o wylio rhaglen eiconig Criw Byw un noson, a chael fy nghyfareddu gan ryw flonden swynol yn canu ‘Difrycheulyd’ wrth i Marc Roberts o’r Cyrff lafarganu mewn acen Ffrengig Llanrwst. A dyna gychwyn f’obsesiwn oes gyda Catatonia a Cerys.

Ers hynny, mae’r byd pop Cymraeg wedi’i weddnewid yn llwyr - er gwaeth meddai’r gwybodusion, rhwng helynt breindaliadau pitw Radio Cymru, gigs gwag, gwerthiant CDs ar i lawr, diffyg tân ym moliau’r to ifanc, a phrinder sylw i gerddoriaeth newydd ar S4C. Mae rhaglen gerddoriaeth y ddau Huw - Stephens ac Evans - bellach wedi’i chwtogi i gyfres achlysurol Bandit yn Gigio, fel y rhaglen uchafbwyntiau o Brifwyl Wrecsam heno. Ac er mor hwyliog ydi Gofod, tydi’r gyfres bresennol ddim yn cynnwys band byw, ac mae llwyfan Wedi 3 a Wedi 7 ar fin cau, wrth i raglenni soffa-a-sgwrsio Angharad Mair wynebu’r fwyell. Diolch i’r drefn am Nodyn felly, a ddychwelodd am gyfres newydd nos Wener diwethaf dan law Elin Fflur yn ffres o’r ’Steddfod. Mae hon wedi hen ennill ei phlwyf bellach (y gyfres, nid Elin Fflur), ac yn gyfuniad da o sgwrs a pherfformiadau byw mewn lleoliadau godidog ac od ar naw weithiau. Al Lewis Band oedd dan sylw, a’r lleoliad oedd traeth a goleudy Talacre dan olau sêr. Ai fi sy’n drysu neu a oedd yna fwy o sgwrsio yn y gyfres newydd yma, a hynny ar draws y gerddoriaeth weithiau hefyd? Ac os nad oedd hynna’n ddigon drwg, neilltuwyd ail ran y rhaglen i felltith fwyaf y byd adloniant Cymraeg. Canu Gwlad. Rŵan, mae gan Wil Tân lais melfedaidd ac mae’n ymddangos yn gymeriad digon clên, ond roedd rhywbeth afreal iawn o’i weld yn galarnadu am “driog lais” a “locsyn sgwâr” Ronnie Drew yng ngorsaf dân Biwmares gerbron dyn tân, llanc llawn tatŵs ac ugain o Ferched y Wawr yn dawnsio gyda’u bagiau siopa. Fyddai Doreen Lewis byth wedi ymddangos ar Fideo 9 ugain mlynedd yn ôl. Beth am ddilyn esiampl Pethe, a chreu fersiwn arall o raglen yn slot Noson Lawen ar gyfer cenhedlaeth mam a miloedd eraill sydd wedi mopio ar y math yma o ganu - 'Nodyn Nashville' os leiciwch chi; a 'Nodyn nos Wener' i’r ifanc a’r ifanc eu hysbryd?

Bandit yn Gigio, 9 o’r gloch heno
Nodyn, 9.30 nos Wener

Y Gorfforaeth ar ei gorau

2011-08-14T19:45:00.003+01:00

Wel dyna ni. Dôs o ddiwylliant pur drosodd am flwyddyn arall, a chyfle i fwynhau môr o Gymraeg am wythnos yn Awst – heblaw am siop y maes carafanau, faniau hufen iâ Swydd Efrog a pheiriant twll-yn-wal-y-Maes. Ac os nad oeddech chi’n un o bobl y Pethe, hen dro, oherwydd y Pafiliwn Pinc oedd popeth i’r cyfryngau Cymraeg. Ar adeg pan fo cryn amheuaeth ynghylch S4C dan adain y BBC, dyma’r Gorfforaeth ar ei gorau – o’r hen lawiau profiadol fel Hywel Gwynfryn a Nia Lloyd Jones ar y radio, i Huw Eic a Rhun ap Iorwerth ar y bocs. Er, roedd hi’n ymddangos weithiau fel petai Mr Newyddion o Fôn yn eistedd yng nghadair Pethe, wrth drin a thrafod materion y dydd gyda dau westai nosweithiol yn hytrach – clywais rhai’n beirniadu bod y gwesteion hyn yn cael gormod o lwyfan ar draul y cythrel cystadlu. Bechod na chafodd Gwilym Owen a Huw Jones, pen bandit newydd Awdurdod S4C, rannu soffa ar yr un noson. Dychmygwch y sbarcs wedyn.

I mi’n bersonol, roedd Tocyn Wythnos Radio Cymru yn rhagori ar uchafbwyntiau’r teledu, gyda Beti George yn crynhoi holl ddigwyddiadau’r dydd yng nghwmni beirdd, llenorion, cantorion ac adolygwyr gweithgareddau’r nos. A wnes i ddim sylweddoli tan wedi’r eisteddfod, fod modd gweld yn ogystal â chlywed y rhaglen ar wefan BBC Cymru. Mae gen i frith gof o’i gweld ar S4C2 yn y gorffennol, pan gafodd ei darlledu o flaen cynulleidfa frwd y Babell Lên a greodd fwy o awyrgylch i’r cyfan. Y tro hwn fodd bynnag, roedd Beti a’i phobl wedi’u gwasgu i soffa fechan ym mhabell y Bîb, a’r cyfranwyr yn camu’n llechwraidd dros ddrysfa o wifrau cyn straffaglu efo’u clustffonau a nodiadau. Un o’r uchafbwyntiau oedd gweld y gyflwynwraig yn ei dyblau wrth i Stifyn Parri refru yn erbyn cerdd dantwyr dros ben llestri. Cipolwg difyr iawn y tu ôl i lenni’r stiwdio radio. Cyfraniad rhyfedda’r wythnos, oedd y beirniad honno a gwynodd fod y clasurol yn cael cam gan S4C. Ydi hi’n gwylio’r un Sianel â mi? Go brin, rhwng cyngherddau Aberglasney, Tri Tenor Cymru, ailddarllediad o gyfres Shân Cothi nos Sadwrn a phumed darllediad o Russell Watson yn Llangollen…

Llongyfarchiadau i’r BBC am roi cyfle i Siân Lloyd - un o genod Wrecsam ac wyneb cyfarwydd Wales Today, nid pengoch y tywydd - gyflwyno straeon o’r Maes yn y Gymraeg. Chwa o awyr iach yng nghanol y myrdd o wynebau orgyfarwydd a aeth ymlaen i gyflwyno Sioe Môn: Digwyddiadau ’11 neithiwr ac echnos.

I gloi, cri o’r galon i S4C. Braf gweld rhaglenni teyrnged er cof am yr actor Stewart Whyte McEwan Jones, ond beth am y perlau diweddar? O! am gael gweld ei berfformiadau cofiadwy yn nramâu Meic Povey, o’r hen daid anhylaw yn Talcen Caled i’r cythral o ffarmwr yn Nel, ffilm gŵyl Ddewi 1990. Clasur coll yn wir.

'Craic' Cymraeg

2011-08-08T15:18:00.005+01:00

Roedd Wrecsam yn y newyddion ymhell cyn i’r syrcas fawr ddiwylliannol lanio ar gaeau Bers Isaf. Newyddion drwg yn bennaf. Bu Cadeirydd Pwyllgor Gwaith yr Eisteddfod mewn limbo gwleidyddol am ddeufis diolch i flerwch amaturiaid y Comisiwn Etholiadol, aeth busnesau Hotel Stephanie i’r wal, a thimau’r Cae Ras bron i’r gwellt. A bore Gwener diwethaf, roedd criw condemnedig y Post Cyntaf yn croesawu’r Brifwyl hefo rhybudd am golli swyddi a gweithgareddau oherwydd y wasgfa. Pan nad oedden nhw’n rhoi wythnos o sylw i fabolgampau Llundain 2012, hynny yw.

Diolch i’r nefoedd felly, am griw gobeithiol a chadarnhaol Pobol y Ffin. Roedd y rhaglen arbennig hon o stabl Pethe yn cyflwyno bwrlwm bro’r Steddfod trwy lygaid pedwar o’r trigolion, yn fardd, ffotograffydd, athro drama ac arweinydd corau. Soniodd Aled Lewis Evans am y gwahaniaeth aruthrol yn Wrecsam ers Eisteddfod ’77 - o fod yn dref Seisnig ar y naw i un llawn bwrlwm dwyieithog heddiw. Talodd deyrnged i gyfraniad “arwrol” rhieni di-Gymraeg am anfon eu plant i ysgolion Cymraeg, ffaith a ategwyd gan Peter Davies - newydd-ddyfodiad o Gaerdydd sydd bellach yn rhoi cyfleoedd allgyrsiol i ddisgyblion Morgan Llwyd trwy gyfrwng dramâu Cymraeg. Ac mae’r ardal bellach yn “grochan o greadigrwydd”, gyda Cheryl Vaughan yn arwain côr merched y Rhos, gwaddol yr hen fwrlwm glofaol; a Llinos Griffiths, ffotograffydd ifanc sy’n tynnu lluniau swyddogol o blant ysgol a chofnodi gigs y dre fin nos. Ond mae yna ddiffyg ymwybyddiaeth anhygoel, hyd yn oed yn ardal y Clawdd. Dywedodd Llinos fod bobl “lawr y ffordd” (Caer, Lerpwl, Manceinion) yn meddwl mai Albanes yw hi, a hen ffrindiau coleg o Lundain yn syfrdanu ei bod yn ennill bywoliaeth trwy gyfrwng y Gymraeg. Efallai fod y ffin ieithyddol a diwylliannol yn llai nag a fu yn Wrecsam, ond mae’r ffin arall - difaterwch a diffyg gwybodaeth y genedl drws nesaf – mor lydan ag erioed.

Safbwyntiau lleiafrif breintiedig, dosbarth canol Cymraeg, gawson ni’n fan’na. Lleiafrif arall oedd dan sylw yn Joe a Ruby, sipsiwn Ffordd Rhuthun a chymdogion y Brifwyl. Roedd ymateb y Gwyddelod i’r Pafiliwn Pinc yn ddoniol a chalonogol, gyda Joe yn llawn brwdfrydedd am y ‘castell tylwyth teg’ yn rhoi llwyfan i bobl ifanc ddawnus, a Florie yn dweud wrth Elfed Roberts, y Prif Weithredwr, ei bod am chwifio’r ddraig goch wrth giât ei chartre’ symudol. Ond rhaglen drist a rhyfedd braidd oedd hi. Trist oherwydd y portread o unigrwydd a hiraeth dagreuol yr hen feddwyn Joe Purcell am ei gaseg wen, Ruby, ar ôl i’r cyngor lleol ei chymryd oddi arno am bori’n anghyfreithlon. Roedd llygaid y byd arnynt ym mai Mai, wedi i gamerâu cylch cyfyng Wrecsam ddal Ruby a’i meistr yn crwydro gorsaf drenau, ysbyty a thafarnau’r dre. A rhyfedd, gan mai rhaglen gwbl Saesneg oedd hi yn y bôn ar wahân i droslais Twm Morys a chaneuon Bob Delyn.

Newyddion Da

2011-08-08T15:12:00.004+01:00

Peth rhyfedd ydi blaenoriaethau’r ’stafell newyddion. Nos Sadwrn diwethaf, roeddwn i’n gyrru trwy grombil troellog yr A470 yn Sir Frycheiniog ac yn chwilio’n daer am rywbeth amghenach na rhaglen geisiadau Saesneg a chanu gwlad Wil Morgan ar Radio Cymru. Dyma droi at fy hen ffrind ffyddlon Radio 5 Live am grynodeb o newyddion y dydd, gan ddisgwyl trafodaeth bellach ar y gyflafan yn Oslo ac ynys Utøya. Ond ow! marwolaeth Amy Whinehouse, jynci pop 27 oed a oedd yn hawlio’r prif benawdau Prydeinig, nid y 70 a mwy o Norwyiaid a laddwyd mor erchyll o ddisymwth gan un o’u cydwladwyr. Ms Winehouse oedd ail newyddion ‘pwysicaf’ Radio Cymru wasaidd drannoeth hefyd, er na fyddai gan gynulleidfa draddodiadol y Sul unrhyw glem amdani hi na’i chaneuon.

Ochneidio’n rhwystredig braidd wnes i gyda’r orsaf genedlaethol wythnos diwethaf hefyd. Aeth llond trelar o ohebwyr BBC Cymru am Lanelwedd, gan gynnwys Nia Thomas Y Post Cyntaf. A thra’r oedd miloedd ohonom yn ymlaen at ffenestr siop fawreddog y byd amaeth, roedd y BBC yn prysur bigo beiau ben bore Llun – yn amau a fydd system ddraenio newydd y Prif Gylch yn gallu dygymod â dilyw posibl, a fyddai’r ffarmwrs yn aros adra oherwydd y sefyllfa economaidd, allai’r Sioe ddygymod heb stondinau’r parciau cenedlaethol, a sut fath o groeso a gaiff Alun Davies AC, yr ‘Is/Tan/Dirprwy Weinidog Rhan-amser dros Amaeth-ond-nid-TB’ ar lan afon Gwy? Fel mae’n digwydd, cafwyd wythnos hynod lwyddiannus, gyda’r tywydd a’r traffig yn byhafio, y niferoedd gorau (226,407 o bobl) ers pum mlynedd, a stondinwyr eraill wedi bachu’r llefydd gwag. Siom i ddaroganwyr gwae’r Bîb felly.

Ganol yr wythnos wedyn, roedd Dylan Jones wrthi efo’i lwy bren arferol ar Taro’r Post wrth geisio creu helynt rhwng yr Urdd a’r Sioe Fawr, ar ôl i adolygydd papurau newydd Dafydd a Caryl awgrymu mai’r Clybiau Ffermwyr Ifanc oedd gwir fudiad ieuenctid Cymru. Chwarae teg i Rhydian Mason, a gyfaddefodd wedyn mai sylw tafod yn y boch oedd hi ar ôl noson hwyr yn y Pentre Ieuenctid. Ymateb call a rhesymol y cyfranwyr oedd bod lle i’r ddau fudiad yn y Gymry Gymraeg, ond na, roedd y Bonwr Jones yn benderfynol o ddal ati a chreu coelcerth o fatsien wlyb. Diflannodd y “stori” mor sydyn â chinio Welsh Black o flaen Dai Jones.

Gyda llaw, ai Dylan Jones fydd prif gorddwr yr orsaf ar ôl i Wythnos Gwilym Owen ddod i ben yr wythnos hon, wedi 16 mlynedd o “holi a stilio, procio a phryfocio”. Gobeithio na fydd yr hen ddarlledwr profiadol yn diflannu o’r tonfeddi am byth, ac y bydd yn dal i adolygu’r wasg Gymraeg bob dydd Gwener yn ogystal ag ymateb yn grafog i’w hoffus Sanhedrîn bob fis Awst. Ymddeoliad hapus i Mr Meldrew Môn!

Pobl ddŵad y Cwm

2011-07-18T18:38:00.014+01:00

Un o straeon olaf rhacsyn Murdoch a Bekah Brooks oedd problemau Coronation Street, a’r ffaith fod nifer y gwylwyr wedi plymio mor ddramatig â’r tram a greodd ddinistr ar strydoedd coblog Weatherfield ’Dolig diwethaf. Gyda 7.4 miliwn o wylwyr wythnos diwethaf o gymharu â 10.4 miliwn ddiwedd Mai, roedd colofnwyr fel Brian Sewell o’r Daily Mail – ble arall - yn beio’r “wall to wall gays, transsexuals, transvestites and teenage lesbians”. Un o gyn-actoresau Eastenders sy’n cael y bai gan y Guardian, wrth i Michelle Collins gamu tu ôl i far y Rovers mewn mwngral o acen Manceinion a fyddai wedi gwneud i Ena Sharples dagu ar ei hanner stowt. Ac mae’r blogfyd yn cynnig atebion eraill, fel gormod o bwyslais ar y to ifanc Hollyoaks-aidd i ormod o danau a damweiniau dros ben llestri fel Brookside gynt. Ac rydan ni’n gwybod beth ddigwyddodd i honno.

Onid ydy pob opera sebon yn wirion o afrealistig bellach? Mae Emmerdale wedi hen golli’i gwreiddiau amaethyddol, a’r hen gymêrs hoffus fel Mr Wilks ac Amos wedi’u disodli gan siwtiau Llundeinig a genod benfelen blastig. Gyda chymaint o gystadleuaeth a phenodau gydol y flwyddyn, mae’r diwydiant sebon dan bwysau i adrodd straeon mwy dramatig nag erioed er mwyn hawlio sylw’r cylchgronau rhad-a-chas ochr yn ochr â bachiad neu boob-job diweddaraf Jordan. Y canlyniad ydi mwy o lofruddiaethau, seicopathiaid, priodasau anghymarus, ffrwydradau a phlant siawns mewn un stryd neu filltir sgwâr, nag mewn bywyd go iawn. Gobeithio beth bynnag.

Oes, mae ’na bâr priod lesbiaidd, plymar hoyw a phum Gog yng Nghwmderi heddiw. Ac mae fferm Penrhewl yn dal i fynd. Pobol y Cwm ydi’r unig gyfres sebon dwi’n ei dilyn yn rheolaidd bellach, diolch i straeon ac actio gwirioneddol afaelgar yn ddiweddar. Ia, chwerthwch chi, snobs sebon. Ond mae’r storïwyr wedi cyflawni gwyrth trwy wneud inni gydymdeimlo â rhai o gymeriadau mwyaf annifyr y Cwm – Debbie Collins, Sioned Rees a Macs White. Gwelsom y gnawes galed Debbie Collins yn dangos emosiwn prin, wrth boeni’i henaid am Liam ei mab ar faes y gad yn Afghanistan. Macs White wedyn mewn gwewyr meddwl ar ôl cael ei dreisio gan Scott, a Sioned yn methu ymdopi â’i dyweddi oeraidd. Ble’r oedd peiriant cyhoeddusrwydd S4C a BBC Cymru pan dorrodd y stori ddadleuol, rymus hon?

Yn anffodus, mae plotiau eraill yn tynnu sylw oddi ar hyn. ‘Chwithig’ ac ‘amaturaidd’ ddaeth i’r meddwl wrth wylio Jinx a Hywel yn creu darllediadau ffug ar Cwm FM. A dw i’n gorfod cuddio tu ôl i glustog bob tro mae Frank yr Ianc yn ymddangos ar y sgrîn. Mae’r gwylwyr praff eisoes yn holi pam fod Tony Trin Gwallt wedi dychwelyd i’r Cwm fel Americanwr. Danny Grehan ydi’r actor tu ôl i’r barf ac acen ryfedd Frank Orringer o Ohio, sy’n hel achau yn y Cwm - a Danny Grehan oedd Tony, un o weithwyr Deri Dorri a oedd dan fawd Sharon Burgess ganol y 1990au. Sut ddiawl lwyddodd ei gydactorion i gadw wyneb syth?

Gwyliwch, a gwingwch.

Ar y llaw arall, mae'r Iancs go iawn - neu'r Texans i fod yn fanwl gywir - ar fin dychwelyd i deledu America. Ydy, mae sianel gebl TNT wedi penderfynu atgyfodi saga'r teulu hwnnw sy'n diferu o bres ac sy'n enwog am gynllwynio, mynychu rodeos, ffwrcho, mwrdro a phobl yn dychwelyd o farw'n fyw mewn cawod, rhwng 1978 a 1991. Cenhedlaeth newydd yr Ewings sy' dan sylw y tro hwn, sef hogia Bobby a JR - ac ydy, mae'r hen stejars yn eu holau. A sbïwch ar Sue Ellen - waw!

Addysgu, adlonni, ailddarlledu

2011-07-18T18:31:00.003+01:00

Cyw yn dweud wrth Angharad Mair am godi pac...

Mae’n wyliau haf i’r hen blant, ac yn gyfnod traddodiadol yr adroddiadau diwedd blwyddyn. Ac mae byddigions Parc Tŷ Glas wedi bod yn ’sgwennu adroddiadau a strategaethau fel slecs hefyd, wrth i 29 o weithwyr dderbyn ffurflen P45, Teledwyr Annibynnol Cymru yn hogi’u cyllyll ac aelodau’r Awdurdod yn y cach eto fyth. Mae fersiwn llawnach o ‘Weledigaeth S4C 2012 a thu hwnt’ ar wefan y Sianel, ac yn rhoi syniad cliriach i ni o’r arlwy i ddod. Does dim byd syfrdanol o ddramatig ar yr olwg gyntaf - mwy o’r un peth ar 25% yn llai o gyllideb dros y pedair blynedd nesaf. Mwy o Gwmderi am 10 yr hwyr a Rownd a Rownd gydol y flwyddyn, mwy o raglenni Cyw o fore gwyn tan amser cinio, mwy o rygbi nos Sadwrn a mwy o “ail-becynnu cynnwys a manteisio ar y cyfoeth o ddeunydd sydd yn ein harchif”. Neu ailddarllediadau i chi a fi. Yn unol â’r sïon, bydd soffa Elinor Jones ac Angharad Mair am 3pm a 7pm yn wag wrth i’r Sianel lansio “gwasanaeth prynhawn fydd yn ymgorffori elfennau o gylchgrawn rhwng 13.00 a 15.00”. Wedi Un, unrhyw un? Y to iau fydd yn hawlio nosweithiau Iau, nid yn annhebyg i slot Gofod a Ddoe am Ddeg ar hyn o bryd, a bydd rhaglen gylchgrawn awr o hyd nos Wener “yn cynnig adloniant a chynnwys chylchgronol gall fod ag elfennau tabloid”. Swnio’n amheus o debyg i The One Show gydag Alex Jones a Chris Evans ar BBC1 i mi. Ac i gloi’r wythnos, “cyfresi drama, crefydd, diwylliant a ffeithiol fydd conglfeini S4C ar nos Sul” gyda’r saga doctoriaid Dallas-aidd Teulu yn sicr o bara am sbel eto, fel cyfres ddrama mwyaf poblogaidd y Sianel yn 2010 (88,000 o wylwyr). Yng ngeiriau Bethan Eames, Golygydd Cynnwys Ffuglen y Sianel “mae’r gyfres yma’n llwyddo i hudo’r gwylwyr i fyd moethus, crand a hardd y cymeriadau – dihangfa adloniannol ar ei gorau!” Beth am wisgi bach yn y Cei i ddathlu?

Dwi’n croesawu’r ymrwymiad pendant i raglenni materion cyfoes yn ystod yr oriau brig “er mwyn ateb ymhellach i’n cynulleidfa ac i dargedau Ofcom” – enghraifft o bwysigrwydd cysylltiad y BBC efallai, cyn belled bod lle o hyd i lais gwahanol y Byd a’r Bedwar sy’n rhan annatod o gyfraniad ITV Cymru ers y cychwyn cyntaf.

Ymddiheuriadau am yr hen air hyll ac od ’na yn y teitl gyda llaw. “Difyrru” neu “ddiddanu” y buasech chi a fi ac Ifor ap Glyn yn ei ddweud, ond roedd awdur(on) y Weledigaeth wedi mopio hefo “adlonni”, “adloniannol” a hyd yn oed “adloniadol” (recreation) sy’n golygu rhywbeth hollol hollol wahanol. Ych-a-fi.

Gwynt teg i fis Mehefin

2011-07-07T18:25:00.009+01:00

Gwynt teg (oer a glawog) i fis Mehefin. Mis lle’r oeddech chi’n fwy tebygol o eistedd gerbron y bocs bach na mwynhau barbeciw fin nos. Ta-ta i obeithion Andy Murray ar gwrt W19 am flwyddyn arall, ac i obsesiwn dyn camera’r BBC gyda chwaer Kate Middleton. A ffarwél i’r Goets Fawr, ar ôl wythnos o fynd drot-drot ar hyd y lôn bost o Groesoswallt i Gaergybi. Mae’n siŵr fod Heddlu’r Gogledd yn diawlio’r criw cynhyrchu am golli wythnos o ddirwyon gyrru ar yr A5, a gyrwyr loris Iwerddon a beicwyr modur yn ’sgyrnygu’u dannedd y tu ôl i Ifan Jones Evans a’i feirch.

Roedd y goets sgleiniog yn wledd i’r llygaid, a’r awyrluniau o Ddyffryn Dyfrdwy i Nant Ffrancon yn profi nad oes unlle tebyg i adre’ yn llygad yr haul. Ac roedd Shân Cothi mor fyrlymus ag erioed, ac yn haeddu medal am ddarlledu’n fyw yng nghanol piwiad bach Pentrefoelas ar yr ail noson. Un o’r golygfeydd mwyaf swreal oedd honno o Tara Bethan yn trafod ei halbwm newydd gydag Ifan ar ben y goets sigledig. Dyna chi sioe siarad ar ei newydd wedd! Erbyn y drydedd noson yng Nghapel Curig, fodd bynnag, roeddwn i’n dylyfu gên. Gormod o bytiau byrion, torri straeon yn eu blas cyn y degfed hysbyseb, ac ymweliad ARALL ag ysgol leol. A hyd yn oed pan drafferthodd un o’r gwylwyr i gyfrannu at y rhaglen, fel y greaduras ddi-Gymraeg o Dreffynnon a ddaeth yr holl ffordd i bier Bangor gyda llun olew o’i pherthynas a fu’n llywio coets debyg, prin hanner munud gafodd hi i adrodd yr hanes. Anfantais fawr arall, wrth gwrs, oedd diffyg cysylltiad go iawn â’r cyfnod dan sylw - 1808 - yn wahanol i gyfres fwy llwyddiannus y llynedd, lle’r oedd y cof yn dal yn fyw iawn am Y Porthmon.

Ers talwm, roedd amserlen teledu Gorffennaf mor farwaidd â gobeithion Democrat Rhyddfrydol mewn etholiad. Bellach, mae’r cyfresi gorau wedi’u neilltuo i ganol haf, gan gychwyn hefo Cariad@Iaith gyda Gareth Roberts, Nia Parry ac wyth dysgwr ‘enwog’ nos fory. Dim ond gweddïo nad ydy safon amheus trydarwr y gyfres yn arwydd o safon y gwersi: “Datgelwyd y selebs yfory! / Our celebs will be revealed tomorrow!”

Wythnos i heno, bydd Capten Jack a Gwen Cooper yn dychwelyd i gadw reiat arallfydol yn Torchwood, un o allforion mwyaf llwyddiannus adran ddrama BBC Cymru Wales. Er gwaethaf blas Americanaidd amlwg y gyfres hon, mae’r gwreiddiau Cymreig yno o hyd, gan gynnwys golygfeydd o Fro Gŵyr a Chaerdydd a crème de la crème y byd actio Cymraeg, William Thomas a Sharon Morgan, fel rhieni Gwen (Eve Myles). Ymlaen â’r antur!

Cariad @Iaith, 8.25 o’r gloch nos Wener, S4C
Torchwood: Miracle Day, 9.00 o’r gloch nos Iau, 14 Gorffennaf, BBC1

The Gaynor Davies Show

2011-07-06T19:37:00.006+01:00

Orright del? Have you heard Radio Cymru on Saturday afternoons lately? Its good y’ know. Yeah, I knows it’s a Welsh station, but don’t let that put you off. Its for people like you an’ me, not them bloody Nashies and eisteddfod types, like. And its made in Bangor, aye, not bloody Cardiff this Cardiff that. It’s on in the background when I’m poching in kitchen or worrever. Last week right, they had this girl from Felinheli - they're always from Felinheli - talking about Kylie and Joan Collins and health and beauty tips in the Daily Mail magazine, and this camp bloke choosing songs from West End musicals. In English, mind, not translated nonsense. He's got good taste! There’s a few tunes from Bryn Vaughan and Elin Fleur, but not much. This Elin says she's gonna try an’ make a name for herself in English now. Fair play eh? Who’s presenting you said? Gaynor Davies, Llandudno girl, some big cheese at S4C apparently, but speaks normal like you and me, you know? When’s it on you said? Three til six, Saturday. Ideal before heading out to town, del!

BBC Cymru (a Lloegr)

2011-06-29T22:31:00.003+01:00

Newydd dorri! Newydd dorri! Mae Pier Brighton ar werth. Wel ffycmipinc. Mae’n rhaid ei fod yn stori o dragwyddol bwys i fod ymhlith penawdau’r Post Prynhawn heddiw. A fyddai BBC Sussex neu 5Live yn rhoi sylw i bier Penarth neu Fangor petaen nhw ar y farchnad? Sgersli bilif. A go brin fod BBC Scotland a BBC Ulster yn cyfeirio at un o brif atyniadau twristiaeth tref glan môr de Lloegr yn eu bwletinau newyddion nhw. Rhwng hyn a hanes gwibdaith Carlo a Camilla â’r henwlad, mae penderfyniadau golygyddol taeogaidd BBC Cymru yn fy ngwneud i’n wyllt gacwn ar brydiau.

Déjà vu

2011-06-28T18:03:00.006+01:00

Mae ’na ryw deimlad anochel ‘o hec! dyma ni eto’ ynglŷn â’n honedig gêm genedlaethol y dyddiau hyn. Tydi pethau ddim yn argoeli’n dda ar gyfer Cwpan y Byd Seland Newydd yn yr hydref. Cafodd ein “bois” dan ugain oed gweir o 92 pwynt gan dîm cyfatebol y wlad honno, mewn gêm boenus o fyw yn Rygbi: Pencampwriaeth Ieuenctid y Byd o’r Eidal. O leiaf mi gafodd Arthur Emyr liw haul ar ei gorun yn Stadio Mario Battaglini. ’Nôl adref, mae aelodau’r tîm hŷn yn cael eu llorio dan amgylchiadau gwahanol - mewn tafarnau, clybiau nos a bwytai byrgyrs yn Toulon, Llundain, Saundersfoot a Chaerdydd. Mae’n annhebygol y caiff y mwnci Mike Phillips docyn awyren i Hemisffer y De mewn tri mis. Go brin y gwelwn ni Gavin Henson yno chwaith - mae’r boi wedi hen benderfynu mai bod yn seren teledu tabloid yw ei flaenoriaeth bellach. Ar ôl cadw reiat yn yr Arctig ar ITV, dawnsio mor osgeiddig ag eliffant ar y BBC, ac ymddangos mewn cyfres o hysbysebion bingo erchyll, ei brosiect diweddaraf ydi fersiwn Channel 5 o Bacha hi o’ ma. Yn eironig ddigon, mae’r llanc sydd mewn cariad hefo fo’i hun a’i wely haul yn fwy na neb, yn gobeithio chwilio am gymar oes o blith 25 o ddarpar WAGs a modelau Nuts ac Ok! A’n gwaredo.

...ond nid at ein chwaraewyr rygbi cenedlaethol

Roeddwn i wedi gobeithio fod dyddiau teledu realaeth ar ben ers tranc Big Brother. Dwi’n dal heb faddau i’r gyfres honno am gyflwyno Glyn Wise i’r cyfryngau Cymraeg. Ond dwi’n croesawu’r newydd fod o leiaf un gyfres realaeth o’r gorffennol yn dychwelyd i’n sgriniau. Heb bw na be, mae S4C a chwmni Fflic wedi penderfynu atgyfodi Cariad@Iaith a fydd yn dilyn wyth o ‘enwogion’ ar gwrs dysgu Cymraeg dwys rhwng 8 ac 15 Gorffennaf. Mae’r fythol siriol Nia Parry yn ei hôl, a gwersyll ecogyfeillgar yn Sir Benfro yn cymryd lle Nant Gwrtheyrn. Y cyn-athletwraig Tanni Grey-Thompson ddaeth i’r brig yn 2004, yn erbyn Ruth Madoc, y gantores Amy Wadge, Bernard Latham (Ron Unsworth Pobol y Cwm ers talwm), a’r colofnydd cegog Janet Street-Porter – sy’n enwog am ofyn i Nia a oedd hi ar gyffuriau wrth wenu gymaint. Dyw enwau’r wyth dysgwr newydd heb eu cyhoeddi eto, gan fod S4C yn benderfynol o’n cadw ar flaenau’n traed am y tro. 'Sgwn i pwy fydd taclo’r treiglad trwynol ac yn rhugl erbyn y pumed peint? Aelodau o gabinet Carwyn Jones? Brendan Rodgers, rheolwr Abertawe, ar gyfer yr holl gyfweliadau â Sgorio ac Ar y Marc yn ei dymor cyntaf yn y Premiership? Caredigion yr iaith fel Jeremy Hunt, Kim Howells, Dan O’Neill o’r South Wales Echo neu A.A. Gill o’r Sunday Times? Amser a ddengys...

Yma a thraw

2011-06-13T19:14:00.004+01:00

Roedd dychwelyd adref o gynhesrwydd Croatia yn gythraul o sioc i’r system ddechrau’r wythnos. Er nad amserlen teledu nosweithiol y wlad mor wahanol â hynny – eu fersiwn nhw o Big Brother, Masterchef a Hrvatska traži zvijezdu (Pop Idol Croatia) – roedd y tywydd a’r traethau braf yn falm i’r enaid. A minnau’n dal i hiraethu am ynysoedd Brač a Hvar, dyma brofi cynhesrwydd Cyprus yng nghyfres ragorol Yr Ynys (Green Bay) ar dâp. Dw i’n dueddol o hepgor y pum munud cyntaf, sy’n ailadrodd cyflwyniad stiff pob rhaglen (“…lle mae bywyd natur a natur bywyd wedi datblygu yn ei ffordd unigryw ei hun”), cyn cael blas arni go iawn. Beti George oedd wrth y llyw, ac mae croeso iddi wneud y jobyn bob wythnos. Dyma rywun sy’n gallu traethu i’r dim, yn siarad yn glir â’r gynulleidfa ac yn rhoi’r pwyslais yn y lle iawn ar yr adeg iawn. Roedd Gareth Davies, druan, yn anaddas o brennaidd wrth adrodd stori Fiji bythefnos yn ôl. Gair i gall, bosys teledu – cyflogwch gyn-chwaraewyr rygbi i ohebu ar gemau rygbi’n unig, waeth pa mor boenus ydi hynny, a gadewch i’r hen lawiau proffesiynol gyflwyno.

Gwyddom eisoes fod Beti George wedi gwirioni ar ynysoedd Groeg, ers ei chyfraniad i 3 Lle y llynedd. Er hynny, cyfaddefodd nad oedd ynys ranedig Cyprus mor annwyl iddi. A diawch, mae’n ynys gymhleth sydd wedi’i darnio’n ddwy ers i fyddin Twrci feddiannu’r gogledd ym 1974. Roedd y straeon personol yn gymysgedd o dristwch, hiraeth a chwerwder, gydag unigolion fel Charis ymhlith 20,000 o Gypriaid Groegaidd a ffodd am eu bywydau i dde’r ynys – yn ddim mwy na glanhau ethnig, medd Beti. A’r ffarmwr Andres Hatziaros wedyn, a gafodd ei hel o’i gynefin yn Axna pan gyrhaeddodd y Twrciaid. Dim ond 4 erw sydd ganddo bellach, o gymharu â’r 60 erw ffrwythlon, wreiddiol, sy’n sownd yn nhir neb megis “rhith yn y pellter”. Cawsom gip ar brifddinas fyrlymus fodern, ranedig, Nicosia hefyd – yr ochr Roegaidd o leiaf. Trueni na welwyd mwy o’r ochr Dwrcaidd y ddinas (Lefkoşa) i gymharu’r ddwy. Coron y gyfres yw’r gwaith camera, ac roedd y delweddau’n dweud cyfrolau ac yn aros yn y cof. Er enghraifft, y gofeb â channoedd o luniau pasbort du a gwyn o’r rhai sy’n dal ar goll ers deugain mlynedd, a’r golygfeydd o westai diffaith Famagusta yng ngogledd Cyprus a fu unwaith yn hwylfan i sêr Hollywood fel Burton a Taylor.

O Gyprus i Grymych, ac i’r ail raglen ar dâp, Bro: Papurau Bro (Telesgôp). Does dim byd dramatig o wahanol yn hon, ond gyda fformat mor lwyddiannus a ffigyrau gwylio’n saethu drwy’r to, pam potsian? Cymeriadau papur bro ‘Clebran’ yn ardal y Preseli oedd dan sylw, sy’n wir haeddu’r teitl “cymeriadau” yn enwedig criw dartiau’r Crymych Arms. Dw i’n gallu clywed chwerthiniad Shân Cothi o hyd.

Bro: Papurau Bro, 8.25 o’r gloch nos Fawrth
Yr Ynys, 9.00 o’r gloch nos Fawrth

Rhywbeth yn dechrau efo... "T"

2011-05-30T14:44:00.006+01:00

Cân y foment i mi ydi “Mi wela i efo fy llygad bach i” gan gantores o Fôn sydd bellach yn Llydawes anrhydeddus. A llythyren gyntaf gair y foment - os nad y flwyddyn - ydi “T”, ys canodd Lleuwen. Yr hen air ailadroddus sy’n bla dros benawdau newyddion yn ddyddiol bron. Na, nid ‘t’ am y ‘twit’ Giggs yn twitter, ond ‘toriadau’. O’n hunig Swyddfa Basport cenedlaethol i’r gwasanaeth iechyd gwladol a’n hysgolion gwledig, mae’r fwyell yn taro’n galed. Mae toriadau S4C yn hysbys i bawb bellach. Ond yn union wedi’r llygedyn o obaith ym mhenodiad Huw Jones fel Cadeirydd Awdurdod y Sianel, daeth swadan arall i’r byd cyfryngau Cymreig. Ydy, mae’n ymddangos fod meistri Broadcasting House yn gofyn i BBC Cymru Wales arbed 20% o’i choffrau. A’r hyn sydd wedi dychryn a digio cymaint yw’r awgrym y gallai darllediadau byw o Sioe Llanelwedd a’r Brifwyl ddiflannu’n raddol o Radio Cymru, ac y bydd Week in Week Out a’r Politics Show Wales yn dod i ben yn llwyr. Mae’r sgrifen ar y mur ers sbel. Eisoes, dangoswyd cerdyn coch i dudalen chwaraeon gwefan BBC Cymru’r Byd, ac mae cyfres ddogfen glodwiw O Flaen dy Lygaid wedi cael y farwol. Mae stondin y BBC yn absennol o faes Felindre’r wythnos hon. Sy’n awgrymu’n gryf mai gwasanaeth iaith leiafrifol ydi’r cocyn hitio cyntaf yng nghanol toriadau mawr BBC Llundain.

Buasai’n rheitiach i’r Bîb ddechrau cwtogi’n nes adref. Y llynedd, cyhoeddwyd bod £54 miliwn wedi’i wario ar gyflogau cyflwynwyr dethol yn ystod un flwyddyn ariannol, tra datgelodd adroddiad yn 2008 fod fod rhyw ddeugain o “sêr” radio a theledu’r BBC yn ennill £1 miliwn a mwy yr un. Beth wnawn ni ’dwch? Talu’r drwydded i brynu llond wardrob o siwtiau secwins i Graham Norton neu wyneb newydd arall i Anne Robinson? Neu fynnu bod cyfran o’r drwydded a delir gan bobl Cymru yn cael ei gwario ar raglenni sy’n berthnasol i iaith, diwylliant a gwleidyddiaeth unigryw Cymru? Gellir arbed £115 miliwn y flwyddyn trwy gael gwared ar BBC Three, sy’n enwog am ailddarlledu Eastenders (rheswm arall dros dorri) a chyfresi “safonol” fel Hotter than My Daughter, My Man Boobs and Me a F*** Off, I’m a Hairy Woman. Hyn oll gan Gorfforaeth sydd newydd gyhoeddi strategaeth dan y teitl ‘Rhoi ansawdd yn gyntaf’…

Cyngerdd yr Urdd nos Sul diwethaf - dyna chi safon go iawn, rhwng Cerys mewn cap Ciwba, bêbs opera, cantorion West End, dynwaredwr Michael Jackson yn bloeddio un o ganeuon Cân i Gymru, a chlocswyr lledr. Bechod fod Nia Roberts a chyflwynwyr y Post Cynta drannoeth yn mynnu cyfeirio’n dragywydd at Alex One Show Jones. Alex Tocyn Penwythnos ydi hi i wylwyr S4C, siŵr iawn. Ie, yr hen glwy’ ‘Teg edrych tua Lloegr’ ’na eto.

Coctel Comiwnyddol

2011-05-30T14:35:00.004+01:00

Wythnos arall, cyfres arall hefo enwogion ar grwydr ar S4C. Ond diolch byth, nid cyfres arwynebol o sgleiniog fel Piers Morgan yn ymweld â biliwnyddion y byd ar ITV mohoni. Mae Yr Ynys (Green Bay) ganmil gwell na hynny ac yn perthyn i bedigrî Yr Afon.

Mae’n rhaid bod Cerys Matthews wedi plesio’r cynhyrchwyr wrth ddilyn trywydd y Mississippi bryd hynny, gan ei bod wedi cael tocyn awyren arall. Ac fel y Manic Street Preachers o’i blaen, mae’n ffan mawr o’r ynys sofietaidd yng nghanol môr y Caribî. Rydyn ni’n hen gyfarwydd â’r cliché Ciwbaidd - Castro, Cadillacs, a Sigârs - ond a fyddai’r rhaglen hon yn dweud rhywbeth newydd wrthym am yr hen rebel comiwnyddol sydd wedi codi dau fys ar Yncl Sam ers bron i hanner canrif, ac sydd â gwasanaeth iechyd a disgwyliad oes gwell nag America fawr?

Do, mi gychwynnodd Cerys trwy gofleidio rhai o’r cliché uchod, wrth deithio drwy brifddinas liwgar, adfeiliog, Havana mewn hen dacsi o’r 1950au. Cawsom daith i hen bentref pysgota Varadero yng ngogledd yr ynys hefyd, sydd bellach yn denu ymwelwyr o bedwar ban i sipian coctels ar y traethau euraidd. Wedi blynyddoedd maith o wahardd tramorwyr, penderfynodd Castro droi at y diwydiant ymwelwyr er mwyn cynnig achubiaeth i economi bregus y wlad. Ond mae’r hen Castro wedi’i dallt hi - er mai cwmnïau gwestai rhyngwladol sy’n rhedeg y pentrefi gwyliau plastig, mae’r llywodraeth yn codi rhent uchel iddynt am y fraint o gael bod yno. Buasai’n well gen i wario pesos mewn paladares, ystafelloedd fyw wedi’u troi’n tai bwyta preifat, ac sy’n cynnig bwyd ffres, safonol, go iawn mewn awyrgylch Ciwbaidd go iawn. Ond peidiwch da chi â gofyn am stecen rhag i’r perchennog gael carchar - dim ond bwytai’r wladwriaeth sy’n cael prynu a gweini cig eidion. Ie, yr hen gymhlethdod comiwnyddol ’na eto. Fel y dywedodd Cerys, “twristiaeth a masnach breifat sy’n ariannu’r freuddwyd Sosialaidd bellach”.

Roedd Cerys ar ei gorau wrth barablu’n Sbaeneg â’r bobl gyffredin – y gwerthwr anrhegion ar y traeth, y dawnsiwr bale ifanc uchelgeisiol a’r meddyg balch er gwaetha’r ffaith ei bod ar lai o gyflog na gyrrwr tacsi. A chanu wrth gwrs, rhwng reggae, rap Latino a hyd yn oed Migldi Magldi hefo criw o gerddorion stryd. Roedd graen ar y gwaith camera, gyda golygfeydd unigol cofiadwy o bâr newydd briodi mewn Cadillac heb-do yn goddiweddyd ceffyl a throl, i’r wraig yn darllen cardiau tarot wrth smygu clamp o sigâr.

A dyna’r gamp. Ffeindio cyflwynwyr sydd â diddordeb angerddol yn y testun a’r trigolion dan sylw. Mae gweddill y gyfres yn swnio’n addawol, fel Gerallt Pennant yng nghanol rhyfeddodau natur y Galapagos i deyrnged Beti George i’w hail gartref yng Nghyprus. Pluen arall yn het ddogfennol y Sianel.

Yr Ynys, 9 o’r gloch nos Fawrth

Tipyn o sioe

2011-05-30T14:11:00.007+01:00

Mae tymor y sioeau amaethyddol wedi cychwyn, a Dai, Shân Cothi a Russell Jones eisoes wedi cyflwyno uchafbwyntiau Tyddyn a Gardd/11 o Lanelwedd. Alla’ i fentro fod y rhaglen wedi denu’r gwylwyr wrth eu miloedd, gan gynnwys canran fawr o’r di-Gymraeg yma a thros glawdd offa sy’n dilyn Cefn Gwlad a Ffermio yn rheolaidd – ac sydd wedi ’laru ar bwyslais Countryfile ar dwristiaeth wledig. Gwn am sawl ffermwr yn y de-ddwyrain sy’n wylwyr ffyddlon trwy’r botwm 888. Yr un fath ydi hi efo Pobol y Cwm. Piciwch i dudalen sylwadau’r wefan, ac fe welwch chi ymateb gan selogion sebon o Lundain, Swydd Efrog a Cumbria. Maen nhw’n gyfranwyr gwell o lawer na’r Cymry cynhenid.

Wythnos diwethaf, cynhaliwyd sioe Cwmderi ar fuarth fferm Penrhewl. Wedi blwyddyn gythryblus a thywyll yn hanes (unig) fferm y pentref, rhwng iselder, colli arian a’r fuches gyfan i TB, roedd hi’n hen bryd i’r haul wenu ar y Reesiaid. Do, fe enillodd Eifion gwpan am y ddafad orau - er na chafwyd bŵ na bref mohoni, ac enillodd Eileen wyliau i Sorrento gyda Cadno - gan bechu ei merch Sioned yn uffernol. A! ’rhen Sioned Rees. Y flonden frathog a’r bwli sydd wedi llwyddo i bechu pawb a throi siop y pentref yn gawl potsh o boutique. Ydy, mae epil Denz wedi datblygu’n olynydd teilwng i Lisa Morgan (Beth Robert) a Sharon Burgess (Siân Naomi), fel arch-ast y pentref. Nid bod hynny’n argoeli’n dda iddi chwaith - gan i’r naill golli’i chariad lesbiaidd i lofrudd, a’r llall wedi’i lladd gan fom car. Pob clod i Emily Tucker am fynd i’r afael â chnawes fwya’r Cwm ag arddeliad, gan ddatblygu’r cymeriad clasurol mewn opera sebon y mae pawb yn hoffi’i gasáu. Gallwch hyd yn oed ymuno â thudalen Facebook ‘Mae Sioned Rees, Pobl y Cwm, yn haeddu SLAP’. Gwych! Does dim awgrym ei bod hi am gallio yn y dyfodol agos, wrth i Macsen White ofyn cwestiwn arbennig iddi’r wythnos hon…

Cyn cloi, sylw i seren ddisgleiria’ BBC Wales. Mae Doctor Who yn dal i ddiddanu’r to hŷn a brawychu’r rhai bach bob nos Sadwrn, er bod y ffans hirhoedlog yn amheus o hyd o’r bartneriaeth rhwng Matt Smith a’r Albanes Karen Gillan. Rhan o’r hwyl i mi, beth bynnag, ydi ’nabod y lleoliadau Cymreig, ac roedd Dr Who Confidential (BBC Three) yn dipyn o agoriad llygad nos Sadwrn diwethaf. Cip y tu ôl i’r llenni a gawsom, gan gynnwys camp y rheolwyr lleoliadau o ganfod chwe chastell gwahanol i gyfleu mynachdy yn y 22ain ganrif, a’r her aruthrol o symud actorion a chynhyrchwyr a setiau o Gaerffili i Abaty Nedd, o Gaerdydd i Gas-gwent yng nghanol stormydd eira Rhagfyr diwethaf.

Gobeithio bod adran farchnata’r Bwrdd Croeso yn gwylio!

Gair i gall

2011-05-17T19:00:00.002+01:00

Dyma gri o’r galon i un o gyflwynwyr ifanc gorau S4C. Mae’n hen, hen, bryd i Mari Lovgreen roi’r sac i’w hasiant. Ar ôl dysgu’i chrefft ar Uned 5 cyn dod yn wyneb cyfarwydd a phoblogaidd ar faes yr Eisteddfod a Noson Lawen, mae pethau wedi mynd yn giami ar y naw i’r gochen o Gaernarfon. Dwi wedi dweud fy nweud digon eisoes am Cyfnewid. A bellach, mae wedi canfod ei hun Ar Gamera gyda Rhodri Ogwen Williams, sbloets nos Sadwrn y Sianel sy’n codi hiraeth am ddyddiau’r Brodyr Bach. “Cyfres adloniant ddireidus” ydi broliant y wefan, gyda chymysgedd o gamerâu cudd yn tynnu coes y cyhoedd, gwesteion arbennig fel Colin Jackson, Tara Bethan a Ryland Teifi, a gemau amrywiol i’r gynulleidfa. Swnio’n dda – ar bapur efallai. Neu ar gefn mat cwrw yn y Conway neu’r Cameo ar noson fawr i staff cwmni Alfresco, yn ôl yr hyn a welais hyd yma.

Mae’r stiwdio’n wirioneddol od, gyda llong ofod yn hongian uwchben y gynulleidfa sy’n eistedd mewn dwsin o geir Saab-heb-do a beiciau modur – cyfuniad anesboniadwy o bictiwrs parcio (drive-in) ac ET. Does ryfedd fod Ryland Teifi yn codi pac i Iwerddon os mai dyma’r math o waith teledu a gynigir iddo yng Nghymru bellach.

Ac un o’r gemau ydi ‘Talu’r Bil’, lle mae aelod lwcus/anffodus o’r gynulleidfa yn ateb cwestiwn er mwyn ennill swm cyfatebol o arian i’r dderbynneb yn ei boced. Dwi’n dal i aros am rywun sy’n mentro ar gamera efo derbynneb gwerth £1.36 o siop y pentref. Felly, plîs Mari, gwna ffafr i ti dy hun, rho dy droed i lawr ar sbardun un o’r Saabs a’i heglu hi fel diawl o’r fath rwtsh.

Gair i gall arall i droellwyr disgiau Radio Cymru. Does dim dwywaith fod Gwyneth Glyn yn gantores a sgwenwraig ddawnus, a dwi ddim yn amau nad yw ei halbwm ddiweddaraf yn werth ei phrynu - ond a oes rhaid i bob Twm, Dic a Dafydd a Caryl a Nia a Geraint Lloyd chwarae’r gân ‘Ewbanadmandda’ hyd syrffed? Canmoliaeth, arall y llaw arall, i ohebwyr y Gorfforaeth ar ôl eu lambastio am neilltuo cymaint o’u hamser a’u hadnoddau i’r Briodas Frenhinol. Diolch i’r Gogs styfnig, mi barodd y broses o gyfri’ pleidleisiau Etholiad y Cynulliad am ddeuddydd, gan ofyn tipyn o waith goramser ar ran Dewi Llwyd a’i dîm yn y Bae ac mewn canolfannau hamdden ar hyd a lled y wlad. A diolch byth am gyfranwyr cystal â Vaughan Roderick a Richard Wyn Jones yn Gymraeg, a Betsan Powys yn Saesneg, sy’n gwneud iawn am ddiffyg sylw Prydeinig i fuddugoliaeth Carwyn Jones yn sgil chwyldro Alex Salmond.

Pwy sy'n perthyn?

2011-05-17T18:49:00.003+01:00

“Un o le 'dach chi?”

“Da chi’n perthyn i hwn a hwn?”

Ie, y cwestiynau nodweddiadol ar faes y Steddfod, y Sioe Fawr neu’n Seland Newydd, fel y profodd cyfaill o Rydaman yn ddiweddar wrth gwrdd â dyn o’r Tymbl ar fin gwneud naid bynji. Ac yn achos y cyfryngau Cymraeg, pwy sy’n fab/merch i bwy ym myd clique-aidd CF5. Fel cenedl fusneslyd, mae’n syndod nad oes rhaglen hel achau wedi bod ar S4C cyn hyn. Maen nhw’n wirion o boblogaidd ar y sianeli Saesneg ers oes pys, o Who do you think you are? y BBC i’r marathon dagreuol Long Lost Family ar ITV. Ac mae BBC Wales wedi cynhyrchu pum cyfres o Coming Home, sy’n helpu enwogion i ddysgu mwy am ei gwreiddiau Cymreig, fel yr actores Hollywood Susan Sarandon ym Mhen-y-bont ar Ogwr, Christopher All Creatures Great and Small Timothy yn y Bala, a’r colofnydd Janet Street-Porter yn Llanfairfechan. Efallai fod yna rhyw elfen sadistaidd ynom yn ysu am weld ymateb rhyw celeb i’r ffaith fod chwaer-yng-nghyfraith cefnder ei nain yn butain ers talwm, neu’n waeth fyth, yn Dori mawr.

Nid enwogion ond pobl gyffredin sy’n ymchwilio i’w gorffennol yn Perthyn, cyfres 8-rhan a gychwynnodd neithiwr, gyda Geraint Morgan o Benlle’r-gaer ger Abertawe. Er bod Geraint eisoes wedi gwneud tipyn o waith ei hun, roedd angen cymorth i ddatrys dirgelwch a rwygodd ei deulu dros ganrif yn ôl. Beth achosodd i Llewelyn Davies, brawd ei dad-cu, adael yr aelwyd ym Myddfai dan gwmwl ym 1908, a mudo i America yn llanc dwy ar bymtheg? Dan law tebol Heledd Cynwal - merch cyflwynwraig nid anenwog Wedi 3 - a chriw o dditectifs teuluol Llyfrgell Genedlaethol Aberystwyth, datgelwyd mai gadael ei dad sychdduwiol a’r gymdeithas ffug-barchus a wnaeth ar ôl cael ‘merch i drwbwl’. Ond erbyn y diwedd, cawsom wybod iddo ymgartrefu fel saer coed yn Colorado, priodi a magu tri o blant, ac ennill bri iddo’i hun fel y Cymro ystrydebol oddi cartref - arweinydd côr. A chydag ochenaid o ryddhad, deallodd Geraint fod ei hen ewythr a dafad ddu’r teulu wedi gwneud yn dda mewn gwlad newydd wedi’r cwbl. Ond - ac efallai mai fi sy’n dwp - dwi dal ddim yn berffaith sicr ai gadael ‘gwlad y menig gwynion’ o’i wirfodd neu dan orfodaeth oedd hanes yr hen Lew.

Trefnodd y tîm cynhyrchu syrpreis fach neis i Geraint Morgan ar y diwedd, trwy gysylltu â’i deulu newydd ar draws yr Iwerydd. A diolch i ogoniant y wegamera, doedd dim rhaid gwario cyfran helaeth o gyllideb y rhaglen ar docyn awyren i’r Unol Daleithiau. Diolch byth na ildiodd y cynhyrchwyr i’r demtasiwn o ddarparu car bach ciwt i Heledd Cynwal, y chwiw ddiweddaraf mewn rhaglenni Cymraeg, fel Fiat coch Aled Sam ac MG bach gwyrdd Steffan Rhodri.

Perthyn, 9 o’r gloch nos Fercher

Lawr ar lan y môr

2011-05-17T18:43:00.002+01:00

Fuoch chi erioed mewn parti ble mae rhywun yn tawelu’r disgo ac yn mynnu sylw pawb gyda rhyw gyhoeddiad neu araith fach emosiynol. Na fi chwaith. Hawlio’r bar neu’r ciw vol-au-vent fydd hi yma. Ond mae pethau’n wahanol mewn dathliadau dramâu teledu. Mae Garry Monk o bawb yn dipyn o areithiwr/bôr partïon bellach, fel yn nathliad dyweddïad ei chwaer Britt a Siôn White yn Newcastle bell - sy’n swnio tipyn Cymreiciach na’n Newcastle Emlyn ni, yn ôl penodau diweddar ‘Geordies y Cwm’. Ac yn nrama newydd nos Sul, roedd sylw partïwyr Porthpenwaig wedi’i hoelio ar Ynyr ap Hedd a’i dri - ia, TRI - llwnc destun i’w sgolor o fab, Huw Ynyr, a’i ddarpar wraig ifanc. Mab sydd, gyda llaw, yn simsanu rhwng dwy ferch a dau Fae - rhwng Gwenan ei gariad bore oes a dyletswyddau teuluol ym mae Aberdaron (sori, Bae Porthpenwaig) a’i flonden ar y slei a gyrfa newydd ym mae Caerdydd.

Croeso i westy’r Angor mewn pentref glan môr ym Mhen Llŷn, gyda llond lle o Gymry glân a checrus, ‘fusutors’ trafferthus, Ficer ffeind o’r Sowth, triongl serch ifanc a pharti cerdd dant. ’Roedd yna gryn dipyn o sbort ymhlith ffrindiau pan welwyd hysbysluniau’r gyfres, gyda rhai’n ei chymharu â fersiwn pobl hŷn o Cei Bach i Ballykissangel neu Teulu ‘pendraw’r byd’ chwadal pobl leol. Diolch i’r drefn nad oes brodyr yn ffeirio gwragedd ei gilydd yn hon… hyd yma beth bynnag. Rhyw Home and Away roeddwn i’n ei gweld hi, er mai’r unig liw haul welwch chi ydi wyneb lledr Largo (John Ogwen) yr hen ’sgotwr sarrug sy’n gorfod ildio’i swydd yn yr Angor i fab y perchennog. Rhwng Largo a’i wraig biwis, Ann (Iola Gregory), mae’r ddau’n ddigon i ladd diwydiant ymwelwyr hollbwysig yr ardal am byth. Ond mae yna ddigonedd o hwyl yng nghegin y gwesty, yn enwedig gyda Gwyneth Tŷ Cerrig wrth y llyw - hen ferch ifanc sy’n prysur sgramblo, ffrïo neu botsio wyau i frecwastau (rôl addas iawn i Delyth Eirwyn, actores y ffilm gomedi Omlet - beth ddigwyddodd i’r dilyniant gyda llaw?), ac sy’n gwneud llygad llo Llŷn ar y Ficer Dewi Aeron o bell. Gyda llaw, roedd yr olygfa yn y fynwent rhyngddo fo ac Edna a gollodd ei gŵr ar swnt tymhestlog Enlli, yn chwithig braidd - gyda sgwrs hir a dwys am ddiawlio Duw a cholli ffydd eiliadau yn unig ar ôl iddyn nhw anfon cerddwyr o Saeson ar ben ffordd. Ôl llaw Aled Jones Williams, y cyn-ficer a chydawdur Cefin Roberts efallai?

Does dim dwywaith y bydd hon yn plesio cynulleidfaoedd traddodiadol nos Sul gyda digon o hwyl a haul a golygfeydd camera gwych yn wrthgyferbyniad llwyr i dywyllwch dudew Alys. A hwb aruthrol i’r diwydiant ymwelwyr cartre yn Aberdaron.

Porthpenwaig, bob nos Sul, 9-10pm

Gwnaed yn Llanwrin

2011-04-15T21:19:00.003+01:00

Beth sy’n digwydd i actor di-waith? Pwdu, ymddangos ar raglen realiti efo Dudley neu ‘Big Brother on Ice’, byw ar enillion hael Pobol y Cwm tan i’r cyfri banc sychu’n grimp fel un Portiwgal? Yr arferiad diweddar ydi arallgyfeirio i fyd cyflwyno. Bu’r actores gomedi Caroline Quentin, sydd bellach yn fwy enwog am hyrwyddo prydau parod drud, yn crwydro’r India ar ITV. A chefais fodd i fyw yn ddiweddar wrth ddigwydd taro ar Michael Palin yn ymweld â ffarm grocodeils yn Awstralia ac yn chwerthin am ben neidwyr bynji hanner-pan yn Seland Newydd, mewn ailddarllediad o gyfres bymtheg mlwydd oed ar ryw sianel ddigidol. Dwi wrth fy modd hefo cyfresi o’r fath. A bellach, mae’r dyn y tu ôl i gymeriadau cofiadwy Con Passionate a Gavin and Stacey, a hyd yn oed aelod o dîm Criced S4C y llynedd, yn olrhain allforion o Gymru i bedwar ban byd. Tybed a fydd yn cyfeirio at chwaraewyr gorau’r Gweilch yn codi pac i borfeydd brasach Ffrainc?

O Gymru Fach ydi’r rhaglen, a Steffan Rhodri yw’r cyflwynydd, fel y’n hatgoffodd ni gyda “Steffan Rhodri ydw i…” - un o allforion teledu America sy’n gwneud i mi wingo bob tro y’i clywaf mewn rhaglen ddogfen Gymraeg y dyddiau hyn. Sef bob yn ail rhaglen ddogfen Gymraeg y dyddiau hyn. Ych a fi. Ar ôl gwagio’r bwced chwydu, dechreuais ymlacio a mwynhau, er bod y deng munud cyntaf yn gwneud i mi amau a oedd Dave Coaches wedi disodli Dai Jones mewn fersiwn ffres a ffynci o Cefn Gwlad gan gwmni Boomerang, gyda graffeg modern, onglau camera clyfar a thechneg hollti’r sgrîn yn ddwy i ddangos golygfeydd gwahanol ochr yn ochr i’w gilydd. Dechreuodd y daith ar fferm organig Cae Iago ger Machynlleth, wrth i Steffan Rhodri helpu - os helpu hefyd - i ddewis ŵyn mynydd Cymreig ar gyfer bwytai pum seren y Dwyrain Pell, via lladd-dy’r Drenewydd. Erbyn diwedd y rhaglen, roedd yn cynorthwyo draig o gogyddes o’r enw Vivi Chung - fersiwn Kowloon o Gordon Ramsay - i dro-ffrïo cig oen Cymreig ar gyfer gwledd deuluol. Efallai fod y cyflwynydd wedi’i gor-ddweud hi braidd gyda’r broliant ‘pum seren’ ddechrau’r rhaglen, gan mai mewn siop gornel fach yn Hong Kong y prynwyd cig oen Cae Iago ar gyfer smotyn o fwyty organig digon di-nod yng nghysgod tyrrau gwydr y ddinas fawr boblog. A doedd dim sôn am label y ddraig goch ar becyn y siop chwaith.

Wedi dweud hynny, roedd digon o hanesion difyr am fentrwyr eraill i lenwi’r awr, rhwng cwmni o Lanpumsaint sy’n cynhyrchu eli iachaol ar gyfer salons harddwch, i Gofis sy’n gwerthu teclynnau mesur llygredd ac arbed ynni i ddinasoedd myglyd Tsieina. A digon o waith teithio i gadw Steffan Rhodri yn hapus tan y gyfres nesaf o Teulu.

O Gymru Fach, 8.25 o’r gloch nos Fawrth

McCofi heb sglods

2011-04-15T21:07:00.001+01:00

Triawd mewn tracwisg, trenyrs gwyn, a chapiau pêl fas yn cuddio hanner eu hwynebau gwelw, yn cerdded drwy’r stad i gyfeiliant rap-hip-hop-garej-neu-beth-bynnag. Y tri’n ymwelwyr rheolaidd ag un o dai lojins Ei Mawrhydi, ac yn cyfaddef fod y carchar a’i fwrdd pŵl yn cynnig cyfleusterau gwell i ladd amser nag adre. Cwyno wrth y camera am y diffyg cyfleoedd a chyflogaeth yn y Dre er gwaetha’r parc diwydiannol drws nesaf. A chwerthin yn drist wrth gyfeirio at ymateb pobl eraill atynt fel ‘rafins’ lle mae ‘pawb yn edrach fel tramps’ ac yn methu fforddio’r dillad ‘iawn’. Pum munud agoriadol digon syber i Cegin Cofi (Cwmni Da) a gychwynnodd neithiwr. A chyn inni droi’n Daily Mail-aidd i gyd a’u cyhuddo o fyw’n fras ar setiau teledu sinematig a BMWs a brynwyd gyda budd-daliadau, cawsom gip ar gartre’ truenus a thamp teulu ifanc ‘Sgaw’ lle’r oedd y gegin yn prysur ddadfeilio. Am gelpan cyhoeddus i Gartrefi Cymunedol Gwynedd! Anobaith neu beidio, roedd Sgaw a’i fêts Dean a Jamie a Dave yn benderfynol o weddnewid eu byd trwy ymuno â menter newydd a chyffrous gyda fan fwyd. Eu bwriad ydi dysgu sgiliau coginio ac ennill cyflog go iawn trwy werthu prydau ffres ac iach ar strydoedd seimllyd Sgubor Goch. A dyma gyflwyno’r arlwywr profiadol a’r cymer lleol Kenny Khan i roi’r hogs ar ben ffordd. Ond nid gwirfoddolwr dosbarth canol na phlismon bwyd nawddoglyd mohono - mae’r hanner Afghan, hanner Cymro byrlymus hwn yn siarad o brofiad, ar ôl dianc o gartref plant Birmingham yn 12 oed i gyfnod o “ddwyn, cwffio, detention centre, dwyn, cwffio, jêl”. Erbyn heddiw, mae wedi callio a derbyn cyfrifoldeb fel tad ei hun, yn union fel nod ‘Sgaw’ ac eraill. Ac roedd edmygedd y criw ifanc ohono’n amlwg, wrth iddyn nhw ymgynnull yn nhŷ Kenny i drafod syniadau, chwarae gwyddbwyll a choginio, ym, selsig a byrgyrs. O wel, dechrau wrth eu traed amdani. A gwelsom y criw yn derbyn clamp o bopty newydd sgleiniog fel cyfraniad i’r fenter gan fusnes lleol. Mi fuasai Dai ‘Big Society’ Cameron wrth ei fodd. Ar wahân i drosleisio Mari Rowland Hughes, rhaglen y bobl oedd hon gyda’r cyfranwyr yn rhydd i siarad ymysg ei gilydd, tynnu coes a diawlio o flaen camera. Diolch byth, serch hynny, am 888 i’r rhai ohonom nad ydym yn rhugl yn iaith ‘Sgubs’. Nid y botwm coch a ddefnyddiais am 8.30 nos Sul diwethaf, ond y switsh diffodd. Gyda Rhydian a Mark Evans wedi cael mwy na’u siâr o sylw gan S4C, cafodd seren wib ddiweddaraf y Sianel - a seren un o gas-hysbysebion pennaf Prydain ar hyn o bryd - raglen awr a hanner iddo’i hun. Cyngerdd Cothi a Sioe ’Dolig fydd hi nesa… Cegin Cofi, 9 o’r gloch nos Fercher.

Trabantio yn Llambed

2011-04-15T20:53:00.002+01:00

Ydych chi’n cofio Plu Chwithig a Pelydr X ers talwm? Rhaglenni dychan gyda chymysgedd o ganeuon a sgetshis am gocynau hitio’r dydd. Ac ar y radio wedyn, roedd criw Post Mortem yn hogi’u cyllyll wrth daclo enwogion y genedl, fel y cefais f’atgoffa’n ddiweddar gan raglen Cofio John Hardy ar foreau Sadwrn. Gwych. Ac yn fwy diweddar, roedd cartwnau Cnex yn tynnu coes y ddau Bryn, Dai a Jonsi, Iolo, Amanda Protheroe a Meinir Gwilym. Beth gebyst ddigwyddodd iddi? Cyfres Cnex hynny yw, nid Amanda PT. Dyn a ŵyr, mae yna lond cenedl o ysbrydoliaeth y dyddiau hyn, rhwng amaturiaid True Wales, aelodau hunanfodlon y Cynulliad a chomisiynwyr di-glem S4C. O leiaf mae Radio Cymru yn dal i fanteisio ar y cymeriadau comig hyn, mewn rhaglenni fel Bwletîn gyda Gary Slaymaker neu Bechingalw gyda Nigel Owens a’i banelwyr sy’n bwrw golwg ar benawdau’r wythnos o festris bach y wlad.

Mae pethau dipyn tlotach o safbwynt dychan ar S4C. Nos Iau diwethaf, fodd bynnag, dechreuodd cyfres newydd addawol – os hanner awr yn rhy hir. Croeso, serch hynny, i Emyr Prys Davies a Lisa Angharad (merch Linda 'Plethyn' Healy iff iw plis), wynebau newydd a “chyflwynwyr lleiaf profiadol Cymru” meddai’r trosleisydd, sy’n llywio sioe adloniant Ddoe am Ddeg (Rondo) o sied fawr gerbron cynulleidfa o 19 dryslyd yr olwg – sy’n rhan o’r jôc yn ôl y sôn. Yn gyfuniad gorffwyll o Wedi 3, Cyfle Byw a Gofod, Syr Wynff ap Tarantino a theitlau a cherddoriaeth agoriadol HTV circa 1973, mae’n amlwg na fydd yn plesio pawb. A tydi pob sgetsh ddim yn taro deuddeg, gyda ‘Shedsbecian’ braidd yn ailadroddus a’r gêm gwis ‘Sbeisdref’ yn ddirgelwch llwyr i mi. Ond efallai mai dyna’r nod. Gobeithio i’r nefoedd nad yw’n cynnig rhagflas erchyll i ni o raglenni S4BB/C dlawd yn y dyfodol. Ond yr uchafbwyntiau oedd cyfres o sgetshis am yrrwr tacsi di-glem sydd wedi mopio gormod ar Bryn Fôn yn ‘Gwlad yr Astra Gwyn’, a Lisa Angharad yn anfon negeseuon anweddus ar ran merched Llanbedr Pont Steffan mewn gêm ‘Tombola Tecst’. Dim ond gobeithio na fydd Jane Davidson AC a’r Heddlu Carbon ar ei hôl hi am yrru Trabant gwyrdd, car drwg-enwog o Ddwyrain yr Almaen sy’n chwydu mwy o lygredd na simneiau Port Talbot. Ond yr eisin ar y gacen oedd hysbyseb “Swopio”, cyfres newydd hollol absẃrd lle mae’r werin yn ffeirio popeth o dun ffa pob am hwfyr hanner gwag. Ac meddai’r gyflwynwraig orfywiog: “A - sa i’n siŵr sut bydd e’n ffitio mewn i’r plot, ond bydd e’n coginio rhywbeth i bobman ry’n ni’n mynd”. Teyrnged wych i un o gomisiynau gwaetha’r Sianel.

Roeddwn i’n meddwl mai hysbyseb ddychanol oedd honno ar gyfer y gêm rygbi rhwng myfyrwyr Abertawe a Chaerdydd a ddarlledwyd yn fyw o’r Mileniwm ar y Clwb Rygbi neithiwr. Ond, na. Mi gawson ni ddwy awr gron o’r ddywededig gêm. Os gyrhaeddith hon siart deg uchaf S4C, mi gyfranna’ i at y gyfres nesaf o Cyfnewid.

Spiral III

2011-03-28T19:02:00.005+01:00

Meddyliwch am dditectif Ffrengig, a phwy sy’n dod i’r cof? L’Inspecteur Gadget? Clouseau? Calliwch. A ga’i gyflwyno Capitaine de Police Laure Berthaud i chi, un o brif gymeriadau cyfres dditectif ragorol Spiral (Engrenages), sy’n dychwelyd am drydedd gyfres ar BBC Four nos Sadwrn nesaf. Yn debyg i fersiwn Ffrengig o Sarah Lund, dyma ddynes galed, ddi-lol, sy’n defnyddio dulliau anghonfensiynol braidd wrth daclo dihirod is-fyd Paris, ac sy’n benderfynol o lwyddo yn ei bywyd proffesiynol ar draul ei bywyd carwriaethol. A chyda hi wedyn, mae Now a Ned – Is-gapten Gilles “Gillou” Escoffier sy’n dipyn o rebel fel ei fos, a’r Is-gapten Frédéric "Tintin" Fromentin sy’n gwneud ei orau glas i gadw’r ddau arall ar y llwybr cul… heb fawr o lwc.

A draw yn y Palais De Justice, mae’r Dirprwy-erlynydd Pierre Clément yn mynd benben â’i fos, un o wleidyddion llwgr y ddinas; a’r gyfreithwraig uchelgeisiol a’r über-ast bengoch Joséphine Karlsson yn llwyddo i bechu pawb trwy amddiffyn y drwgweithredwyr - a phechu Laure Berthaud trwy ddod rhyngddi hi â’r pishyn Pierre bob gafael. O wragedd tŷ cefnog sy’n drewi o steil i’r Algeriaid ym mlociau fflatiau dienaid y maestrefi, mae gan bawb rhywbeth i’w guddio… a neb yn fwy na’r heddweision a’r twrneiod uchod.

Pierre et Josephine yn "oh la la-pwschan"!

Yn y bennod gyntaf, mae Capten Laure Barthaud yn amau bod ganddi achos o lofruddiaeth niferus ar ei phlât ar ôl darganfod merch ifanc wedi’i llarpio ar reilffordd yng ngogledd Paris… Jest y peth i’r sawl ohonom sy’n awchu am ddos o safon Ewropeaidd ers inni ffarwelio a Forbydelsen. C’est formidable!

Spiral / BBC Four / Nos Sadwrn 9.00 - 9.50pm / 2 Ebrill

Pobol y Toon

2011-03-27T12:57:00.004+01:00

Tra bo’r Saeson yn ymweld â Chwmderi (neu “Pobble er Cum”, chwadal Dan Walker), bydd rhai o drigolion Cwmderi yn mynd i Wlad y Saeson yr wythnos hon. Na, nid Sir Fynwy ond Tyne & Wear. Ar ôl clywed bod ewythr y Monks – sy’n dad i Garry mewn gwirionedd – ar ei wely angau, mae Britt yn penderfynu llusgo’r teulu i Newcastle a Whitley Bay, sy’n llawn Cymry Cymraeg am ryw reswm anesboniadwy i bawb ond sgwennwrs sebon. Wel, dyma fro’r Gododdin yn yr Hen Ogledd wedi’r cwbl. Ond pam o! pam fod y cynhyrchwyr yn mynnu troi’r Monks yn ailbobiad Cymraeg o’r Mitchells Eastenders? Dyna ddaeth i’r meddwl wythnos diwethaf, wrth i Garry yngan rhywbeth tebyg i “Monks y’n ni. Ni’n sbeshal”.

Dwi’n hanner disgwyl i Britt sgrechian “Gerrourra maaaaaaah chippyyyyyyyyy!” cyn hir.

Lis a Chymru

2011-03-25T18:53:00.004Z

Ydy, mae eicon arall o Oes Aur Hollywood wedi’n gadael ni, a’r cyfryngau wedi bod yn canu mawl iddi drwy’r wythnos. Ac fel arfer, fe drodd gohebwyr Newyddion, Wales Today a Wales Tonight eu golygon tua phentref Pont-rhyd-y-fen ger Port Talbot, er mwyn cael ymateb ei chyn-deulu-yng-nghyfraith. Ac er gwaetha’i dymuniad personol gwreiddiol mai ym mro ei chyn-wr yr hoffai gael ei chladdu - er mai ar lan Llyn Genefa y mae ei fedd yntau - mae hi bellach dan bridd Forest Lawn Memorial Park, LA, nepell o’i chyfaill Michael Jackson.

Mae’n amlwg fod bro Burton wedi gadael cryn dipyn o argraff iddi. Clywais unwaith ei bod wedi’i swyno hefo cân serch ‘Ar lan y môr’. Ym 1972, daeth i Abergwaun i actio mewn fersiwn ffilm arbennig o Under Milk Wood gyda Richard Burton a Peter O’ Toole - a llu o actorion Cymraeg fel Ryan Davies, Siân Phillips, Dillwyn Owen (Jacob Ellis Pobol y Cwm), Rachel Thomas ac Olwen Rees. Mae’n siŵr fod tafarnau Bro Gwaun yn sych grimp. A dim ond y llynedd y cyflwynodd penddelw arbennig o’i chyn-wr i ddathlu 60 mlwyddiant Coleg Cerdd a Drama Cymru, Caerdydd.

Dyma bwt o gyfweliad diddorol o 1988 - gyda llaw, neidiwch i 5.18 munud i glywed ei theyrnged annwyl i’w gwlad fabwysiedig.

Merched yn bennaf

2011-03-21T19:27:00.003Z

Mae’n syndod beth ydi blaenoriaeth golygyddion newyddion teledu'r dyddiau hyn. Nos Sadwrn roeddwn i’n pendilio rhwng un sianel a’r llall er mwyn cael y diweddaraf o’r Dwyrain Canol cythryblus. Ar un llaw, roedd penawdau ‘newydd dorri’ Sky News yn sgrechian fod Arlywydd Sarkozy wedi penderfynu chwarae sowldiwrs hefo Gaddafi ochr yn ochr â’r newydd “egsliwsif” am John Terry yn ailennill capteiniaeth tîm pêl-droed y Saeson. Draw ar Wales Today, roedd Tomos Dafydd yn defnyddio’i ’stumiau gorddramatig gorau wrth gyhoeddi nad oedd Shaun Edwards, hyfforddwr amddiffyn Cymru, wedi ymuno â gweddill y garfan ym Mharis. Ar sail y ffasiwn Stâd du France, y fo oedd gallaf. Ac ar brif newyddion BBC Prydain wedyn, cefais deja-vu o’r wythdegau o weld Julia Somerville wrth y llyw unwaith eto. Y Gorfforaeth yn ceisio gwneud iawn am golli achos o wahaniaethu ar sail oed gan Miriam O’Reilly, cyn-gyflwynydd Countryfile, efallai? Does dim gwirionedd yn y si fod Selina Scott am ddisodli Alex Ni ar soffa One Show chwaith.

Cafodd ffermwraig o Raeadr Gwy ddwy raglen gyfan iddi’i hun ar Cefn Gwlad. Roedd Siân Evans o Lwyncwtta yn fwrlwm byw o fenyw rhwng popeth – magu teulu ac 11,500 o ieir mewn sied uwchdechnolegol (yr ieir, nid y plantos), arwain ymddiriedolaeth i warchod marchnad anifeiliaid y dref, a hybu’r Gymraeg yng nghanol môr o Saesneg yn yr ysgol gynradd. Chafwyd ’run smic gan Evan ei gŵr (di-Gymraeg?) chwaith. Mae’n amlwg pwy sy’n gwisgo’r trowsus oel yn eu tŷ nhw.

Os oedd Siân Evans yn gwneud i mi deimlo rêl diogyn, mae Lowri Morgan yn codi cywilydd ar f’ymdrechion rhechlyd yn y gampfa wrth iddi redeg i gopa’r Wyddfa ddwywaith mewn diwrnod er mwyn paratoi ar gyfer Ras yn erbyn amser (bob nos Iau, 8.25pm) yn yr Arctig. Er y cyfuniad effeithiol o ddyddiadur fideo ac awyrluniau dramatig ohoni’n ymarfer yn Eryri a Norwy, buasai ymateb gan ffrindiau a pherthnasau wedi ychwanegu elfen arall i’r gyfres yn hytrach na chlywed ochr Lowri o bethau’n unig. Gyda llaw, mae teitl y gyfres yn mynd dan fy nghroen i. Beth sy’n bod gyda ‘ras yn erbyn y cloc’ yn lle’r cyfieithiad slafaidd o’r Saesneg? A ‘her’ yn lle ‘sialens’ byth a hefyd?

Ond dynes yr eiliad, heb os, yw Sofie Gråbøl o Ddenmarc sy’n portreadu’r Ditectif Sarah Lund yng nghyfres ddrama ragorol BBC Four, The Killing (Forbrydelsen). Wedi naw wythnos o gnoi ewinedd i’r bôn wrth ddilyn troeon annisgwyl ymchwiliad i lofruddiaeth merch ifanc, gan amau pawb o’i thad i’w hathro ysgol i Faer Copenhagen, a gweiddi bob tro’r oedd Lund yn mentro i ryw warws tywyll arall ar ei phen ei hun- heb fflachlamp na gwn wrth gwrs - daw’r cyfan i ben nos Sadwrn. A’r newyddion gwych yw bod y BBC wedi prynu’r ail gyfres, sy’n sicrhau y bydd Sarah Lund a’i siwmperi gwlân enwog o Ynysoedd Faröe, yn ôl cyn diwedd y flwyddyn.

Newid yn chênj

2011-03-21T19:00:00.004Z

Mwy o rygbi. Rhaglenni plant o amser brecwast tan swper, a ta-ta Wedi 3. Ailddarlledu Pobol y Cwm am 10 yr hwyr ar ôl y dangosiad cyntaf arferol am 8. A phwyslais ar ddysgwyr, crefydd a diwylliant ar y Sul. Dyna rai o brif bwyntiau’r strategaeth ar ddyfodol S4C a gafodd gymaint o groeso gan gynhyrchwyr teledu annibynnol â Chyrnol Gaddafi rownd bwrdd y Cenhedloedd Unedig. “Colli cyfle” oedd cri’r cyfryngis. “Pa gyfle?” meddwn i.

Does yna ddim byd syfrdanol o gyffrous na dramatig yn strategaeth y Sianel, hyd y gwela’ i. Mae’n hysbys eisoes mai rygbi, rygbi a rygbi yw mantra Parc Tŷ Glas. Ac er cystal a phoblogaidd yw gwasanaeth Cyw (a Stwnsh am wn i), mae gwir angen canolbwyntio ar yr arddegau a chreu cyfres ddrama i ategu Rownd a Rownd. Gyda chastiau criw Cwmderi ar frig siart gwylwyr S4C, gan hawlio’r pump uchaf yn rheolaidd, does ryfedd fel y penaethiaid yn awyddus i’w hailddarlledu gydag isdeitlau am ben omnibws y Sul. Ond ddwywaith yr un noson? “Yffach gols”, chwadal Mrs Mac ers talwm. Os rhywbeth, byddai’n well gan lawer o’m cyfoedion petai Pobol y Cwm yn dychwelyd i hen slot poblogaidd 7 o’r gloch. Alla i ddim ymateb i dranc posibl Wedi 3 - y tro diwethaf gwelais i’r rhaglen roedd Elinor Jones yn pendwmpian ar y soffa a Felix Aubel yn trafod hen greiriau. A na, nid Bill Hughes ac Eric Howells oedden nhw. Mae’n amlwg ei bod yn bwysig i 355 o ffans Facebook sydd wedi ymuno â thudalen “Achub Wedi Tri” er mwyn diogelu “rhan mor bwysig o'r sianel ac o fywyd a diwylliant Cymru… yn rhoi sylw i bob agwedd o fywyd bob dydd ac yn adnodd pwysig i rai sydd adref yn y prynhawn”. "Adnodd?!". Ych-a-fi. Mae'n amlwg fod rhywun wedi llyncu Jargoniadur y Cynulliad Cenedlaethol. Ac am fwriad y Sianel i droi’r Sul yn gonglfaen “crefydd a diwylliant”, beth ar y ddaear oedd cyfres ddogfen Y Daith a Gwlad Beirdd felly, heb sôn am yr hen-hen-hen stejar Dechrau Canu?

Nid problem unigryw i S4C mohoni chwaith. Mae’n bosibl y bydd BBC2 yn lluchio’i rhaglenni dyddiol i’r bin er mwyn arbed costau, a dangos bwletinau di-dor BBC News tan 7 yr hwyr. Does dim sôn am dudalen “Achub Diagnosis Murder ac Antiques Road Trip” ar Facebook hyd yma.

Mae pethau’n edrych ychydig yn well yn y tymor byr. Er bod “comedi Cymraeg” yn air hyll ers noson Gŵyl Ddewi, bydd y Sianel mewn dwylo diogel nos Wener nesaf gyda Tudur Owen o’r Doc yng nghwmni Vaughan Roderick a Siân Lloyd. Ac mae hysbysebion Porthpenwaig, y gyfres ddrama newydd o Ben Llŷn, yn edrych yn bur addawol.

Cân i Israel

2011-03-10T19:08:00.004Z

Llongyfarchiadau i Tesni, hanner Brigyn ac Iesu Grist Abertawe ar eu buddugoliaeth ddiweddar mewn sied ym Mhontrhydfendigaid. Neis iawn, lyfli, a dau o’r panel dethol, Cleif Harpwood a Siên Jêms yn canmol y gân anthemig. Ond am y tro cyntaf ers sawl blwyddyn, wnes i ddim trafferthu. Wn i ddim pam chwaith. Roeddwn i’n barod amdani hefyd, ac fe barish i am y deg munud cyntaf. Roedd Elin “Wedi Dyweddïo” Fflur yn edrych yn wych ac yn cael hwyl dda iawn ar gyflwyno ar ei phen ei hun, tra’r oedd Daf Du yn edrych fel mochyn daear yn syllu i fyw baril gwn ffarmwr o Grymych. Ond ar ôl i’r gân gyntaf gychwyn, roeddwn i wedi diflasu. Familiary breeds… efallai, chwadal y Sais. Neu “gynefindra a fag ddirmyg”, chwadal Briws. Dim ond drannoeth yn y swyddfa, deallais ’mod i wedi colli perfformiad comedi’r noson wrth i Rhydian fwrdro 'Yma o Hyd' adeg hanner amser. Ta waeth, pob lwc i Tesni yn y ’steddfod dafarn, sori, Gŵyl Ban Geltaidd Corca Dhuibhne/Penrhyn Dingle rhwng 26 Ebrill ac 1 Mai.

Llawer difyrrach ydi’r newydd am ddarpar gystadleuwyr Eisteddfod Bop Ewrop yn Dusseldorf ar 14 Mai. Anghofiwch am hasbîns Prydain a Jedward ar ran Iwerddon druan. Ylwch pwy sy’n cynrychioli’r Israeliaid unwaith eto. Campus!

.cach

2011-03-08T18:54:00.006Z

Roedd pethau’n edrych mor, mor addawol hydref diwethaf. Ar Noson Gwylwyr S4C, cafwyd addewid gan Gaynor Davies, Golygydd Adloniant Ysgafn, am fwy o gomedi a chwerthin yn y Gymraeg. Popeth yn dda felly. Roedd comisiynwyr Parc Tŷ Glas o’r diwedd yn gwrando ar ddymuniadau’r gwylwyr. Ac roedd y gwylwyr yn barod i brotestio tros Sianel Gymraeg annibynnol. Gwrthododd ambell gyfryngi dalu trwydded y Gorfforaeth Ddarlledu, a dychwelodd tri hen stejars Cymdeithas yr Iaith i frig mast teledu. Roedd yna deimlad cyffredinol bod S4C yn haeddu ein cri a’n cefnogaeth. Ac yna fe gawson ni .cym noson Gŵyl Ddewi.

“Gêm banel newydd sbon sy’n sicr o godi gwên wrth i ni dynnu coes a dychanu pethau sy'n ddigon od am Gymru a'r Cymry” oedd broliant S4C. Ac wedi awr a hanner o ddosbarthu taflenni Ie dros Gymru i drigolion amheugar Merthyr, roeddwn i’n barod am rywfaint o ysgafnder. Traed i fyny a joch o Benderyn felly (sori, Dewi Ddyfrwr!). Deg munud yn diweddarach, roeddwn i’n gwingo ac yn clecian y wisgi. Oedd roedd S4C wedi cyflawni’r amhosibl trwy blymio i iselfannau uffernol Tipit.

Cawsom wahoddiad gan y cwisfeistr a’r cyn-sylwebydd pêl-droed Ian Gwyn Hughes, i ymuno â phanelwyr enwog a doniol fel Donna Edwards, Tony Llywelyn a’r gomedïwraig Eirlys Bellin. A Glyn Wise. Roedd y rowndiau gwahanol yn cynnwys dyfalu pwy oedd cefnder Matthew Patagonia Rhys, dewis nawddsant newydd i Gymru, a bathu fersiynau Cymraeg o “quiche”, “dogging” a “rampant rabbit”. Holwch hen fodryb Dilys am ystyr yr olaf. Ac yn eu plith, roedd y perfformwraig ddrag Tina Sparkle yn rhoi help llaw fel sgorfeistres. Neu’n chwerthin am ben ei jôcs tila ei hun, hogi’i hewinedd, chwarae hefo’i gliniadur a thecstio yn y cefndir (am dacsi i Minskys efallai, cyn i’w gyrfa fynd i’r gwellt am byth?). Hyn oll i gyfeiliant clapio a chwerthin ar dâp mewn rhyw ogof dywyll o stiwdio. Aeth yr ias mwyaf dychrynllyd drwyddof pan orffennodd Ian Gwyn Hughes gyda “tan tro nesaf!”.

Mae’n anodd credu bod hon yn hanu o’r un stabl â Y Diwrnod Mawr (Teledu Ceidiog Cyf), cyfres ddogfen wreiddiol a deallus i blant meithrin sydd wedi ennill clod a bri ac enwebiadau am wobrau BAFTA plant Prydain, Rose D’Or a’r Royal Television Society.

Cefais lawer mwy o flas ar Rhod Gilbert’s Work Experience, a ddychwelodd am ail gyfres yr wythnos hon, wrth i’r comedïwr llwyddiannus o Gaerfyrddin dorchi llewys ar fuarth fferm, lladd-dy a’r mart yn ei dref enedigol. O! na fyddai’n gallu siarad Cymraeg. Ac eto, gwastraffu’i ddoniau ar sioe banel bathetig S4C fyddai, berig.

Rhod Gilbert’s Work Experience, BBC1 Wales, nos Lun 10.35pm

Rhod Gilbert Show, Radio Wales, dydd Sadwrn 11.ooam

Calon cenedl frenhinol

2011-02-28T22:10:00.005Z

Anti Gladys yn barod am ddarllediadau cynhwysfawr S4C o'r Briodas Fowr

Ro’n i’n swp sâl wrth wylio’r newyddion un noson wythnos diwethaf. Na, nid teimlo dros brotestwyr gorthrymedig Tripoli na thrueiniaid Christchurch. Doedden nhw ddim yn haeddu’r brif flaenoriaeth gan olygyddion newyddion Prydain - a’r Post Prynhawn ar Radio Cymru. Yn hytrach, rhoddwyd sylw di-ri i bâr o Saeson breintiedig a lansiodd fad achub newydd sbon ym Môn. Roedd trigolion a thwristiaid Bae Trearddur yn gwlychu’u hunain mewn perlewyg, a gohebwyr Wales Today a Wales Tonight yn sefyll yn dalog ochr yn ochr â gohebwyr CBS ac NBC News America wrth adrodd y stori frenhinol “fawr”. A chlywyd bonllefau a chanmoliaeth gan Fwrdd yr Iaith ar ôl i Kate ganu fersiwn “word-perfect” o Hen Wlad fy Nhadau yn ôl The Telegraph. Neu fersiwn John Redwood i chi a fi.

Anghrediniaeth wedyn o ddeall bod y Sianel Gymraeg yn bwriadu ymuno â’r syrcas fawr i ddod, yn ôl datganiad i’r wasg ar raglenni’r gwanwyn. “Gyda phriodas y flwyddyn yn digwydd ddydd Gwener 29 Ebrill, bydd S4C yn dathlu gyda’r Tywysog William a Kate Middleton mewn rhaglen arbennig Y Briodas Frenhinol”. Beth felly? Beti George yn gyrru bws Posh a Becks i Abaty Westminster, Glyn Wise yn gyfrifol am goluro’r Cwîn, a Dai Llanilar yn rhoi eisin ar y gacen, mewn fersiwn newydd, arbennig, o’r Briodas Fawr (2004-07)?

Yn ôl y Sianel, gallwn ddisgwyl darllediad o’r briodas gan BBC Cymru, a rhaglenni eraill gan dîm Y Byd ar Bedwar ac Wedi 7. Efallai na fydd pob rhaglen yn chwifio Jac yr Undeb o blaid y cwpl hapus. Hwyrach y cawn ni drafodaeth ar bwrpas a pherthnasedd y frenhiniaeth i Gymru ddatganoledig-fregus yr unfed ganrif ar hugain. Ond a oes wir angen hyn o gwbl? Byddai’n ganmil gwell pe bai’r gwyliwr cyffredin yn gallu troi at S4C fel dihangfa rhag y sbloets fawr ar 29 Ebrill. Dylai Huw Edwards, cyflwynydd y seremoni ar BBC1, fod yn ddigon i blesio’r Cymry Prydeinig o’n plith hyd yn oed os nad yw'r Saeson yn cytuno. Neu ydy pen bandits Parc Tŷ Glas yn ceisio chwarae’n saff a swcro Adran Ddiwylliant San Steffan trwy ddangos nad hen Gymry bondigrybwyll yn cadw sŵn mohonynt?

Dwi’n synnu’n fawr iawn fod Angharad Mair, Cyfarwyddwr Gweithredol Tinopolis a chyflwynwraig y rhaglen gylchgrawn nosweithiol, o bawb yn bwriadu ymhél â’r fath beth. Ar y llaw arall, un o is-gwmnïau Tinopolis sy’n gyfrifol am un o berlau dramâu teledu’r flwyddyn hyd yma - The Promise (Daybreak Pictures) ar Channel 4, hanes merch ifanc sy’n cael agoriad llygad yn yr Israel fodern wrth ddilyn dyddiadur ac ôl troed ei thaid a fu’n rhan o lu cadw heddwch Prydain ym Mhalestina yn y 1940au.

Ac yn ddewis amgen grymus a gwefreiddiol i’r rhai ohonom sydd heb fopio ar Alys ar nos Sul.

Pa Refferendwm?

2011-02-24T20:07:00.005Z

Ydych chi’n barod i daro croes wythnos i heddiw? Am gwestiwn twp. Tydw i’n pregethu i’r cadwedig fan hyn, siŵr iawn? Wedi’r cwbl, d’yn ni’n griw bach dethol a breintiedig iawn - gyda phwyslais ar y ‘bach’ - ac yn ddigon hyddysg ynglŷn â phwysigrwydd Mawrth y Trydydd. Does dim modd osgoi’r ymgyrch ar y we chwaith. Mae fy nhudalen facebook yn boddi dan apêl am ddosbarthwyr taflenni ym Mhontyberem, Penarth ac o flaen M&S Llandudno. Ond mae ’na Wyddfa o waith caled o ran atgoffa’r mwyafrif helaeth o Gymry sydd fawr callach - rhai nad ydynt yn prynu’r papurau Cymreig, ddim yn gwrando ar fwletinau Radio Cymru a Radio Wales, nac wedi gweld negeseuon fideo Shane Williams, Matthew Rhys ac Ioan Gruffudd. A diolch i styfnigrwydd True Wales o wrthod cofrestru gyda’r Comisiwn Etholiadol fel yr ymgyrch ‘na’ swyddogol, sy’n golygu na chaiff ‘Ie dros Gymru’ wneud hynny na manteisio ar arian cyhoeddusrwydd, mae’r Refferendwm yn gymaint o ddirgelwch â giamocs Cyngor Môn. Dim taflenni drwy’r post, dim hysbysebion teledu, dim cyhoeddusrwydd ar dîn bysus bach y wlad neu hysbysfyrddau anferthol yn ein trefi a’n dinasoedd. Ac mae’r sylw ar y teledu yn druenus a dweud y lleiaf. Awr o Pawb a’i Farn o Gaergybi, a dwy raglen hanner awr ar BBC Wales. Dyn a ŵyr beth sydd gan ITV Wales dlawd i’w ddweud ar y mater, er bod Croes Cwrlwys wedi llwyddo i fachu’r gohebydd gwleidyddol profiadol Adrian Masters o Landaf.

Nos Lun diwethaf, darlledwyd Referendum 2011 - The Power Debates o Brifysgol Aberystwyth ar BBC1. Ni welais y rhaglen fyw chwaith, gan nad oeddwn i’n gwybod amdani tan sgwrs dros baned yn y swyddfa drannoeth. Tanio’r gliniadur felly, gwylio ar wasanaeth rhagorol iplayer dros fîns ar dost, ac ennyn sawl ymateb. Yn gyntaf, gwingo dros Nick Martin, True Wales, â’i gymysgedd o fwmblan a mudandod llwyr i gwestiynau’r cyflwynydd Betsan Powys. Diawlio’r deinosor Llafur Russell Goodway am gwestiynu gallu ni’r Cymry i oruchwylio’r broses ddeddfu’n iawn heb gymorth Llundain fawr. A chymeradwyo Martin Shipton, Prif Ohebydd y Western Mail, am dynnu’n sylw at “rigmarôl” y drefn bresennol lle mae un set o wleidyddion yn gorfod mynd â chap yn eu llaw i gael caniatâd gan set arall o wleidyddion ’lawr yr M4.

Er, gallwn i fod wedi rhoi’r gorau iddi ar ôl dwy funud hefyd, achos fe lwyddodd Betsan Powys i grynhoi’r cwestiwn yn dwt o’r dechrau.

Referendum 2011 – The Power Debates: BBC1,
nos Lun nesaf 10.35pm, o’r Coed-duon, Caerffili.
Y Byd ar Bedwar - Y Refferendwm: S4C
nos Lun nesaf 9.30pm

"Ch" Fawr

2011-02-07T20:46:00.006Z

“Ch” am chwerthin hynny yw. Chwerthin am ben canser. Na, dwi heb feithrin hiwmor ffiaidd, di-chwaeth Frankie Boyle. Ond mae yna gyfres gomedi newydd o America sy’n gofyn inni chwerthin a chrio gyda Cathy Jamison (Laura Linney, seren Mystic River a Tales of a City), athrawes ysgol uwchradd o Minneapolis sy’n clywed bod ganddi’r clefyd marwol hwn. Er hynny, mae’n penderfynu cadw’r newyddion iddi’i hun am y tro - ac mae’r diagnosis ysgytwol yn ei sbarduno i fyw bywyd i’r eithaf. Mae’n gwrthod derbyn unrhyw driniaeth ac yn pw-pwio gwahoddiadau i ymuno â grwpiau cymorth. Mae’n archebu pwll nofio enfawr i’r ardd gefn, yn dangos i’w mab a’i gwr anffyddlon pwy di’r bos, ac yn benderfynol o newid bywydau ei brawd digartref a’i myfyrwyr di-gyfeiriad er gwell. Mae'r hiwmor du yn debyg i Nurse Jackie, am nyrs niwrotig sy'n llyncu pils a snwffian powdwr gwyn er mwyn ymdopi drwy'i diwrnod gwaith mewn ysbyty ym Manhattan a'i bywyd personol cymhleth. Nid Holby Shitty mohoni. Gwyliwch da chi - da chi'n sicr o gael eich synnu, chwerthin a chochi at eich clustiau a mwynhau!

The Big C More4, nos Iau 11.00
Nurse Jackie BBC2, nos Sadwrn 10.45-ish

Hei! Mrs DJ

2011-02-07T18:19:00.007Z

Lwc owt. Gair i gall. Os ydych chi’n pechu’n hawdd ac ofn tagu ar eich lobsgóws i swper, peidiwch â gwrando ar Radio Cymru rhwng 6.30 ac 8 yr hwyr. Mae Meistres y Mwyseiriau a Brenhines y Tafod Brwnt yn ei hôl. Ydy, mae Eleri Siôn wedi ymuno â’r rhengoedd sy’n cadw sedd nosweithiol Geraint Lloyd yn gynnes am y tro.

Eleri Sion yn nyddiau 'Dallasty' gyda Rosalind a Myrddin

Ar ôl cael ei beirniadu am safon ei hiaith/arddull/gweddustra ar raglen foreol Daf Du, a chael ei disodli gan CPJ, mae Leri’n ôl. Mae hi eisoes yn hen law ar lywio Camp Lawn ar ei phen ei hun ar b’nawn Sadwrn (’sgwn i beth fyddai ymateb Andy Gray i hynna?!) ar ôl i Dylan Ebenezer drosglwyddo i dîm Sgorio, ac yn giamstar ar drafod pêl-droed yn ogystal â’i chariad cyntaf amlwg, rygbi. Efallai mai i’w chymar, cyn-chwaraewr Aston Villa a Dinas Caerdydd, y mae’r diolch am hynny. Dy’n ni’n clywed hen ddigon o’i hanes beth bynnag, wrth i’r gyflwynwraig dreulio cyfran o’r rhaglen yn sôn am droeon trwstan “Dave”. Ta waeth, mae hi bellach wedi ennill ei phlwyf gyda’r nos - yn groes i ’nisgwyliadau personol i o leiaf. Does dim dwywaith fod Ms Siôn wedi’i mentro hi braidd yn y gorffennol, yn enwedig wrth gyflwyno o lwyfan yr Urdd. Ac roedd ei synnwyr digrifwch yn ormod i rai amser brecwast, wrth iddi wneud ensyniadau am ryw John a Doreen o Walchmai neu fynd benben â Daf wrth geisio dweud y jôcs mwyaf/lleiaf doniol, gan ddibynnu ar eich chwaeth.

Ond gyda’r nos, mae ganddi fwy o ryddid i ddweud ei dweud a chael getawê efo’i gwesteion. Un enghraifft ddiweddar yw’r sgwrs swreal a gafodd gyda chymeriad ecsentrig â’i llond tŷ o gathod a siaradai iaith arbennig ‘miaw miaw’. Ydy, mae bywyd go iawn yn wirionach na’r byd dychmygol weithiau. O gapten tîm tynnu rhaff i reslwyr ac arweinwyr corau, mae’n gallu tynnu’r siaradwr mwyaf swil o’i gragen yn fyw ar radio cenedlaethol.

Ffactor arall o’i phlaid yw nad oes rhaid i ni ddioddef canu gwlad pruddglwyfus amser swper mwyach. Ac mae hi’n fwy o gymeriad na’r DJs canol-y-ffordd eraill a gymerodd yr awenau dros dro, o Terwyn Davies i ‘Marci-Jî’. Ond ow! Marc Griffiths a’i recordiau Wil Tân sy’ mlaen yr wythnos hon. Ai slot gwadd ydi hwn i fod? A fydd Mr Bois y Loris yn parhau yn y prynhawniau, ers i Jonsi adael dan gwmwl hydref diwethaf? Beth bynnag ddaw, mae’n amlwg nad yw ffans Eifion Pennant Jones wedi gadael yn llu – yn wir, mae Radio Cymru wedi llwyddo i ddenu 20,000 yn fwy o wrandawyr o gymharu â’r un adeg y llynedd yn ôl ffigyrau ymchwil diweddaraf RAJAR i gynulleidfaoedd radio gwledydd Prydain.

Cyn cloi, croeso’n ôl i’r hen ddyn blin gwreiddiol a’i lwy bren anferthol yn Wythnos Gwilym Owen ddydd Llun diwethaf a’i gyfweliad gyda Monwysyn blin arall, John Walter Jones, a gyfaddefodd iddo “gymryd y gwyllt” yn ystod ei ddyddiau tanllyd olaf ar ddec $$4/Cheque.

O Louisiana i Lyndyfrdwy

2011-02-05T13:20:00.003Z

Cadwch eich sagas Twilight a The Vampire Dairies. Anghofiwch am gyfres Being Human am fampir, blaidd-ddyn ac ysbryd sy’n rhannu tŷ yn Ynys y Barri. Dim ond un gyfres oruwchnaturiol sydd i mi, sef True Blood am drigolion brith – a gwaedlyd – Bon Temps yn nhalaith Louisiana. Fersiwn Tregaron o’r Deep South os leiciwch chi. Cymeriadau fel Stookie Stackhouse, gweinyddes delepathig sydd wedi mopio efo Bill Compton, fampir 170 oed. Ond yr orau o bell ffordd ydi Tara, ffrind gorau Sookie, sy'n peltio llinellau bachog dim lol! Ac ym mhennod wythnos diwethaf, fe ddatgelodd brenin sugnwyr gwaed Mississippi ei fod yn hanu o dras freintiedig Arglwydd Glyndyfrdwy o’r 13eg ganrif. A chwarae teg, mi ynganodd yr enw Cymraeg hwnnw’n lot lot gwell na Jamie Owen a’i debyg ar Wales Today.

Dwi’n fwy o ffan nag erioed rŵan! Bachwch arni am 10 bob nos Wener ar sianel FX.

Gyda llaw, mae’r sianel cebl Americanaidd sy’n gyfrifol am hon wedi cynhyrchu cyfres gyffrous yr olwg o’r enw The Wolfman efo Benicio del Toro ac un o feibion enwocaf Port Talbot. Gobeithio y gwelwn ni hi ar deledu Prydain yn y dyfodol agos!

Lle hoffwn fod

2011-02-01T20:46:00.006Z

I wlad mor fach, mae’n rhyfeddol gymaint ohoni sy’n dal yn ddieithr i mi. Dim ond y llynedd y cerddais i ben y Wyddfa fawr a hwylio drosodd i Enlli am y tro cyntaf. Ac mae ardaloedd Clawdd Offa yn ddirgelwch pur. Gobeithio y bydd Eisteddfodau Wrecsam eleni a Sir Fynwy yn 2016 yn newid hynny. Mae cyfrol Cymru – y 100 lle i’w gweld cyn marw yn drysorfa o eglwysi anghysbell, caerau hanesyddol a phlastai mawreddog, er bod ambell awgrym amheus fel Pont Hafren yn eu plith. A bellach, mae yna fersiwn teledu i’r rhai ohonom sy’n rhy arw neu ddiog i brynu a darllen y llyfr. Heb os, 100 Lle (8.25 nos Fawrth) ydi un o uchafbwyntiau’r Sianel ar hyn o bryd.

Sir Fynwy oedd dan sylw’r wythnos diwethaf, gydag Aled Sam yn cefnu ar gartrefi ffasiynol a ffuantus 04 Wal i grwydro o amgylch abaty godidog Tyndyrn, olion hen ddinas Rufeinig Caer-went a phentrefan Tryleg. Ac roedd yr awdur John Davies Bwlch-llan wrth law i’n tywys a chyflwyno’r glo mân difyr. Ystyriwch ei sylwadau smala am gastell Cas-gwent, er enghraifft. Er bod ei sylfeini ar lan afon Gwy ers 1067, dywedodd fod y cerrig newydd a ychwanegwyd gan Cadw yn debyg i rai wedi’u prynu o B&Q. Ac ar ôl cael cam gwarthus gan drefnwyr cystadleuaeth Llyfr y Flwyddyn, mae’n braf gweld Marian Delyth yn cael lle teilwng bob wythnos, gyda slot ohoni’n dangos ei chrefft wrth ddewis a dethol lluniau addas i’r llyfr. A beth am y cyflwynydd? Er nad yw Aled Sam â’i arddull tafod-yn-y-boch at ddant pawb, mae’n llwyddo i ennyn brwdfrydedd a chodi gwên yn tŷ ni. Er, efallai bod y Fiat bach coch yn teimlo fel rhyw gimig braidd - fersiwn newydd o Minti’r Ci hwyrach? - ac rwy’n hanner disgwyl iddo fwydro am faddondai canoloesol wrth sbecian drwy ryw siambr gladdu arall.

Gwledydd Llychlyn sydd nesaf ar fy rhestr wyliau, yn amodol ar sefyllfa’r bunt a llosgfynyddoedd stwrllyd wrth gwrs. Dwi’n darllen nofelau Arnaldur Indriðason a Henning Mankell (Wallander) fel slecs ar hyn o bryd, gyda’u ditectifs prudd a’u straeon duach na bol buwch yng nghanol gaeafau maith gogledd Ewrop. Ac am ddwy awr gyfan bob nos Sadwrn, dwi’n ymgolli’n llwyr yn ymchwiliadau’r Ditectif Sarah Lund i lofruddiaeth erchyll merch ifanc yn Copenhagen a’r cysylltiad â darpar-Faer uchelgeisiol y ddinas, yn The Killing (Forbrydelsenn). Darlledwyd y gyfres gyntaf gan Danmarks Radio yn 2007, gan ennill clod a bri Ewropeaidd ac enwebiad am wobr rhyngwladol Emmys UDA, ac mae wrthi’n cael ei haddasu i’r iaith fain gan yr Americanwyr. Gyda llaw, dwi'n amau'r tad neu un o'i weithwyr od ar y naw...

Diolch eto, BBC Four. A sori Noson Lawen a Calon Gaeth.

Gwledd o Americana

2011-02-01T13:18:00.007Z

Heddiw (dydd Mawrth 1 Chwefror), mae ’na sianel newydd sbon yn cael ei lansio yng ngwledydd Prydain. Na, nid CBC (Cymru Broadcasting Coropration) yn sgil priodas orfodol BBC-S4C. A fydd hi ddim ar gael i bob un wan Jac yr Undeb. Ond i danysgrifwyr Mr Murdoch fel fi, mae Sky Atlantic (sianel 108) yn addo’r goreuon o Wlad Wncwl Sam. Mae’r uchafbwyntiau’n cynnwys drama am deulu o blismyn Efrog Newydd (Blue Bloods gyda Tom Magnum Selleck a Donnie Wahlberg), saga Martin Scorsese am gangstyrs New Jersey yn y 1920au (Boardwalk Empire) a hynt a helynt trigolion New Orleans ar ôl corwynt Katrina (Treme gyda John Goodman a llawer o gast The Wire). Ac i ddod dros y misoedd nesaf, bydd thesbians o fri fel Jeremy Irons a Syr Derek Jacobi (Borgias wedi’i gosod yn yr Eidal Oes y Dadeni), Kate Winslett (Mildred Pierce, am ymdrechion gwraig tŷ i sefydlu busnes adeg Dirwasgiad y 30au) ac, ym, Sean Benn (Games of Throne, anturiaethau ffantasi chwedlonol). I goroni’r cyfan, bydd pumed gyfres Mad Men yn ymddangos fis Awst, tua’r un adeg â’r darllediad ar deledu America. Bendigedig! Newyddion drwg i ffyddloniaid y gyfres ar BBC Four (Geinor ac Owain) serch hynny, ac i bawb ohonom sy’n casáu hysbysebion soffas DFS bob deg munud!!

Am y tro, bydda i’n cloi’r drws ac yn diffodd y ffôn lôn am 9 o’r gloch bob nos Iau, i wylio Six Feet Under (2001-2005) o’r cychwyn cyntaf. Os na welsoch chi’r ddrama-gomedi (comedirama?) dywyll hon am deulu o drefnwyr angladdau hanner call a dwl yn LA, ar S4C neu Channel 4 ers talwm, dyma’ch cyfle euraidd chi. I mi, hon oedd Y ddrama Americanaidd orau cyn dyfodiad Don a Betty a Pete a Peggy a Roger a Joanie…

Well i mi wagio'r Sky+ reit handi!

ALYS, pennod 2

2011-02-01T09:25:00.001Z

Dal heb wedi f'argyhoeddi'n llwyr.

Melltith y bennod gyntaf

2011-01-27T18:23:00.006Z

Peth perig ydy gormod o heip. Dwi’n cofio cael fy mhledu gan gardiau post, hysbysebion teledu a phosteri ar dîn bysus pan lansiwyd Y Pris, cyfres oruchelgeisiol braidd am gangstyrs drama o'r gorllewin gwyllt. Ac yn ddiweddar, cefais gerdyn post, gwahoddiad i ddangosiad arbennig yn Aberhonddu, a chip ar gyhoeddusrwydd ITV Wales fel rhan o ymgyrch newydd S4C i ddenu’r di-Gymraeg. A hysbysebion tywyll ar y naw oedden nhw hefyd, gyda merch ifanc ofnus yn cydio’n dynn-dynn mewn bat criced a montage o gymeriadau bygythiol, blin, neu brudd i gyfeiliant cân fyrlymus yr Ods. Roedd un o’m cydweithwyr yn meddwl mai prosiect diweddaraf Delyth Jones, awdures Cwcw, deinosors a wok, oedd hi. Ond na, Jones arall sydd wrth y llyw yma - Siwan Jones, sy’n gyfrifol am rai o gampweithiau dramâu teledu Cymraeg.

Ond mae byd - os nad bydysawd - o wahaniaeth rhwng Alys â’i gweithiau blaenorol a enillodd wobrau BAFTA Cymru a chlod a bri Ewropeaidd. A dyw hynny ddim yn arwydd da iawn. Ystyriwch aelodau o’m teulu, er enghraifft. Roedd pawb wedi mopio’n lân hefo Tair Chwaer am hwyl a helbulon criw canu gwlad yn y Gwendraeth, a Donna Edwards ar ei gorau fel Sharon. Ymateb rhanedig gafodd Con Passionate, gyda rhai o’r to hŷn yn casáu’r golygfeydd swreal bob tro’r oedd Eurof â’i ben yn y cymylau. Yn bersonol, roeddwn i’n g’lana chwerthin. Ar ôl y bennod gyntaf o Alys nos Sul diwethaf, “hen lol” a “rybish” ges i dros y ffôn. A phrin y gwenais i heb sôn am chwerthin. O diâr.

Drama dywyll heb yr hiwmor arferol gawson ni yn y bennod gyntaf, wrth i Alys (Sara Lloyd Gregory) a’i mab dengmlwydd oed Daniel (Zachary Mutyambizi) ffoi o Gaerdydd i fyw mewn twll o fflat “rhywle yn y gorllewin” yng nghanol llygod mawr a chymdogion hanner pan fel y gweinidog alcoholig. Ac mae perchnogion busnes y dref fel haid o lygod mawr annymunol, gyda Ron (Ifan Huw Dafydd wedi’i lapio mewn cryn dipyn o badin!) y Maer yn ymgnawdoliad perffaith o’r cyfalafwyr barus a llwgr sy’n pesgi ar draul pawb arall. Ond mae yna botensial am hiwmor yng nghymeriadau’r ddau frawd a’r mân-ladron anobeithiol, Kev (Aled Pugh) a Shane (Carwyn Glyn - croeso i wyneb newydd). Rhaid aros tan yr ail bennod i brofi’r hiwmor du arferol a rhagor awgrymiadau am broblemau’r cwpl ffug-barchus ac anghymarus Toms a Heulwen. Heb os, mae’r naws ffilmig yn wledd i’r llygaid wrth i’r camera lifo a’n tywys o un fflat i’r llall. Ond dwi’n ofni fod llawer o wylwyr eisoes wedi gadael ar sail y bennod gyntaf anodd hon, sy’n hollbwysig i sicrhau teyrngarwch am weddill y gyfres.

Efallai fod rhai wedi penderfynu dilyn Baker Boys ar BBC1 Wales/Eve Myles am rywfaint o ysgafnder diddrwg-didda nos Sul, lle mae criw o gymeriadau Belonging-aidd yn uno i achub eu bywoliaeth mewn becws.

Rhai o gymeriadau cwmni 'Valley Bara', nady fe?

Feirm Factor

2011-01-23T16:46:00.002Z

Na, ’sdim angen gradd mewn Astudiaethau Celtaidd o Goleg y Drindod Dulyn i ddeall y pennawd uchod. Wrth gael sbec ar wefan TG4, y sianel deledu Wyddeleg, dyma weld bod trydedd gyfres o sioe realiti’r buarth newydd gychwyn - ac mae’r fformat a’r logo a'r gerddoriaeth yn debyg iawn i fersiwn Cwmni Da yr ochr hon i Fôr Iwerddon. Diawch, mae’r gyflwynwraig hyd yn oed bron mor swanc â’n Daloni ni. Yr unig wahaniaeth amlwg yw mai Land Rover Discovery yn hytrach na phic-yp Siapaneaidd ydi’r wobr i fermeoir gorau’r Ynys Werdd. O, a’r ffaith mai rhaglen ddwyieithog ydi un TG4, gyda thalp go helaeth o’r iaith fain. Dychmygwch y stŵr ar S4C… Ac ydy hyn hefyd yn awgrymu bod y Gymraeg mewn sefyllfa dipyn iachach na'r Wyddeleg fel iaith cefn gwlad?

Feirm Factor Series 1 - Finale from Good Company Productions on Vimeo.

Dim cydymdeimlad

2011-01-20T19:50:00.006Z

Ydych chi’n gwylio Eastenders? Digon teg, pawb at y peth ac ati. Ond mae mwynhau ei gwylio yn fater arall. Dewch, dewch - dyma gyfres sy’n disgwyl inni falio a chredu mewn gwragedd sy’n claddu gŵyr anffyddlon yn fyw mewn coedwig, dynion yn gaeth i grac cocên dros nos cyn dychwelyd i redeg garej mewn mis, putain o ferch ysgol, ac Ian Beale yn lapswchan efo’r flonden smart o Dempsey & Makepeace ers talwm.

Fe drefnodd y storïwyr ddwy enedigaeth fel rhan o ‘ddathliadau’ nos Galan Albert Square. Newyddion da o lawenydd mawr fel arfer, ond cafodd pethau eu troi ben i waered gydag arddeliad aflan ym myd tywyll y Mockneys. Ar ôl i’w baban newydd-anedig farw yn y crud, fe sleifiodd mam yn ei gwewyr i’r Queen Vic a chyfnewid baban holliach, gan adael perchnogion y dafarn i alaru dros blentyn rhywun arall. Am gychwyn erchyll i 2011, a stori ych-a-fi arall gan sioe sebon sy’n enwog am ymdrybaeddu ym maw isa’r afon Tafwys. A diawch, mae’r cynhyrchwyr wedi codi clamp o nyth cacwn, gan ddenu bron i 10,000 o gwynion – y nifer fwyaf erioed yn hanes y gyfres 26 mlwydd oed. Ac mae elusennau a gwefan fel Mumsnet yn gandryll gyda’r portread o’r fam orffwyll mewn profedigaeth.

Mae’n calonnau ni’n gwaedu dros rieni dan y fath amgylchiadau. Gallai Eastenders fod wedi creu stori hynod o sensitif, fel Pobol y Cwm ddeunaw mlynedd yn ôl pan gollodd y Reesiaid un o’u gefeilliaid. Rwy’n dal i glywed wylofain torcalonnus Eileen hyd heddiw, ac mae’r cyfeiriadau achlysurol at John bach yn dangos bod y cof yn fyw ac yn dal i frifo. Yn hytrach, dewisodd cyfres BBC1 droi’r cyfan yn dipyn o bantomeim mewn ymgais i ennill brwydr y gwylwyr ddechrau’r flwyddyn.

Problem fawr arall Eastenders yw’r cymeriadau. Does dim taten o ots gen i am griw o odinebwyr, lladron a llofruddion. Yn anffodus, mae Teulu bron ag ennyn yr un ymateb. Fe gawsom ni’n siâr o bitshio a chicio a brathu - heb sôn am y merched - yn y gyfres bresennol a ddaeth i ben nos Sul. A hyd yn oed pan ddylwn i gydymdeimlo gyda chymeriadau fel Catrin Morgan yn ei brwydr yn erbyn cancr y fron, mi aeth yn angof braidd yng nghanol yr holl gecru ailadroddus. Mae’n drueni bod y cymeriadau mwyaf diddorol fel Myra (Beth Robert), Eirlys (Eiry Thomas) a’r anweledig Dot (Gaynor Morgan Rees) ar y cyrion braidd. Efallai fod y ffyddloniaid wedi ’laru hefyd, gyda’r 73,000 a drodd i wylio’r bennod gyntaf ar 14 Tachwedd wedi gostwng i 54,000 erbyn 19 Rhagfyr yn ôl gwefan S4C. Ond diawch, fe gawson ni ddiweddglo hapus rhwng genedigaeth a phriodas, a chadoediad (byr?) rhwng Llŷr a Hywel Morgan a hyd yn oed Dr John.

Beth bynnag yw'r gwendidau, mae’r prif gymeriad - harbwr a haul Aberaeron - yn dal i ddenu yng nghanol felan y gaeaf.

Cyflwynwyr oddi cartref

2011-01-18T18:44:00.002Z

Mae ’na fynd mawr ar docynnau airmiles S4C y dyddiau hyn, gyda chyflwynwyr yn cael eu hanfon i bedwar ban – a Sir Fôn. Tra bod Dai Jones yn cael ei blagio gan fosgitos ar wastadeddau ffrwythlon diflas Manitoba, Canada, mewn dau rifyn arbennig o Cefn Gwlad, mae’r garddwr Russell Jones wrthi’n crwydro Kenya a Tanzania ar gyfer Byw yn y Byd a ddarlledir fis nesaf. Y Fam Ynys oedd cyrchfan Aled Sam yn rhaglen gyntaf 100 Lle, sy’n seiliedig ar Lyfr y Flwyddyn 2010 gan Marian Delyth… a John Davies Bwlch-llan. A bydd Archesgob Cymru’n codi pac i Roma tra bod Naturiaethwr Cymru yn cwrdd ag Indiaid Cochion Gogledd America. Braf eu byd. Pwy soniodd am wasgfa ariannol S4C?

Nos Sul, cychwynnodd cyfres newydd Ôl Traed Gerallt Gymro (Cynhyrchiad Element), clerigwr ac awdur enwog o’r 12fed ganrif a oedd bron â thorri’i fol eisiau swydd y cyflwynydd Dr Barry Morgan, Archesgob Cymru heddiw. Nid hanes ei daith a’i ddisgrifiad enwog o’r werin yn Descriptio Kambriae sydd yma, fel yr oeddwn wedi’i obeithio, ond ei ymgyrch aflwyddiannus i sicrhau statws arbennig i Dyddewi fel cartref Archesgob Cymru. Roedd Dr Morgan, gwladgarwr amlwg arall, yn gyflwynydd hawddgar dros ben â chwerthin iach. Gwenu fel giât fuaswn innau hefyd, petawn i’n ffilmio mewn llefydd mor odidog â chastell glan môr Maenorbŷr, Sir Benfro. Mae gwefan S4C yn honni mai un o uchafbwyntiau’r rhaglen oedd ei gyfweliad â’r Rowan Williams, Archesgob Caer-gaint. Yn bersonol, roedd hi’n well gen i’r holl dynnu coes a’r naws agos-atoch rhwng Barry Morgan a Wyn Evans, esgobion presennol Llandaf a Thyddewi.

Mae’n siwr y bydd Iolo ac Indiaid America (Indus Films) yn denu mwy o wylwyr bob nos Fercher, gyda phortread o frodorion gwreiddiol, bregus, Gogledd America yn y byd modern. Yr eironi yw bod yr Indiaid yn ymddwyn fel cowbois bellach, wrth inni weld ffermwyr yn llosgnodi a ’sbaddu lloi ar ransh Pete Standing Alone yn Alberta, Canada; ac ymweld â sioe rodeo a rasys ceffylau dros y ffin ym Montana. Deallom fod iaith leiafrifol llwyth y ‘Blackfoot’ ar farw, a bod y brodorion yn dioddef llwyth o broblemau cymdeithasol. Yn anffodus, ni chawsom unrhyw ffigurau pendant o siaradwyr iaith Siksiká heddiw, ac awgrym yn unig o’r problemau cymdeithasol mewn golygfa fer pan sgwrsiodd Iolo â thri meddwyn ar gornel stryd. A dyna’r broblem - gorgyffredinoli. Mae Iolo Williams yn gyflwynydd clir a chroyw, ond a oes wir angen iddo grynhoi ei feddyliau ar ôl holi pob Indiad?

Ond yr isdeitlau Cymraeg ar y sgrîn oedd waethaf, gyda gwallau fel “400 can mlynedd yn ôl” ac erchylltra fel “Roedd ganom barch ar sgil y cowboi”. Beth oedd diben mynd mor bell i greu rhaglen wedi’i ffilmio’n wych, cyn gwneud smonach o bethau mewn stafell ôl-gynhyrchu ’nôl adref yng Nghymru?

Gwell Tryfan na’r trenau

2011-01-06T19:23:00.005Z

Rhyw gyfnod go rhyfedd ydi’r ’Dolig a’r Calan. Ar un llaw, mae’n gyfle i deuluoedd ar wasgar ddod ynghyd, ar y llaw arall, mae’n chwith gweld cadair wag o amgylch y bwrdd bwyd. Ac roedd rhyw dinc hiraethus yn perthyn i amserlenni teledu’r ŵyl hefyd. Neilltuodd BBC2 noson gyfan i ffefrynnau’r 70au, Morecambe & Wise a The Good Life, ac un o uchafbwyntiau noson Nadolig BBC1 oedd The One Ronnie - sy’n swnio braidd yn drist iawn feri sad - gan fod Mr Barker yn ei fedd ers pum mlynedd. Diffyg syniadau gwreiddiol neu borthi dyheadau’r gynulleidfa am Nadoligau’r gorffennol efallai?

Roedd S4C wrthi hefyd, er na chawsom y dos arferol o Fo a Fe a Ryan a Ronnie. Yn hytrach, darlledwyd 40 Uchaf C’mon Midffîld noswyl A noson Nadolig. Gyda chlipiau a dywediadau poblogaidd fel “Glen Fiddich”, roedd hi’n rhaglen rad ond hynod boblogaidd siŵr o fod, gan nad oes cymeriadau comedi wedi llwyddo i ragori ar Wali, Mr Picton, Tecs, George a Sandra ers y nawdegau. Go brin y gwelwn ni raglen gyffelyb am Hafod Haidd neu Bob a’i Fam ymhen deng mlynedd. Roedd chwerthin braidd yn brin yn Sioe Dolig Tudur Owen hefyd, gyda’r gymysgedd arferol o westeion fel yr actores Donna Edwards a’r Arglwydd Dafydd Êl anghysurus yr olwg, pigion o’r we, a giamocs gyda’r gynulleidfa. Y math o sioe yr oeddech chi’n gorfod bod yno i’w mwynhau go iawn. A pham yr holl sylw i Meical Owen, a oedd mor ddoniol â brechdanau twrci oer i swper dair noson yn olynol?

Mewn cyfnod pan fo ffilmiau Cymraeg mor brin ag aur, thus a myrr, fe gawsom ni ddwy'r ’Dolig hwn. Dau ddilyniant i ffilmiau Nadolig y gorffennol, gydag un tipyn mwy llwyddiannus na’r llall. Ar ôl canu clodydd ffilm Catrin Dafydd y llynedd, roedd Ar y Tracs: Y Trên i’r Gêm braidd yn fflat i mi, a hanner awr yn rhy hir. Iawn, mi roedd yna ambell berl - fel Catrin (Rebecca Harries) yn ceisio profi i’r maffia rygbi lleol ei bod yn haeddu tocyn sbâr i gêm fawr Lloegr, a’r cameos hyfryd gyda Phil Bennett fel cariad newydd Mam-gu (Margaret John) ac aelodau o ffilm Grand Slam. Yn anffodus, doeddwn i ddim yn malio’r un botwm corn am dynged Gwenci (Aled Pugh) nac yn credu am eiliad y byddai llond cerbyd o Saeson rhonc yn gwrando’n astud ar sylwebaeth Gymraeg Huw Eic o’r Mileniwm. Ac a wnaiff rhywun plîs ’sgwennu cyfres yn unswydd i Rhian Morgan, un o’n prif actoresau comedi sy’n giamstar ar gynildeb.

Ar ôl lladd ar y ffilm gyntaf yn seiliedig ar greadigaeth enwog Idwal Jones (neu “wedi selio ar gymeriadau Idwal Jones” yn ôl rhestr gloi’r rhaglen - fel selotep felly?!), fe wnes i wir fwynhau Gari Tryfan a’r Drych i’r Gorffennol ddydd Calan, gyda hen farbwr gwaedlyd, mynach mileinig Ystrad Fflur, pwdl trafferthus a lot o ddoniolwch wrth i’r hen dditectif traddodiadol o’r 1950au ddal i geisio dygymod â’r bywyd dinesig modern yn 2010 - oll wedi’u lapio mewn awyrgylch film noir i gyfeiliant cerddoriaeth iasol. Wedi anfantais y ffilm gyntaf o gyflwyno cymeriadau o’r newydd inni, roedd y gwrthdaro a’r gwamalu cyson rhwng Gari Tryfan (Richard Elfyn) sy’n ysu am sigarét a phaned dda, a Cai (Huw Rees) gyda’i Wenglish a’i jôcs sâl - a’r hyfryd Leusa (Catherine Ayres) yn y canol - yn wych y tro hwn.

Mwy’r ’Dolig nesaf, Caryl Lewis a Paul Jones!

Cenwch, clodforwch!

2011-01-06T19:18:00.001Z

“Gormod o rygbi”. Dyna’r gŵyn arferol am S4C, a digon teg rhwng gêm Casnewydd a Chaerwrangon, cystadleuaeth 7 bob ochr Dubai ac uchafbwyntiau Cwpan Heineken yn hawlio amserlen y penwythnos. Ond diawch, mae rhaglenni cerddoriaeth yn mynnu’n sylw hefyd. Digon teg os ydych chi wedi mopio ar giamocs Only Men Aloud, ac yn edrych ymlaen at weld yr hen, hen, hen, hen ffefrynnau Rhydian Roberts a ‘Bing’ Terfel dros y Dolig, heb sôn am Noson Lawen a chyngerdd mawreddog o Arena Ryngwladol Caerdydd dan ofal Alex Jones – ond i’r gweddill ohonom, gêm o Scrabble neu nofel newydd amdani. Roeddwn i wedi dechrau ’laru ar Carolau Gobaith (8.25 bob nos Fawrth) ar sail yr holl gyhoeddusrwydd yn unig, a oedd bron mor ailadroddus â hysbysebion uffernol Jason Donovan i’r cwmni bwyd rhewi rhad-a-chas. Ond, dyma benderfynu roi hergwd i’m natur scrooge-aidd, ac ymroi i fwynhau gŵyl y Baileys, sori, y baban. Roeddwn i’n ofni Codi Canu rhif VII. Ond fe ges i’n siomi ar yr ochr orau.

A pha ryfedd, gyda Shân Cothi wrth y llyw? Mae Ms Fythol Frwdfrydig Ffarmers yn gallu denu’r gorau o unrhyw un, ac wedi cael blwyddyn brysur rhwng cyfresi Bro, Y Porthmon a Ffair Aeaf/10. Y tro hwn, mae’n rhannu llwyfan gyda’r tenor Rhys Meirion a chwech o Gymry amlwg – os braidd yn fflat – sy’n ceisio codi’r tempo a chanu deuawdau at achosion da. Yn y bennod gyntaf, bu’r criw ar benwythnos meithrin cyfeillgarwch – na, nid mewn ysgol sol-ffa, ond ar gwrs antur ym Mannau Brycheiniog. Y nod oedd gwneud i bawb wynebu’u hofnau cyn mynd ymlaen i ganu o flaen cynulleidfa a chreu crynoddisg. Ac mi gawson ni wledd o chwerthin, os nad gwledd gerddorol. Roedd Bethan Gwanas megis aelod o gwmni syrcas gwladol Moscow ar gwrs rhaffau 60 troedfedd uwchlaw’r ddaear, ond yn crïo fel babi blwydd wrth ganu gerbron Cothi a’r criw. Ac roedd y dyfarnwr di-lol Nigel Owens yn crynu fel Democrat Rhyddfrydol mewn llond ’stafell o fyfyrwyr, cyn plymio i bwll o ddŵr. Ac yn y clyweliadau, roedd Rhys Meirion a Shân Cothi yn rhyfeddol o glên gyda nhw. Mi fuasai un o feirniaid yr Urdd, neu Mr Cowell, wedi’u rhwygo’n rhacs. Ymlaen â’r gân!

I gloi, beth am uchafbwyntiau’r gwylio dros y gwyliau? Yn bersonol, dwi’n edrych ymlaen at flasu Nadolig oes Fictoria yn Byw yn ôl y Llyfr a chwerthin gyda chriw brith Ar y Tracs eto, peth prin iawn yng Nghwmderi’r dyddiau hyn rhwng helbulon y caffi a’r fferm. Dim ond gobeithio y bydd diwrnod priodas Gwyneth ac Yvonne yn achlysur hapus… cyn i Garry Monk daflu dŵr rhewllyd ar y cyfan efallai? Nadolig Llawen!

Pen-blwydd Hapus Chuck

2011-01-06T19:09:00.005Z

Mae ’na fwy nag un achos dathlu ym Manceinion y mis hwn. Yn ogystal â gŵyl y tinsel a’r twrci, mae un o allforion enwocaf y ddinas yn dathlu’r Aur. Ydy, mae Coronation Street yn hanner cant heddiw. A pha well ffordd o nodi’r achlysur arbennig na thrwy wahodd eiconau’r gorffennol fel Bet, Hilda a Mavis yn ôl am sheri a darn o gacen pen-blwydd yn y Rovers. Achlysur hapus, hiraethus braf i ddathlu’r garreg filltir? Dim ffiars o berig. Achos mae’r cynhyrchwyr wedi penderfynu creu ffrwydrad sy’n achosi i dram ddisgyn am ben y trigolion, a bod o leiaf tri chymeriad yn gadael y Stryd mewn arch yn hytrach na’r tacsi du arferol.

Bydd Corrie ar dân yn llythrennol, wrth i ITV neilltuo wythnos gyfan i’w seren y sgrin. Bydd cwis gyda Paul O’Grady, Victoria Wood yn dewis a dethol y 50 golygfa gorau erioed, ac ailddarllediad o’r bennod gyntaf a ddarlledwyd ar 9 Rhagfyr 1960. Bu bron iddi gael ei henwi’n Florizel Street, tan i ddynes ll’nau stiwdios Granada awgrymu ei bod yn swnio fel stwff glanhau tai bach. Dim ond 13 pennod o fabi Tony Warren a gomisiynwyd yn wreiddiol, ac roedd colofnydd snobyddlyd Daily Mirror ar y pryd yn rhagweld na fyddai’n para mwy na tair wythnos. Sy’n profi fod adolygwyr teledu’n siarad drwy’u pen olau weithiau. Bellach, mae ‘Corrie’ wedi torri dwy record byd - fel y gyfres sebon hynaf sy’n dal ar waith heddiw, a’r actor sebon mwyaf hirhoedlog, William Roache (Ken Barlow).

Er nad ydw i’n ddilynwr selog, mae yna gryn edrych ymlaen at bennod awr sy’n cael ei darlledu’n fyw heno wrth i’r trigolion ddod i delerau â’r drychineb. Bydd yn gyfle i brofi cyffro’r hen ddyddiau teledu du a gwyn, a gweld sut y bydd yr actorion a’r criw effeithiau arbennig yn ymdopi â phwysau’r rhaglen fyw. Mae’r cynhyrchwyr eisoes yn diawlio’r eira diweddar, gan beryglu cysondeb y golygfeydd allanol ‘byw’ â’r rhai a ffilmiwyd wythnosau’n ôl. Digwyddodd rhywbeth tebyg i gyfres Pen Talar, gyda’r eira’n drwch mewn un olygfa cyn diflannu ac ailymddangos yn y rhai dilynol. Gyda llaw, pwy sy’n cofio ymddangosiad Richard Harrington fel bachiad Janice Battersby yn Coronation Street ym 1999? Roedd y corrach cegog wedi syrthio mewn cariad â Hwntw “lleol” ar wyliau carafán - yn y Rhyl. Prawf fod hyd yn oed y goreuon yn gwneud smonach o bethau weithiau.

Does dim dwywaith fod y gyfres wedi gweld newidiadau chwyldroadol dros yr hanner canrif ddiwethaf. Tybed beth fyddai ymateb Mrs Annie Walker, tafarnwraig wreiddiol y Rovers Return, i drigolion brith Weatherfield heddiw - rhwng gweddwon parchus yn paffio dros gigolo, lesbiaid ifanc yn eu harddegau, llofruddiwr yn plymio’i deulu mewn car i gamlas oer, a pherchennog trawsrywiol y caffi?

Pen-blwydd hapus, Chuck.

Môn a Meirion

2010-12-04T12:28:00.002Z

Ar ôl brolio wythnos diwethaf ’mod i wedi ymuno â’r chwyldro radio digidol o’r diwedd, dwi awydd gwario eto - y tro hwn, mewn set deledu LCD neu blasma. Nodyn bach i Siôn Corn efallai? Achos mae’n wir rhaid cael teledu clirlun (HD) i werthfawrogi cyfres ddogfen Y Fenai (Cwmni Da, bob nos Fercher 9pm). Roedd munudau agoriadol y rhaglen gyntaf neithiwr yn syfrdanol o hardd, wrth i luniau awyr gyflwyno’r culfor enwog hwn rhwng Môn a’r tir mawr. Roedd y ddwy bont dan gysgod gwynder Eryri, cyn torri i olygfa o darth hydrefol dros y dyfroedd llonydd. A chyda’r golygfeydd agoriadol hyn yn para sawl munud heb unrhyw droslais i darfu ar y tawelwch, cefais fy hudo’n syth. Os cawsoch chi flas ar gyfres wych Yr Afon, neu gyfres gyffelyb Coast ar BBC2, mi fydd hon at eich dant.

Mae’r rhan arbennig hon o Gymru’n gefndir i rai o’n cyfresi teledu mwyaf poblogaidd, o Tipyn o Stad i Rownd a Rownd, ond y tro hwn, pobl go iawn sy’n byw, gweithio a hamddena ar lannau’r Fenai sy’n cael y sylw. Cawsom ein cyflwyno dow-dow i gymeriadau amrywiol o’r Dr Greta Hughes, Swyddog Pysgodfeydd sy’n ceisio gwarchod cnwd cyfoethog o gocos sydd ar y glannau lleidiog, i Tomos Tudor sy’n gobeithio hyfforddi hwylwyr y dyfodol. Ac roedd hi’n wirioneddol braf dod ar draws Cymry Cymraeg mewn swyddi blaenllaw, fel Richard Jones, yr ieuengaf erioed i gymryd yr awenau fel harbwrfeistr Caernarfon. Roedd yna ryw dinc trist braidd yn llifo drwy’r rhaglen, gyda Richard yn dweud fod tre’r castell wedi troi cefn ar yr afon i raddau. Ategwyd hyn gan Gareth Owen, cyn-bysgotwr o Rosgadfan. Arferai hel llond 60 cratsh o wichiaid moch, gwerth £1,000 y dydd, ar un adeg - ond yn ddiweddar, roedd yn lwcus o gael 15 cratsh am £200 o elw. Gyda chymaint o reolau a rheoliadau llym yn lladd y diwydiant, penderfynodd werthu’i gwch ar ôl chwarter canrif o grafu byw ar y môr. Ond y rhan fwyaf diddorol o bell ffordd i mi, oedd atgofion Richard a Ceinwen Lloyd am flynyddoedd o dendio ar bobl fawr y Fenai - “chauffeur, cipar, newid bylbiau… popeth!” - gyda’u tai crand, ceir mawr, cychod mwy a phont yn arwain o’r ardd i ynys fechan bersonol. Mae’r boneddigion bellach wedi codi pac, a thai fel Plas Rhianfa, château gothig pymtheg llofft o’r Oes Fictoria, ar werth yn y felan economaidd.

O Fôn i Feirion, a chyfres newydd Straeon Tafarn (P.O.P 1) sy’n dilyn taith Dewi Pws a’i fand gwerin Radwm yn hel tai potas y wlad. Dechreuodd y rhaglen gyntaf nos Wener diwethaf gyda chasgliad o straeon am filltir sgwâr Tafarn y Ring, Llanfrothen. Difyr, er nad gwreiddiol ar y naw. Bro gyda pheint i bob pwrpas.

Eira mân, panig mawr!

2010-11-27T10:09:00.001Z

Ydy, mae’r adeg honno o’r flwyddyn ar ein gwarthaf eto. Na, nid Dolig. Diawch erioed, mae ’na fis arall tan hynny. Dim ond un peth sy’n boddi’r penawdau newyddion teledu a’r wasg y dyddiau hyn. Yr Obsesiwn Prydeinig. Ie, y Tywydd Mawr. Wel, “mawr” o safbwynt Prydain beth bynnag, wrth i drigolion Sgandinafia, Rwsia ac Alaska chwerthin ar ein pennau am fod yn gymaint o gadi ffans mewn modfedd o eira a rhew sy’n meirioli erbyn hanner dydd. Mwya’r sydyn, mae Chris, Erin a Mari yn galarnadu wrth gyflwyno’r diweddaraf inni, gohebwyr yn heidio i sied raean rhyw Gyngor Sir dlawd ac yn byseddu’r stwff fel petai’n ddarn o aur Clogau, Hywel Griffiths yn sefyll yn smyg yng nghanol tagfeydd Mynydd Caerffili cyn dychwelyd i glydwch HQ Llandaf mewn 4x4 BBC Cymru, a Derek Brockway wedi cyffroi’n lân mewn het a sgarff campus ar dopiau’r Storey Arms. Ac mae gohebwyr Llundain yn pentyrru ansoddeiriau dramatig fel “struggle” a “treacherous” wrth ffilmio rhyw nain mewn Nissan yn troelli ar ei dreif. Ond dyna ddigon o refru gen i. Dwi’n meddwl fod y gohebydd a’r newyddiadurwr dychanol Charlie Brooker yn crynhoi’r cyfan i'r dim.

Rwan, sgiwsiwch fi. Dwi isie picied i’r Co-op i brynu galwyn o laeth, tunelli o bapur lle chwech a llond rhewgell o fara i bara tan Dolig…

Mae'r donfedd yn gliriach...

2010-11-26T20:31:00.002Z

O’r diwedd, mae’r sŵn clecian a chrensian aflafar y cloc radio wrth erchwyn y gwely yn perthyn i’r gorffennol. Dwi wedi buddsoddi mewn sét ddigidol. Bellach, mae’n bleser deffro i sŵn clir fel cloch gyda’r larwm. Gallwn ddewis o blith BBC Parliament, Gold South Wales, Planet Rock neu UCB Christian Radio - ond dwi fel arfer yn deyrngar i Nicky Campbell a’r gyflwynwraig â’r enw lleiaf rhywiol, y gr’aduras Shelagh Fogarty, ar 5 Live Breakfast neu griw’r Post Cyntaf. A rhwng chwerthin Garry Owen, Nia ‘Ffarmwrs’ Thomas yn torri cyfweliad yn ei flas oherwydd prinder amser ac acen robotaidd Glantaf rhai o’r darlledwyr, does dim peryg i mi bendwmpian am ddeg munud arall. Mae’n well gen i newyddion mwy hamddenol gyda Rhodri Llywelyn a Gwenllian Grigg ar foreau Sadwrn, rhywsut. Beth bynnag, mae defnydd y gohebwyr o fratiaith yn newyddion drwg i’m mhwysau gwaed ben bore, gyda’u “ffocws”, “bas-data”, “sgiliedig” a “delifro”, heb sôn am jargons fel “tryloywder” ac ati. Ych a fi. Awgrym arall o gyfieithu diog a slafaidd ddatganiadau i’r wasg Saesneg y Cynulliad neu wefan BBC News.

Nid bod peryg iddyn nhw gyfieithu deunyddiau newyddion 6 a 10 BBC One chwaith, gyda chyn lleied o sylw i ninnau ar y cyrion Celtaidd. Cymrwch ddiwrnod cyllideb y llywodraethau datganoledig wythnos diwethaf er enghraifft. Tra chafwyd darllediad deg munud yn fyw o Senedd Holyrood Caeredin, eiliadau o ddatganiad gan y Gweinidog Busnes a’r Gyllideb, Jane Hutt, a gawsom o Fae Caerdydd. Ar ôl canrifoedd o gael ein grwpio fel England-and-Wales bondibethma, mae’n ymddangos ein bod ni wedi’n cwmpasu dan faner Scotland-and-Wales heddiw. O leiaf mae’r BBC yn cofio amdanom ni. Yr unig sylw a gawsom ar newyddion ITV a Sky oedd diolch i ddyweddïad Cêt a Mr Wales…

Mae arlwy hwyrol C2 yn dechrau ennill ei blwyf gyda chymysgedd o gyflwynwyr hen a newydd, ac mae’r ymateb cyffredinol yn ffafriol iawn. Gallwch gychwyn a gorffen yr wythnos gyda giang Bandit gynt – Huw Stephens ar nos Lun a Huw Evans ar nos Wener – a lolian Daniel Glyn a “llond beudy” o hwyl Ifan Jones Evans yn y canol.

Ac o’u blaenau rhwng 8 a 10pm, mae’r hyfryd Lisa Gwilym â’r llais melfedaidd sydd wastad yn helpu i liniaru’r siwrnai hir rhwng y Gogledd a’r De ar brynhawniau Sul. Mae’r rhaglenni nosweithiol yn debyg iawn i batrwm y Sul, gyda chymysgedd o ganeuon gwych (gyda phwyslais ar Sibrydion a’r Super Furries, ffefryn amlwg y gyflwynwraig), gwesteion difyr a chaneuon o’r gorffennol ar y diwrnod arbennig hwnnw. A diolch iddi am ddisodli’r mwydryn o ’Stiniog. Does dim hanner cymaint o sŵn clecian annifyr cyn mynd i noswylio bellach.

Mewn cytgord?

2010-11-26T19:37:00.006Z

OMG! OMA

Mae’r hysbysebion wedi llenwi’n sgriniau ers wythnosau bellach. Na, nid y seli soffa na syrcas Nadoligaidd yr archfarchnadoedd. Sôn ydw i am beiriant cyhoeddusrwydd S4C ar gyfer tair rhaglen Only Men Aloud (Boomerang) ar nos Iau, gan gynnwys hys-bys sylweddol ar ITV Wales. Roedd eu gweld yn sefyll yn ddramatig â’u breichiau ymhleth o flaen Canolfan y Mileniwm wrth i’r camera dremio o un pen i’r llall yn dwyn i gof deitlau agoriadol Little Britain. Roedd y rhaglen gyntaf yn dipyn o sioe, fel y gallech ddisgwyl, a Chanolfan y Mileniwm dan ei sang i weld yr hogia siwtiog yn symud yn slic wrth gyflwyno stamp arbennig Tim Rhys-Evans o’r hen glasuron. Nid bod hynny at ddant pawb chwaith, gan gynnwys hen begor traddodiadol fel fi. Chlywais i erioed mo fersiwn ddi-fflach o ‘Calon Lân’ yn fy myw, ac roedd gwylio’u cân actol feddw o ‘Wrth fynd efo Deio i Dywyn’ braidd yn chwithig. A phwy gythraul ddewisodd gân mor fflat i Max Boyce?

Ond pwy ydw i i ladd ar un o lwyddiannau digamsiynol Steddfod Glynebwy eleni, a ffefrynnau mawr ymhlith y Cymry Cymraeg a’r di-Gymraeg fel ei gilydd - sy’n siŵr o hyrddio ffigyrau gwylio’r Sianel i’r gofod?

Hywel a Llyr Morgan

Rydyn ni Gymry’n hoff o hel angladdau. Rhywbeth ynglŷn â’n natur gynhenid brudd, debyg. Ar ôl sawl ymweliad â’r fynwent yn Pen Talar dros y naw wythnos diwethaf, agorodd drama newydd nos Sul wrth garreg fedd rhywun. Roedd y ddamwain car dramatig ar ddiwedd y gyfres ddiwethaf yn awgrymu y byddai aelod o gast Teulu yn absennol o hon. Ond lle byddai sawl cyfres ddrama arall wedi’n gadael ar binnau am sawl golygfa - fel dangos y matriarch Margaret Morgan yn galaru dros naill ai ei gŵr neu’i mab - fe ddifethwyd y dirgelwch o’r eiliadau cyntaf wrth inni weld Hywel Morgan yn gosod torch o flodau ar bridd ei dad-nad-oedd-yn-dad-go-iawn-iddo. Ac yn nhraddodiad gorau’r saga deuluol, fe gawsom ein taflu’n syth i ganol berw gwyllt o gecru a gweiddi, slochian gwin drud a swpera trychinebus ym Mryncelyn yng nghwmni cymeriadau Dallas ger y Lli. Mae tafod Llŷr - y brawd sy’n mynnu fod y byd a’i gyn-wraig yn ei erbyn - mor finiog ag erioed, nes eich bod yn dyheu am weld rhywun yn stwffio’i het gowboi ’lawr ei gorn gwddf. Anghofiwch am gyfarfodydd hirwyntog i benodi nyrs newydd - prif gymeriad ac atyniad y gyfres yw’r lleoliad bendigedig, gyda gwesty’r Harbwrfeistr, sori, Pen-y-cei, yn arglwyddiaethu ar harbwr y dref. Ac mae ’na lot, lot mwy i ddod, pan ddatgelodd Meic Povey mewn cyfweliad radio gyda Dewi Llwyd ei fod wrthi’n sgriptio’r bedwaredd gyfres ar hyn o bryd. Ydy, mae’r saga doctors a nyrsys rhyfeddol o boblogaidd yn debyg o bara am sbel eto.

A phwy yffach ydw i i ddadlau efo’r ffigyrau gwylio?

JR a Bobby Ewing

Swnian yn Snowdonia 1890

2010-11-26T19:14:00.001Z

Dwi wedi mynd braidd yn ddifynedd hefo cyfresi teledu’n ddiweddar. O’r blaen, doeddwn i ddim yn meddwl dwywaith am bydru ar y soffa gerbron Big Brother, Footballer’s Wives (maddeuwch i mi) ac Eastenders, ond yn llawer mwy ffyslyd a dethol erbyn hyn. Neu wedi magu chwaeth. Oes, mae gen i bethau rheitiach i’w gwneud na gwylio Cocnis yn clegar ymysg ei gilydd am awr a hanner yr wythnos. A lle’r oeddwn i’n arfer ag awchu am gyfresi dramâu Americannaidd sy’n para am byth, dwi’n colli diddordeb erbyn yr ail bennod bellach. Dyna ddigwyddodd gyda The Event (Channel 4, bob nos Wener), sy’n olrhain paranoia llywodraeth America a’r CIA pan fo estroniaid o’r gofod yn llechu ymhlith pobl gyffredin ers yr Ail Ryfel Byd. Yn gyfuniad o ddirgelwch X Files ac ôl-fflachiadau dryslyd Lost ac yn cynnwys Arlywydd croenddu a chast o actorion plastig eurfrown â dannedd claerwyn, mi gollais ddiddordeb yn sydyn. Dim gwreiddioldeb, dim amynedd.

Rhyw deimlad felly oedd gen i tuag at Snowdonia 1890 erbyn y diwedd hefyd. Daeth sioe realiti BBC Wales i ben wythnos diwethaf, gyda’r teulu Braddock o’r Fenni a’r Jonesiaid o Ddinbych yn dychwelyd i’r byd modern ar ôl treulio mis “caled” mewn tyddyn yn nhopiau Rhosgadfan. Y Braddocks oedd y gwaethaf. Tra’r oedd y bechgyn yn cwyno am undonedd a diflastod y chwarel neu’n pendwmpian yn hollol ddigywilydd yn y Caban, roedd nerfau’r fam yn rhacs o feddwl am fwydo’i theulu o chwech heb gymorth prydau popdy-ping o Asda. Bob tro roeddynt ar eu cythlwng o flaen camera, roedd y sinig ynof yn amau fod rhedwr y gyfres yn piciad i siop sglods Caernarfon drostynt ôl i’r criw ffilmio fynd adref. Roedd ’na hen gwyno am y tywydd adeg trip ysgol Sul gwlyb ar drên stem, swnian nad oeddynt yn cael wyau siocled ar Sul y Pasg, ac achwyn fod gwasanaeth y Capel yn uniaith Gymraeg. Yn Eryri uniaith Gymraeg y bedwaredd ganrif ar bymtheg? “Ffôr Shêm”, chwadal Enid Lewis Pen Talar. Elfen chwithig arall oedd clywed teulu’r Jones, Cymry Cymraeg, yn (gorfod?) siarad gyda’i gilydd yn Saesneg er budd y rhaglen, ac eithrio ambell “hwyl” a “diolch yn fawr”, gydag isdeitlau hollol hurt. Ond dyna ni, efallai bod y BBC yn ofni pechu’r gwylwyr gartref sy’n cwyno bob tro mae Derek Brockway yn meiddio gorffen adroddiadau tywydd Wales Today gyda “ta ta tan toc”. Rhyfedd o fyd/strange world.

Nawr bod y gyfres wedi gorffen, mi allai’r Braddocks ddychwelyd i’w bywyd cysurus yn y de-ddwyrain Seisnig a’u deiet arferol o Strictly X Factor Get me Outta Here heb orfod poeni am hen niwsans o iaith leiafrifol.

Dweud ein dweud

2010-11-02T11:05:00.005Z

Mwy o raglenni dychan a chomedi. Llai o’r un hen wynebau. Rhagor o gyfresi pobl ifanc. Cefnu ar clique Caerdydd. Mwy o raglenni o Dremeirchion ac Aberystwyth! Dyna rai o’r sylwadau amrywiol, call a dwl a gafwyd ar Noson Gwylwyr S4C wythnos diwethaf. Wrth i Alun Cairns, Cymdeithas yr Iaith a’r cyfryngis Cymraeg daflu baw ar ei gilydd, fe gawson ni gyfle i ddweud ein dweud mewn rhaglen fyw dan law Angharad Mair, sy’n prysur ddatblygu’n rhyw fath o Gwynfor Evans 2010. Ac fel pob rhaglen fyw gwerth ei halen, roedd yna broblemau difrifol gyda’r sain wrth i bobl ddweud eu dweud dros y ffôn. Problem arall oedd diffyg awyrgylch y cwtsh-dan-staer yng nghyntedd mawr sgleiniog Parc Tŷ Glas. Efallai y byddai cynulleidfa stiwdio ar lun Pawb a’i Farn wedi creu mwy o wmff i’r cyfan. Mewn datblygiad newydd a chyffrous ar gyfer y Sianel, fe barhaodd y drafodaeth ar y we am hanner awr arall wedi i’r darllediad teledu ddod i ben. A dyma feddwl am bosibiliadau diddiwedd gwefan S4C. Maen nhw eisoes wedi arloesi gyda gwasanaeth Clic, felly beth am ffilmio nosweithiau gwylwyr o neuadd pentref y wlad yn y dyfodol i’w dangos ar y we? A beth am annog gwylwyr i gyfrannu at y drafodaeth trwy anfon sylwadau ffôn-fideo? Mae’r posibiliadau’n ddiddiwedd o gyffrous.

O’r pedwar gwestai/cocyn hitio, Gaynor Davies, Golygydd Cynnwys Adloniant ddaeth drosodd orau. Roedd yn cyd-fynd yn llwyr â’r holl alwadau taer am raglenni dychan yn nhraddodiad Plu Chwithig a Pelydr X ers talwm, ac yn cydnabod ei bod yn gyfnod llwm o ran adloniant ysgafn Cymraeg. Diawch, mae angen llond boliad o chwerthin arnom ni’r dyddiau hyn. Er, dwi’n amau ai cyfres arall o Istan’bwl neu ddarlledu C’mon Midffild am yr hanner canfed tro yw’r ateb chwaith.

Tra’r oedd Gaynor Davies yn gadarn o blaid cynnal safon iaith cyflwynwyr rhaglenni plant a phobl ifanc yn arbennig, fel arloeswraig Hafoc ac Uned 5, roedd John Walter Jones yn awgrymu bod lle i fratiaith ar y Sianel fel un o ‘acenion’ niferus Cymru. Ac mi lwyddodd y Monwysyn i bechu’n waeth trwy chwerthin yn gwbl ddigywilydd wrth i un galwr ofyn am weld oedfa’r bore ar y Sul. Breuddwyd gwrach efallai, ond rhydd i bawb ei farn heb gael ei watwar gan Gadeirydd Awdurdod S4C - mewn cyfnod pan fo’r Sianel angen cymaint â phosibl o gefnogwyr.

A gobeithio y daw’r cefnogwyr yn llu i’r Rali fawr ym Mharc Cathays fore Sadwrn. Does dim esgus, beth bynnag, gyda miloedd ohonom ni yn y brifddinas ar gyfer gornest rygbi Awstralia, ar ben y miloedd o Bontcanniaid braf eu byd. Mi fuasai'n braf gweld rhai o wynebau cyfarwydd Prydain gyfan yno hefyd, yn cefnogi'r Sianel a roddodd gyfle iddyn nhw hogi'u crefft fel cyflwynwyr. Beth amdani Alex Jones, Gethin Jones, Sian Lloyd, Huw Edwards...?

Blas ar nos Sadwrn bach

2010-11-02T11:03:00.003Z

Mae’n nos Fercher, ac mae’n chwip o noson dda ar y bocs. Mae’r gyfres ddrama aruchel Mad Men yn dal i fynd o nerth i nerth ar BBC4, a dwi’n ymddiheuro DIM am fynd ymlaen a ’mlaen amdani. Ond cyn hynny, mae yna ddigon i ’nghadw’n ddiddig ar y Sianel Gymraeg. Neithiwr, dechreuodd ail gyfres o 3 Lle sy’n olrhain llefydd sy’n agos iawn at galonnau Cymry amlwg - yng Nghymru’n bennaf wrth gwrs, er mwyn arbed costau teithio yn nyddiau’r wasgfa bondibethma. Dwi’n hoff iawn o’r syniad o roi cyfle i’r bobl siarad yn uniongyrchol â’r camera eu hunain, heb gael cyflwynydd yn rhoi’i big i mewn yn ormodol fel Iolo Crwydro Williams gynt. Ac mae’r gyfres hon yn cynnwys detholiad difyr o westeion hefyd, er bod rhyw batrwm yn datblygu rhwng enwogion Pen Talar (Ryland Teifi ac Ifan Huw Dafydd) a Codi Canu (Donna Edwards a Beti George). Hys-bys hanner awr i raglenni cyfredol y Sianel felly. Ac wrth wylio, dyma feddwl am dri lle yr hoffwn i bicied iddyn nhw ar hyn o bryd. Yn gyntaf, swyddfa Ffyrgi yn Old Trafford i weld beth gythgam ddigwyddodd rhwng y Bos a’r Bych Barus Rooney. Yn ail, coridorau grym BBC Cymru i fod yn bry-ar-y-wal ar ddarpar berchnogion newydd S4C a chlywed mwy am ddiflaniad disymwth Jônsi, ac yn olaf Ynys Enlli - er mwyn dianc rhag yr holl ddadansoddi a darogan gwae am doriadau’r ConDemiaid a thranc S4C!

Mae’n braf dianc i fyd Aled Sam yn Cartrefi Cefn Gwlad Cymru, cyfres newydd sy’n seiliedig ar lyfr hynod o’r 1970au, Houses of the Welsh Countryside gan Peter Smith. Ac er bod y golygfeydd panoramig o Mr Sam a’i lyfr braslunio yn crwydro’r bryniau mewn cot ffarmwr bonedd, y gwaith camera onglog o dalcen bwrdd neu gorn simnai, a’r gerddoriaeth honci-tonc yn dwyn i gof 04 Wal, mae hon yn agor drysau a’n llygaid i gyfoeth pensaernïol ein gwlad. Tai Eryri oedd dan sylw yn yr ail bennod, a braf gweld ambell un cyfarwydd o’m cynefin - Castell Gwydir, Llanrwst a Thŷ Mawr Wybrnant, Penmachno. Yn wahanol iawn i 04 Wal, cawsom olygfeydd cyfrifiadurol o’r tai gwreiddiol cyn i ffermwyr yr unfed ganrif ar bymtheg gael pwl o DIY trwy godi palis a gosod grisiau cerrig ynddynt. Fe gawson ni sawl cyfweliad gydag arbenigwyr Cymraeg eu hiaith, o bensaer i hanesydd tir a swyddog Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru, ond dim sôn am berchnogion y tai ysblennydd hyn. Bechod hefyd, oherwydd roedd yr elfen bersonol ar goll braidd. Gobeithio i’r nefoedd nad yw hyn yn awgrymu mai pobl ddŵad sydd ar yr aelwyd heddiw...

I bob un sydd ffyddlon?

2010-11-02T11:00:00.006Z

Un o’m hoff actoresau Cymraeg ydi Donna Edwards. Mae’r ferch o Ferthyr wedi gadael cryn argraff ers ymddangos yn Gymraeg am y tro cyntaf fel y gnawes Miriam Ambrose yn Dinas bron i chwarter canrif yn ôl. Ac mae’n help garw ei bod wedi serennu yn un o’r cyfresi dramâu gorau erioed fel y Sharon hirddioddefus a oedd yn gwenu a chanu trwy bob strach a stryffîg teuluol yn Tair Chwaer (ydach chi’n gwrando S4C - beth am ailddarllediad yn slot yr Awr Aur?). Bellach, mae’n enwog fel Britt Monk, sy’n rhy dawel o’r hanner y dyddiau hyn. Da chi, rhowch fwy o straeon blasus iddi, storïwyr Pobol y Cwm! Mae’n haeddu gwell na dim ond gofyn i Gwynfor faint o halen a finag mae eisiau ar ei bei a tsips. Ond efallai ei bod ar secondiad o Gwmderi, er mwyn canolbwyntio ar arwain Côr Cymysg Cwm Rhondda ar gyfer Codi Canu (8.25pm bob nos Fawrth).

Ydy, mae sioe realiti soniarus S4C yn ôl am gyfres newydd, gyda phedwar côr o’r hen ardaloedd glo a llechi yn paratoi ar gyfer y rownd derfynol fawr yn Neuadd Dewi Sant ar 27 Tachwedd. Mae’r drefn yn debyg iawn i’r cyfresi blaenorol – llawer o gyflwyniadau cawslyd a la X Factor efo cerddoriaeth ddramatig a mwg cefndir, a llawer gormod o’r beirniad a’r maestro Owain Arwel Hughes yn gyrru o le i le yn ei BMW swanc. Y tro hwn, fodd bynnag, mae pedwar wyneb cyfarwydd yn helpu’r hen stejars fel Delyth Medi ac Eilir Owen Griffiths i arwain y gân… neu chwifio’u breichiau fel melinau gwynt afreolus. Toedd hi ddim yn ddechrau addawol iawn, gyda Donna Edwards yn stopio traffig y Maerdy i chwilio am gantorion, Stifyn Parri yn gofyn i’w fam am gymorth i recriwtio cantorion y Rhos, a Neil ‘Maffia’ Williams yn chwilio am sopranos ymhlith Côr Meibion y Penrhyn. Am ryw reswm, roeddwn i wedi disgwyl i Beti George fod yn fwy o giamstar nag yr oedd hi, fel cyflwynydd sawl Proms Cymru ar S4C ar hyd y blynyddoedd. Ond dyna ni, tydi Siân Lloyd ddim yn broffwyd tywydd tan gamp chwaith nac ydi. A chyda tharged o 150 o aelodau, roedd y niferoedd a ddaeth i’r ymarfer cyntaf mor siomedig â thorf gêm Sgorio bnawn Sadwrn. Yn wir, côr di-Gymraeg y Rhondda lwyddodd i ddenu’r diddordeb mwyaf, a Chymry Cymraeg Dyffryn Ogwen oedd y gwannaf. Adlais o gefnogaeth y Cymry mamiaith at S4C yn gyffredinol efallai?

Mae yna gryn edrych ymlaen at sioe realiti BBC One Wales dros yr wythnos hon a’r nesaf hefyd. Roedd The Making of Snowdonia 1890 yn cynnig blas o’r hyn sydd i ddod, rhwng mamau’n dysgu sut i ymdopi heb beiriant golchi dillad, merch lysieuol yn gwingo o feddwl am ladd iâr i swper, a’r dynion yn cael cip ar wyna a hollti llechi. Hyn oll yng nghanol eira mawr mis Mawrth. Gwych!

Tocio a throsleisio

2010-10-14T12:06:00.003+01:00

Ydych chi’n ddigon hen i gofio’r sefyllfa chwerthinllyd honno yn y 1970au pan gafodd ffilm gowboi Shane ei throsleisio i’r Gymraeg ar HTV? Neu beth am Chateauvallon, fersiwn Ffrengig o Dallas a drosleisiwyd ar S4C ganol yr 1980au? Nac ydych? Ystyriwch eich hun yn uffernol o lwcus, felly. A gwae ni os caiff Jeremy Hunt, Gweinidog Diwylliant di-glem San Steffan, ei ffordd. Achos mae’r clown hwn wedi awgrymu defnyddio gwasanaeth botwm coch i gael trosleisiau Cymraeg ar raglenni Saesneg, er mwyn ceisio arbed arian ar y Sianel Gymraeg. A’n helpo. A bellach, mae Menna Richards wedi rhoi swadan arall i S4C trwy gyhoeddi y bydd y BBC Cymru-Wales yn gwario 17% yn llai ar raglenni teledu Cymraeg bob blwyddyn. Rydyn ni eisoes yn gwybod na fydd mwy o Mosgito i bobl ifanc, bod cyfres ddogfen glodwiw O Flaen dy Lygaid wedi cael y fwyell yn ogystal â’r rhaglen newyddion i ddysgwyr, Yr Wythnos. Pwy fydd yn ei chael hi nesaf felly? Ein rhaglenni Newyddion nosweithiol? Troi Bethan Rhys Roberts a Vaughan Roderick allan o’r Senedd gyda rhaglen wleidyddol CF99? Chwynnu Pobol y Cwm? Os felly, dechreuwch trwy gael gwared ar Yvonne wirion fel ysbïwraig Garry Monk. Mi fyddai’n braf meddwl bod yr elw sylweddol o werthu cynhyrchion BBC Wales dramor – fel Doctor Who a Merlin – yn mynd i goffrau Llandaf yn lle Llundain, er mwyn cynhyrchu rhagor o raglenni cartref. Ond tocio fu hanes rhaglenni Saesneg BBC Wales i Gymru hefyd, o 824 awr yn 2005 i 696 awr erbyn heddiw. Gwnewch yn fawr o gyfres bry-ar-y-wal Snowdonia 1890 sy’n cychwyn nos Lun nesa, felly. Cyn hir, dim ond Wales Today efo Garry Owen, teithiau cerdded Derek Tywydd ac X-Ray efo Mr a Mrs Owen fydd arlwy’r di-Gymraeg dlawd. Ac ailddarllediadau lu o’r gyfres gomedi waethaf erioed, High Hopes…

Mae Pen Talar wedi bod yn destun chwerthin am y rhesymau anghywir yn ddiweddar. Tydi cyfranwyr sgyrsfan fywiog Maes-e – sy’n anodd eu plesio ar y gorau – heb eu hargyhoeddi’n llwyr, gan sylwi ar fanion fel soseri lloeren ar dai ym mhenodau’r 1960au, er enghraifft. Mae llawer o’m cyfoedion wedi cyfeirio at y cam-gastio yng ngolygfeydd Aber, pan oedd Defi (Richard Harrington) yn edrych mor hen â’i ddarlithwraig – ac yn edrych yn iau erbyn y bennod diweddar adeg Streic y Glowyr. Roedd llawer yn cytuno y byddai'n ddoethach defnyddio Sion Ifan am bennod arall. Er gwaetha’r mân frychau, mae safon yr actio a’r sinematograffi yn dal ei dir yn wyneb cryn gystadleuaeth gan fawrion y sianeli Saesneg, o David Tennant ar BBC1, David Morrisey ar Sky1 a drama gyfnod fawr ITV.

Bwrw hen wragedd a ffyn (golff)

2010-10-14T11:52:00.002+01:00

Dwi mewn perig o swnio fel gwleidydd, a thorri fy ngair. Ar ôl tynghedu’r wythnos diwethaf na fyddwn i’n cymryd dim sylw o’r digwyddiad mawr yn Celtic Manor… mi drois i wylio a gwrando ar y digwyddiad mawr yn Celtic Manor. Beiwch yr holl sylw a roddwyd i’r twrnamaint pedwar diwrnod. Doedd dim modd troi’r teledu neu’r radio ymlaen neu agor y papurau newydd heb weld hanes timoedd Monty a Corey Pavin. Ond bu bron i’r cyfan gael ei gofio am y rhesymau anghywir, wrth i’r cwrs £125 miliwn yn Nyffryn Gwy droi’n llyn hwyaid enfawr yng Nghwmrhydychwados. Ac roedd peryg i raglen uchafbwyntiau Cwpan Ryder 2010 ar S4C fod yn debycach i ragolygon tywydd estynedig. Os oedd Cymru yn dioddef o’r hen, hen ystrydeb fel gwlad y glaw, mae’r byd i gyd yn meddwl hynny nawr! Chwarae teg, mi wnaeth Gareth Roberts ei orau glas o gofio mai prin dwy awr o chwarae a gafwyd cyn iddi dywyllu nos Wener. Tra’r oedd Dewi Pws yn cadw reiat rownd y cwrs a Llinos Lee yn rhestru ystadegau, roedd Rhodri Ogwen fel petai’n cyflwyno’i raglen radio Blas ar y bocs wrth slochian siampen efo Max Boyce a Shane Williams a rhannu sgod a sglods efo’r tenor Rhys Meirion. Daeth ar draws rhagor o enwau cyfarwydd mewn sefyllfaoedd go anghyfarwydd - fel y cyn-chwaraewr rygbi Huw Harries yn gweithio ar stondin fferyllfa, a Gethin Jones yn rhinwedd ei swydd od fel Llysgennad y Celtic Manor. O leiaf dyna un ffordd o sicrhau suite iddo fo a Kath. A chafodd sgwrs a rownd sydyn efo Elfed Roberts, a ddywedodd bod y Cwpan Ryder yn defnyddio’r un cwmni pebyll â’r Brifwyl. ’Sgwn i a roddodd air o gyngor i Syr Terry Matthews ynglŷn â threfnu homar o ddigwyddiad ar dir lleidiog? Gyda llaw, gair bach o glod i adran graffeg y Sianel am greu logo arbennig o botio’r bel ar gefndir gwyrdd. A llongyfarchiadau iddynt am ennill y blaen ar raglen uchafbwyntiau BBC2 o ryw awr a hanner!

Dwi’n sgit am seremonïau agoriadol ac fe wnaeth India sioe wych ohoni, wrth i’r 19fed Gemau’r Gymanwlad agor yn swyddogol ddydd Sul. Fel arfer, roedd Huw Edwards a chriw’r BBC yno i ddarlledu’r sioe liwgar a oedd yn cynnwys tân gwyllt, gorymdaith fysus a cheir Ambassador, dawnswyr Bollywood ac arddangosfa ioga fawr. Ie. Pwy feddylia bod ioga mor ddiddorol? Tipyn mwy diddorol na chael Katherine Jenkins i ganu eto fyth yn seremoni agoriadol Cwpan Ryder.

Y cythrel cystadlu

2010-10-01T20:27:00.006+01:00

Torf Celtic Manor ym mochel

Na, sori, ymddiheuriadau. Dwi’n methu’n lan â malio bod trydydd digwyddiad chwaraeon mwyaf poblogaidd y byd wedi cyrraedd Cymru’r wythnos hon. Er gwaethaf holl ymdrechion y cyfryngau Cymreig, dwi ddim yn rhannu diddordeb Chris Corcorcan ac Eddie Butler ar BBC Wales, Rhodri Ogwen ar Radio Cymru na chyflwynwyr niferus Golffio: Cwpan Ryder. Mae’r ffaith bod tocynnau undydd yn costio dros ganpunt, mai hongliad o westy Strangeways-aidd

uwchlaw’r M4 yw cartre’r gystadleuaeth, a bod disgwyl i’r Americanwyr fopio efo Casnewydd, yn ychwanegu at fy nifaterwch. Mae Gemau’r Gymanwlad yn fater arall, felly gobeithio y clywn ni gymaint os nad mwy o hanes ein hathletwyr yn India - ar y podiwm medalau i gyfeiliant ‘Hen Wlad Fy Nhadau’ hynny yw, nid cwynion am lety nad yw’n cyrraedd safon pum seren. Mi fyddai’n rheitiach i’r Saeson gau eu cegau hefyd, gan y bydd llygaid y byd ar drefniadau llety, cludiant a diogelwch Llundain fawr ymhen dwy flynedd.

Non Evans o'r Hendy - cyflwynydd a reslar tim Cymru yn Delhi

Ro’n i’n meddwl mai rhyw fath o gyrri oedd ‘Burpees’ pan glywais sylwebwyr 10 Jonathan yn yngan y gair dieithr hwnnw’n ddiweddar. O’r diwedd, gwnes ymdrech i wylio’r ornest wythnosol hon - rhyw fath o Fferm Ffactor i fabolgampwyr, gyda Jonathan Davies a Non Evans yn chwarae rhannau Dai Jones a Daloni Metcalfe. Ydy, mae hi mor wreiddiol â hynna. Nos Iau ddiwethaf, y merched oedd yn ceisio ymgiprys am le yn y rownd derfynol ar ynys Tenerife, trwy gystadlu yn erbyn ei gilydd mewn ras feicio, neidio dros y clwydi ac ie - gwneud y burpees, rhyw gyfuniad od o gyrcydu, cicio a neidio. Roedd Ms Chwaraeon S4C, Sarra Elgan, yn gwneud ei gorau glas i ddangos diddordeb wrth hwpo’r meic dan drwynau’r cystadleuwyr chwyslyd, ac Alun Wyn Bevan yn hollol i’r gwrthwyneb gyda’i ymadroddion lliwgar fel “mae’n glawio golie” a “dim ’whare!” Ond dyna ni, mi fuasai’r cyn-sylwebydd rygbi a’r dewin geiriau ar dân dros tipitt hyd yn oed.

Un o ynysoedd Sbaen oedd cyrchfan rhaglen olaf Tocyn Penwythnos hefyd. Mam a’i mab ifanc o Bontypridd gafodd y fargen orau o blith holl westeion y gyfres, wrth bobi dan haul braf Palma, prifddinas Mallorca. Mi wnes wir fwynhau’r gyfres hon, ac roedd ambell ddinas yn fwy llwyddiannus na’r llall - cymharer ymateb brwdfrydig y cwpl o Fethesda i atyniadau Lerpwl ag wyneb tîn dau o Lanfrothen yn Glasgow. Yr unig fan gwan oedd y tueddiad saff o anfon Aled Sam i hel amgueddfeydd ac eglwysi cadeiriol, ac Alex Jones ar drip siopa. Beth am osod tasgau hollol newydd a gwahanol iddynt y tro nesaf - a chymryd y bydd yna dro nesaf, nawr bod un o’r cyflwynwyr wedi mudo i soffa gyfforddus The One Show.

Dudley 1870

2010-09-27T19:07:00.003+01:00

Mewn wythnos o hysteria am ryw ymwelydd o’r Fatican, a chyfartaledd o 70,000 yn eilunaddoli’r Almaenwr 83 oed ym mharciau Llundain, Glasgow a Birmingham fel petai’n aelod o Westlife, roeddwn i’n ysu i ddianc. Diolch byth am Pen Talar, sy’n dal i swyno gyda’i darlun epig o’r Gymru fodern. Nos Sul diwethaf, roedd Defi Lewis (Siôn Ifan) yn torri’i galon dros ferch benfelen y chweched dosbarth ac o weld ei gyd-bentrefwyr yn meddwi ar Brydeindod ym mharti Arwisgo 1969. A daeth Defi a Doug (Gareth Jewell mewn mop o wallt powlen) ynghyd i hel Maldwyn ‘Brwmstan’ Pritchard o’r pentref ac o’u bywydau am byth, wrth i farwolaeth Lorraine Siop barhau i fwrw cysgod drostynt. Llwyddodd Rhodri Evan i godi ias fel y pregethwr llwgr, rhagrithiol, oedd eto’n denu’r ffyddloniaid fel Enid Lewis, mam Defi. Ac mae Eiry Thomas yn disgleirio fel yr hen snoben o fam gariadus sy’n poeni’i henaid wrth i’w mab fynd ar gyfeiliorn cenedlaetholgar. Megis dechrau yw ei thrallod wrth i Defi droi’n fwy o rebel yn y Coleg ger y Lli yn y bennod nesaf, pan fydd Richard Harrington a Ryland Teifi yn cymryd yr awenau fel y ddau ffrind. O San Steffan i erthyglau a blogiau di-ri, mae hon yn denu sylw’r Cymry Cymraeg a’r di-Gymraeg fel ei gilydd. Dwi ddim yn cofio’r tro diwethaf i ddrama deledu S4C sbarduno’r fath drafodaeth a diddordeb.

Aeth cyfres newydd arall â ni ymhellach yn ôl i Gymru Oes Fictoria. Mae Tudur Owen a Bethan Gwanas yn cael hwyl garw wrth geisio Byw yn ôl y Llyfr (nos Fercher), trwy ddilyn canllawiau ‘Llyfr Pawb at Bob Peth’ y Parchedig Thomas Thomas a gyhoeddwyd tua 1870 ar gyfer y dosbarth canol newydd a ffynnodd wedi’r Chwyldro Diwydiannol. Bwyd oedd thema’r wythnos hon, sy’n dwyn i gof cyfres ddifyr The Supersizers gyda’r gomedïwraig Sue Perkins a’r beirniad bwytai Giles Coren ar BBC2 y llynedd. Beth bynnag am hynny, dyma olwg tafod yn y boch ar chwaeth - a diffyg chwaeth - y Fictoriaid wrth y bwrdd bwyd. Roedd defnyddio’r actor Siôn Pritchard fel y Parch Thomas i adrodd rhai o’i gynghorion, yn ychwanegu at ysgafnder y cyfan. Gobeithio i’r nefoedd nad oeddech yn llowcio’ch swper wrth i Tudur gyfogi’i ffordd drwy’i bryd dau gwrs gan y cogydd Padrig Jones o Gaerdydd. Roedd Bethan, ar y llaw arall, yn fwy mentrus wrth flasu “danteithion” fel clustiau a throed mochyn mewn finag, ac yna pen oen mewn briwsion bara a grefi mwstard a sôs coch (oedd, mi roedd sos côch ar gael yn Oes Fictoria). Mwy o cordon bleurgh na dim arall, felly.

Gyda llaw, beth ddigwyddodd i’r hen lygoden fach ar ôl i Tudur baratoi a gadael pelenni bach o wenwyn blawd a ffosfforws iddi, “yn ôl y llyfr”?

Cael ein difetha'n rhacs

2010-09-27T18:49:00.004+01:00

Defi a Doug - ffrindiau mynwesol Pen Talar

Ar ôl swnian am brinder dramâu teledu o werth - heb sôn am heulwen ddi-dor - dros yr haf, dwi’n cael fy nifetha go iawn erbyn hyn. Yn gyntaf, mae’r gyfres Americanaidd orau ers cyn cof, Mad Men (10pm, nos Fercher, BBC Four), yn ôl gyda mwy o fisdimarnars cwmni hysbysebion ym Madisson Avenue, Efrog Newydd ym 1964, yng nghanol cyffro Beatlemania a phrotestiadau hawliau sifil y duon. Mae hon yn diferu o steil, yn llawn llinellau bachog ac yn berffaith i’r rhai ohonom sy’n hoffi’n dramâu sy’n datblygu dow-dow ac sy’n awgrymu yn hytrach nag esbonio popeth. Cyd-ddigwyddiad hapus yw bod drama fawr S4C hefyd wedi’i gosod yn yr un degawd. Wedi hirymaros ac ychydig o heip, mae Pen Talar (Fiction Factory) yma am y naw nos Sul nesaf. A braf dweud bod hon yn sefyll ben ag ysgwydd uwchlaw’r gyfres ddrama Americanaidd uchod. Tipyn o ddweud? Nac ydi siŵr. Mae’n hen bryd inni frolio cynnyrch y Sianel Gymraeg, mewn cyfnod mor anodd ac ansicr yn ei hanes.

Mae’r gyfres epig hon yn dwyn i gof Llafur Cariad gan Gareth Miles ac Our Friends in the North, ffefryn personol hen hiraethyn fel fi. Yn y bennod gyntaf un, cawsom ein cyflwyno i ddau ffrind deng mlwydd oed a’u teuluoedd ym mhentref dychmygol Rhydycaeau, Sir Gâr. Mae Defi Lewis (Sam Lewis) yn fab i athro cenedlaetholgar y pentref, ac yn byw yng nghartref hynafol a mawreddog Pen Talar gyda’i fam a’i chwaer hŷn, pan nad yw’n gwneud drygau gyda Doug Green (Daniel Leyshon), mab i gyn-löwr a Llafurwr o’r hen deip. Mae’n fagwraeth ddelfrydol ar yr olwg gyntaf, gydag erwau o gefn gwlad o’u cwmpas i rasio mewn go-cart, chwarae sowldiwrs (neu Fyddin Rhyddid Cymru!), cnoi gwm a chael llymaid slei o shandi. Ond, wrth i’r bennod ddatblygu mae ’na gymylau duon ar y gorwel. A phan fod drama’n cynnwys golygfa o storm mewn coedwig, rydych chi’n gwybod yn iawn fod yna rhyw ddrwg i ddod - fel Singing Detective ac Un Nos Ola Leuad o’i blaen. Ac mae diniweidrwydd Doug a Defi yn cael ei chwalu am byth, o’r eiliad y gwelant Lorraine y Siop, merch eu breuddwydion, yn cael ei threisio gan y gweinidog lleol. Ac mae storm ehangach yn bygwth yr hen ffordd Gymreig o fyw, wrth i’r set deledu gyntaf lenwi aelwyd draddodiadol Pen Talar â’r diwylliant Eingl-Americanaidd. Ac er bod llawer o’r digwyddiadau cefndir - darlith radio enwog Saunders Lewis, hanes bomiau Tryweryn yn y papurau, a llofruddiaeth JFK ar y teledu yn teimlo fel ymarferiad ticio bocsys hanes y cyfnod - mae’n ffordd effeithiol o lywio’r plot ymlaen, a dangos ymateb y cymeriadau i’r daeargrynfeydd hanesyddol a chymdeithasol sy’n digwydd o’u cwmpas.

Roedd perfformiadau’r ddau ifanc yn argyhoeddi’n llwyr, ac yn arwydd o’r cyfeillgarwch sy’n para am yr hanner can mlynedd nesaf. A chydag actorion profiadol eraill fel Aneirin Hughes, Eiry Thomas a Dafydd Hywel yn eu cynnal, a’r sgript gan Siôn Eirian ac Ed Thomas, rydyn ni mewn dwylo ’tebol iawn. Bydd cenhedlaeth y 1960au wrth eu boddau gyda’r manylder arbennig i ffasiwn yr oes, ac mae’r golygfeydd sinematig yn cyfleu harddwch Dyffryn Tywi i’r dim. Ydyn, rydyn ni am gael ein difetha’n rhacs bob nos Sul.

Och! a gwae(d)

2010-09-10T20:59:00.004+01:00

Mi fydd ’na ddathliad dwbl ym Manceinion y Dolig hwn. Yn ogystal â gŵyl y tinsel a’r twrci, bydd un o allforion enwocaf y ddinas yn dathlu’r Aur. Ydy, mae Coronation Street yn 50 oed ym mis Rhagfyr. A pha well ffordd o nodi’r achlysur arbennig na thrwy wahodd eiconau’r gorffennol fel Bet, Hilda a Mavis yn ôl am sheri bincs a darn o gacen pen-blwydd yn y Rovers. Achlysur hapus, hiraethus braf i ddathlu’r garreg filltir efallai? Dim ffiars o berig. Achos mae’r cynhyrchwyr wedi penderfynu dathlu gyda dinistr mawr, wrth i dram ddisgyn am ben y stryd coblog enwog a lladd rhai o’r trigolion. Cyfle i fachu’r penawdau a chwynnu rhai o’r cymeriadau lleiaf poblogaidd yn un. Ba! Hymbyg.

Ond howld on Now Jon. Tydi hwn ddim yn syniad hollol newydd, achos fe ddigwyddodd rhywbeth tebyg ym 1967 ar ôl i draphont simsan ddymchwel am ben y tai teras. Dim ond gobeithio y bydd yr effeithiau arbennig dipyn bach mwy sbesh y tro yma…

I barhau â’r thema drychinebus, penderfynodd Eastenders gael gwared ar rai o’i hen setiau trwy losgi’r Queen Vic i’r llawr yn ddiweddar – ac er gwaetha’r holl sïon fod ’rhen Peggy ‘Gerraourramaaaapuuuuuuuuub’ Mitchell yn cael ei hamlosgi, cerdded i ffwrdd o’r Sgwâr ar ei phen ei hun wnaeth hi’n diwedd wedi 16 mlynedd o wisgo wigs amheus, tollti peint, torcalon a chinawau teuluol trychinebus bob Dolig.

A beth am Pobol y Cwm? Mae’n hys-bys ers tro fod Cwmderi’n symud o iard gefn BBC Llandaf i stiwdios swanc newydd yn y Bae. Cyfle perffaith, efallai, i gael gwared ar yr hen setiau trwy gael un o awyrennau’r RAF i hedfan braidd yn rhy isel a disgyn mewn pelen dân am ben y siop, y caffi a’r Deri. Bechod fod Emmerdale wedi gwneud rywbeth tebyg eisoes…

Hiwmor gwlad

2010-09-10T18:52:00.005+01:00

Adeiladwch sét tafarn wledig yng Ngwynedd. Ychwanegwch griw o slotwyr rheolaidd - Iypi efo’i i-pad, diogyn o warden traffig, pensiynwraig sy’n hoff o glecian peint a hel clecs, tafarnwraig ddi-lol a’i mab di-glem - a barmed ifanc newydd, ystrydebol, o’r Sowth sy’n goesau ac yn geg i gyd. ’Sgrifennwch sgript llawn hiwmor tŷ bach, a dyna chi gyfres newydd o Istan’bwl. Ydy, mae criw brith y Bull yn ôl ar nosweithiau Mercher yn lle’r nos Wener arferol. Cefais flas ar y cyfresi blaenorol, yn wahanol i lawer o’m cyfoedion, yn enwedig y sylwadau smala ar straeon newyddion y dydd. Wythnos diwethaf fodd bynnag, dim ond hanes Alex Jones ar The One Show oedd yn denu’r sylw. Ond dyna ni, petaen nhw wedi dechrau trafod helynt ailadroddus a diflas y byd criced, buaswn i wedi hen ddiffodd y bocs. Ond ar ôl darbwyllo rhai mherthnasau i wylio’r gyfres gomedi hon, teimlais fy hun yn cywilyddio ac yn cuddio tu ôl i nofel Jerry Hunter. Mae angen lot, lot gwell nag ebychiadau o ‘goc oen’ a bachgen dan oed yn chwydu’i berfedd yn y lle chwech, i godi gwên.

Y Superman Cymraeg

Roedd yna ddeuawd gomedi wych yn Barri Griffiths: Y Reslar wrth i Barri Bach gymell a gwthio Barri Mawr i’r eithaf yn y gampfa, mewn Wenglish Port. Mewn rhaglen ddogfen bry-ar-y-wal, gwelsom y cawr 21 stôn o Dremadog, a chyn-gladiator cyfres Sky 1, yn paratoi ar gyfer gyrfa lewyrchus gyda World Wrestling Entertainment yn Florida bell. Aethom am drip siopa bwyd sylweddol i’r archfarchnad, a’i weld yn sglaffio dau dun o diwna a phwdin reis (yn syth o’r tun, siwr iawn) fel tanwydd i’w gyhyrau, cyn troi am y gwely haul er mwyn porthi’i ddelwedd newydd fel “Mason Ryan”. Talodd deyrnged hyfryd i’w fentor, Orig Williams, drannoeth ei farwolaeth. Hei lwc iddo, a siawns am Gymro llwyddiannus ym myd y campau wedi ffars tîm Tosh ym Montenegro.

“Hiwmor” sy’n dod yn syth i’r cof wrth grybwyll enw’r awdur a’r cyn-bregethwr Harri Parri. Rwyf wrth fy modd gyda hynt a helynt y gweinidog Eilir Thomas a’i braidd lliwgar ym mhentref dychmygol Porth-yr-aur, ac yn edrych ymlaen yn eiddgar at glywed detholiad ohonynt yn Straeon Harri Parri gyda John Ogwen nos Sul nesa. Mae’n cyd-fynd â chyfres o’r enw Pen Llŷn Harri Parri (bob nos Lun), lle mae’r dyn i hun yn ailddarganfod ei gynefin. Roedd ganddo stôr o straeon difyr am gysylltiadau morwrol yr ardal, gan gynnwys sut y cafodd Porth Tŷ Mawr ei hailfedyddio’n Borth Wisgi wedi llongddrylliad fawr ym 1901. Roedd y criw ffilmio’n amlwg wedi llwyddo i fachu ar haul prin yr haf, a gwaith camera Mike Harrison yn dangos y penrhyn ar ei orau gyda machlud haul godidog dros Enlli. Gwledd i’r llygad a’r glust yn wir.

'Enlli' gan Tony Jones www.llynlight.co.uk

Plesio'r beirniaid?

2010-09-03T09:46:00.004+01:00

Ro'n i wrth fy modd wythnos diwethaf o weld eitem Newyddion yn dangos criw ifanc Rownd a Rownd yn ffilmio’r gyfres bymtheg oed sy’n dychwelyd i’n sgriniau fis Tachwedd. Ac roedd yna lu o wynebau newydd i’w gweld yng nghaffi Sgram, rhai’n hŷn na’i gilydd. Tipyn hŷn hefyd, o gofio demograffig oedran y gyfres. Dwi’n edrych ymlaen at weld Anti Cheryl o Swydd Buckingham, rhyw fodryb posh i’r plantos sy’n o hael gyda’i phwrs. Dyna’r oedd pen bandits S4C yn ei obeithio’n dawel bach, decini, wrth ei hebrwng o amgylch sét Porthaethwy. Rydyn ni eisoes wedi’i chlywed yn canu clodydd ein diwylliant ym Mhrifwyl Glynebwy. Gobeithio am y gorau felly, ond yn anffodus, mae’r sinig ynof yn ofni mai taith PR oedd hon cyn i doriadau llym y ConDemiaid ddechrau brifo go iawn.

Mae’r beirniaid llenyddol wrthi fel fflamiau y dyddiau hyn. Diolch byth nad ydw i’n nofelwr. Bu Nia Roberts a thri gwestai’n cloriannu’r cynnyrch eisteddfodol ar Pethe Hwyrach dros y tair nos Fercher diwethaf - rhai’n fwy llwyddiannus na’i gilydd. Mae dewis y gwesteion cywir yn gwneud byd o wahaniaeth, fel y tystia’r ail raglen gyda Ian Rowlands, Paul Griffiths. Roedd hi’n bleser gweld yr arlunydd a’r darlithydd celf Osi Rhys Osmond yn mynd trwy’i bethau’n garlamus, ac yn cofio Olwen Rees yn un o’r golyfeydd noeth cyntaf ar deledu Cymraeg wrth drafod Merched Eira, cynhyrchiad clodwiw Bara Caws o ddrama Aled Jones Williams. Cafodd un o feirniaid llawdrwm Gwobr Goffa Daniel Owen flas o’i ffisig ei hun, wrth i’r adolygwyr roi barn ar ei nofel ddiweddaraf. Ond os oedd Gareth Miles yn swp sâl ar ôl hynny, gobeithio na chlywodd banel Y Silff Lyfrau wrthi. Oes, mae yna reswm arall dros wrando ar Radio Cymru y dyddiau hyn - a chlywch chi mohono’ i’n dweud hynny’n aml - gyda Vaughan Hughes yn llywio’r trafodaethau llenyddol bob nos Fawrth (gydag ailddarllediad bob nos Sul). Yn ddifyr a diflewyn ar dafod, mae’r panel o bedwar yn treulio tri chwarter awr yn canmol neu’n colbio’r llyfrau diweddaraf - rhai ohonynt heb gyhoeddi dim eu hunain wrth gwrs - ac mae’n boenus gwrando arnynt ar brydiau. Ond hei! gwta flwyddyn yn ôl roedd cynhadledd fawr yn Aber yn cwyno am ddiffyg beirniadaeth Gymraeg o sylwedd. Rhwng y ddwy gyfres uchod a slot rheolaidd ar raglenni fore Sul Dewi Llwyd, does dim pall ar yr adolygwyr Cymraeg proffesiynol bellach. Mae’n braf eu cael – ond nid i’r awdur druan efallai.

Dyheu am 'bach o ddrama

2010-09-03T09:26:00.002+01:00

Weithiau, rhaid craffu’n fanwl yn wasg a’r we i weld pa berlau diddorol a gwahanol sydd gan y bocs bach ar ein cyfer. A na, dwi ddim yn ystyried Noson Wobrwyo Cynghrair Magners (nos Lun) yn enghraifft o hyn. Am ryw reswm, penderfynodd S4C anfon eu camerâu a Sarra Elgan a Gwyn Jones i Oscars rygbi Celtaidd yn Stadiwm y Mileniwm. Pawb at y peth, ond go brin mai dyma sy’n mynd â bryd gwylwyr bregus y Sianel ar hyn o bryd. Gwynt teg i’n jôc o haf, felly, ac ymlaen at raglenni o sylwedd fel cyfres epig Pen Talar ym mis Medi. Yn y cyfamser, rhaid troi i’r sianeli Saesneg am rywfaint o arlwy ddramatig. Yn hwyr nos Iau diwethaf, dyma daro ar Iwan Rheon mewn drama unigol ar Channel 4, mewn cyfres o ffilmiau byrion gan awduron a chynhyrchwyr newydd. Mae’r actor ifanc o Gaerdydd eisoes wedi gwneud ei farc ar lwyfan, gan ymddangos yng nghynhyrchiad National Theatre Wales o The Devil Inside Him gan John Osborne, ac ennill gwobr Olivier am yr actor cynorthwyol gorau mewn sioe gerdd. Ond i’r gwylwyr Cymraeg, bydd yn enwog am byth fel y Macs White pryd tywyll gwreiddiol cyn i’r actor melynwallt Rhys Bidder gymryd ei le yn Pobol y Cwm.

Stori Luka Bartholemew oedd I Don’t Care, llanc ifanc sy’n gofalu am ei fam sy’n gaeth i’w gwely (Di Botcher, Belonging a Little Britain gynt) mewn tref glan môr dlawd yn ne Cymru (am wn i), o’r enw Porthpunnet (yn hollol!). Ar ei ben-blwydd, mae Luka yn cael seibiant o’i ddyletswyddau tendio am y tro cyntaf ers oes pys, ac yn ceisio gwneud iawn am ei ieuenctid coll trwy wasgu popeth gwyllt a gwallgof i ddiwrnod cyfan. Mae’n cwrdd â chrwydryn mewn campyrfan sy’n ei arwain at gyfeiliorn alcoholaidd gyda mwg drwg, cusan nwydus a thatŵ. Ond wrth i chwarae troi’n chwerw, buan y sylweddola nad yw’r rhyddid y bu’n dyheu cymaint amdano yn fawr o beth wedi’r cwbl. Yn y diwedd, mae’n callio ac yn cael ei achub gan Phil y beicar blewog - fersiwn hŷn o’r Luka ddiniwed efallai - sy’n cynnig pas a dihangfa i Lundain fawr. Ac wrth i’r ddau wibio ar hyd y promenâd i fyd newydd a chyffrous y tu hwnt i lwydni Porthpunnet, daeth y cyfan i ben yn ddisymwth braidd, gan adael ei fam a ninnau â llwyth o gwestiynau ar ei ôl. Ac eithrio’r cefndir Cymreig simsan, yn gybolfa o acenion Cocnis a Swydd Efrog a’r gwaith ffilmio yn Canvey Island, Essex, roedd yn hanner awr digon difyr a’r golygfeydd ffilmig yn wych. Os cewch gyfle, mae ar wefan Channel 4 am fis arall.

Daw'r dydd y bydd mawr y rhai Cochion

2010-08-23T19:46:00.003+01:00

Lecsiwn arall, clymblaid arall. Y tro hwn, pobl Awstralia sy’n gorfod aros i weld pwy fydd yn eu rheoli o Capital Hill, Canberra – a gwraig bengoch o’r Barri sy’n gorfod penderfynu â phwy i rannu’r gwely gwleidyddol. Ydy, mae Julia Gillard, arweinydd y Blaid Lafur yn brif weinidog dros dro eto. Er gwaetha’r ffaith ei bod yn Ozzie i’r carn, ac wedi gadael yr henwlad ers 44 mlynedd am resymau iechyd, mae hi falch o’i thras Gymreig o hyd – gan ddweud mai Nye Bevan yw ei harwr gwleidyddol. Sgwn i os ydi hi'n edmygu Gwynfor Evans, o gofio ei bod o blaid Awstralia Rydd heb Carlo…

Dyma glip difyr arall o gomediwr a chyflwynydd radio a theledu nid anenwog o Gaerfyrddin yn son am ei brofiadau anffodus ym maes awyr Awstralia!

Lawr yn LA

2010-08-20T23:23:00.010+01:00

Mewn wythnos pan gyhoeddwyd dyddiad darlledu’r bennod olaf un o gyfres hirhoedlog y glas ar ITV, The Bill, wedi 26 mlynedd - daeth un o’m hoff gyfresi heddlu yn ôl. Un nad yw’r rhan fwyaf ohonoch wedi clywed son amdani, decini. Ond fel un sy’n hoffi dramâu Americanaidd sydd wedi’u claddu’n slot hwyr More4, mae Southland wedi bachu’r sylw.

Nid ei bod mor syfrdanol o newydd na gwreiddiol â hynny chwaith - rhyw fersiwn LA o Hill Street Blues neu The Wire. Ond mae’n cynnwys llu o gymeriadau sy’n datblygu dow-dow, fel y bartneriaeth rhwng y plisman dan hyfforddiant Ben Sherman (Benjamin McKenzie, gynt o’r OC meddan nhw wrtha i) cefnog o Beverly Hills a’r hen stejar sinigaidd a macho John Cooper (Michael Cudlitz, Band of Brothers) sy'n dawel hoyw, Ditectif Sammy Bryant sy’n ceisio cadw cydbwysedd rhwng dyletswyddau gwaith a’i wraig anystywallt, a Lydia Adams ddi-lol (Regina King) sy’n hynod uchelgeisiol ond unig adref… hyn oll ar gamera llaw sy’n rhoi ymdeimlad pry-ar-y-wal i’r cyfan wrth inni ddilyn y criw - ar ras wyllt weithiau - o balasau moethus Rodeo Drive i downtown dlawd, yn bair difyr ac amrywiol o gyw-actorion golygus i gangiau Latinos a’r digartref, dan haul crasboeth California.

A dwi 'di mopio efo'r arwyddgan hefyd, yn seiliedig ar Canção Do Mar (Cân y Môr), can werin hyfryd o Bortiwgal ...

SOUTHLAND, More4, Nos Iau 10-11pm

Tocyn Unffordd

2010-08-17T21:45:00.004+01:00

Mae’n cyflwynwyr ni’n codi pac i bobman dyddiau hyn. Dyna chi Shân a Iolo, sy’n dal i grwydro Cymru fel cathod i gythrel yn y gyfres Bro, gan gynnwys ynys hudolus Enlli a oedd yn haeddu rhaglen gyfan iddi’i hun wythnos diwethaf. Mae criw Ffermio yn mentro ymhellach na’r sied silwair yr haf hwn hefyd, wrth gwrdd â ffarmwrs Cymraeg yn Llydaw ac Iwerddon. Y gwledydd Celtaidd oedd cyrchfan Aled Sam ac Alex Sam yng nghyfres gyntaf Tocyn yn gynharach eleni. Y tro hwn, dinasoedd gwledydd Prydain ac Ewrop yw testun Tocyn Penwythnos (bob nos Fawrth am 9pm).

'Nôl ym mis Ionawr, dywedodd rhyw adolygydd teledu blin fod “Aled ac Alex yn mwynhau’u hunain gymaint nes anghofio amdanom ni’r gwylwyr gartref”. Does dim perig am hynny y tro hwn, gan fod sawl elfen newydd a difyr yn perthyn i’r ail gyfres. Yn gyntaf, mae pobl eraill yn rhannu’r daith – teulu McKee o Lanbedr, Rhuthun yn yr achos hwn – ac yn ail, mae tair amlen Aur, Arian ac Efydd yn cynnig tri llety gwahanol at bob poced. Trip i’n prifddinas ni a gafwyd yn gyntaf, a pham lai, yn nyddiau’r ‘gwylia adra’ neu’r staycation bondibethma?

Aled Sam gafodd yr amlen ’Aur’ gyda fflat hunangynhaliol 04 Wal-aidd ar Heol y Gadeirlan 90210, tra’r oedd Alex druan wedi pwdu braidd wrth gael ei hel gyda’i handbag ffasiynol i hostel ar lan afon Taf. Cafodd ei siomi ar yr ochr orau ar ôl camu i mewn i hostel pum seren gyda balconi’n wynebu meca rygbi Cymru. Roedd wynebau’r brodyr ifanc o Ddyffryn Clwyd yn bictiwr wrth gydadrodd “www!” a “waw!” yn Stadiwm y Mileniwm ac ar gwch cyflym yn y Bae. Ar ddiwedd y penwythnos, daeth y criw at ei gilydd i gymharu nodiadau a rhoi marciau (ffafriol iawn) allan o ddeg. Dwi’n siŵr fod Bwrdd Croeso Caerdydd wedi mopio. Trueni am y golygfeydd ‘gwneud’ chwerthinllyd hefyd, wrth i Alex gyflwyno tai potas Wombanby St. i’w chydymaith. Dewch ’laen - ydyn ni wir i fod i gredu nad oedd Mr Sam wedi tywyllu Clwb Ifor cyn hyn?

Cryfder y gyfres newydd yw’r gwesteion, ac mae’n werth i chi weld Billy ac Olive o Fethesda yn bwrw’r sul yn Lerpwl wythnos nesaf. Ac o’r diwedd, mae gwefan y gyfres yn cynnwys rhagor o fanylion am westai a gweithgareddau’r dinasoedd dan sylw.

Mae Aled Sam ac Alex yn dda efo’i gilydd, gyda’r naill yn tynnu ar y llall. Trueni, felly, fod y berthynas (broffesiynol!) yn dod i ben wrth i’r gyflwynwraig siriol o Rydaman adael am borfeydd brasach White Lane i gyflwyno fersiwn BBC1 o Wedi 7. Pob lwc iddi. Yn ogystal â holl bwysau’r rhaglen fyw gerbron 4 miliwn o wylwyr nosweithiol a phla’r paparazzi, bydd ei ffans gartref yn gobeithio clywed ambell air o Gymraeg ganddi ar rwydwaith Prydain. Roedd ei premiere nos Lun yn swreal ar y naw - yn wir, mae The One Show yn raglen od ar y naw - rhyw fersiwn newydd o Nationwide ers talwm, neu'n waeth fyth, Heno! Dyna lle'r oedden nhw'n trafod manion dibwys y Brydain fodern fel cowbois clampio ceir a thranc rhyw afancod yn yr Alban, hefo neb llai na'r gwestai arbennig ar y soffa - Whoopi Goldberg. Ie, Whoopi blydi Goldberg o bawb!? O Hollywood i hell. Graduras.

Dirgelwch y Gwylwyr Cymraeg

2010-08-17T21:37:00.002+01:00

Mae adran ddrama BBC Wales ar ben ei digon eto, yn sgil yr ymateb tra-ffafriol i Sherlock sydd, fel rhan fwyaf o gyfresi Saesneg o Landaf y dyddiau hyn, mor Gymreig â’n cestyll ni. Go brin y buasai Arthur Conan Doyle yn nabod ei greadigaeth enwog heddiw chwaith. Yn fersiwn Steven Moffat, mae’r ditectif über-fodern yn anfon nodyn-bodyn ac yn gwisgo patshys nicotin yn lle craffu drwy’r chwyddwyr a smygu cetyn. Ac yn niffyg cyfres dditectif Cymraeg (aeth Gari Tryfan i’r gwellt ar ôl ffilm fethiannus ddwy flynedd yn ôl), beth am ofyn i’r hen Holmes a Watson ddatrys y dirgelwch mwyaf oll - dirgelwch y gwylwyr Cymraeg. Ydy, mae’n hysbys fod S4C yn colli tir, cwmnïau cynhyrchu fel Calon a stiwdios Barcud wedi mynd i’r wal, a llu o straeon gwrth-Gymraeg yn y Guardian a’r Western Mail am lwfansau landrofyr Dai Jones a rhaglenni’n Sgorio dim, heb sôn am ddiflaniad disymwth Iona Jones.

Does ryfedd fod y Sianel yn crefu am ein cefnogaeth yn fwy nag erioed o’r blaen. Ond faint ohonon ni sy’n malio mewn gwirionedd? Mae’n anhygoel ac arswydus meddwl fod hanner miliwn yn llai ohonom yn gwylio yn 2009 (549,000), o gymharu â 2004. Mae’n destun rhaglen arbennig o’r gyfres boblogaidd Lle Aeth Pawb? Felly, dyma fynd ati i gynnal f’ymchwil hynod fanwl a thechnegol fy hun - holi rhyw ddwsin o ffrindiau a theulu. Cymysgedd o ffermwyr, athrawon, cyfieithwyr, gweithwyr iechyd a’r byd ariannol, pob un wan jac yn Gymry Cymraeg o’r crud. Dyma gynulleidfa draddodiadol Cefn Gwlad a Noson Lawen a darllediadau byw o’r Sioe a’r Steddfod (sy’n cyfateb i batrwm y Deg Uchaf), a gwasanaeth llwyddiannus Cyw i’r rhai bach. Mae Rownd a Rownd yn denu tipyn mwy o glod na saga nosweithiol Cwmderi, gyda llawer yn dal i hiraethu’n daer am ddyddiau Dic Deryn, Carol, Lisa a Mrs Mac. Trowch i wefan swyddogol Pobol y Cwm, ac mae’r fersiwn Saesneg yn fwy bywiog o lawer gyda llu o sylwadau gan wylwyr o Loegr. Ar un llaw, roedd hiraeth mawr am ddyddiau’r dramâu cyfnod hefyd, o’r Wisg Sidan (1994) i Traed mewn Cyffion (1991), tra bod yna gryn edrych ymlaen at bedwaredd gyfres o Teulu yn yr hydref. O safbwynt adloniant ysgafn, roedd 04 Wal deng mlwydd oed yn boblogaidd iawn, yn wahanol i’r ymateb llugoer i Sioe’r Tŷ. Ac o ran comedi, mae ’na alw mawr am raglenni dychan a sgetshis tebyg i Plu Chwithig ers talwm. O! am raglenni Swigs o Flaenau Gwent eleni…

Ac o! am gael byw yng Ngwlad y Basg, sy’n debyg i Gymru o ran poblogaeth ac iaith leiafrifol. Yn y rhan unigryw hon o ogledd Sbaen, mae Euskal Irrati Telebista yn cynnig dwy sianel deledu Basgeg ar gyfer 25.7% o siaradwyr yr iaith mewn poblogaeth o 3 miliwn – sianel gyffredinol a sianel ieuenctid - ynghyd â sianel ddwyieithog Basgeg a Sbaeneg i wylwyr rhyngwladol. I mi, mae hynny’n awgrymu awch, brwdfrydedd a buddsoddiad yn nheledu Basgeg, ac yn codi cwestiynau mawr a dyrys am berthynas ni’r Cymry chwit-chwat ac S4C.

Diolch yn fawr

2010-08-17T21:34:00.002+01:00

Prin bythefnos sydd ers i mi ganmol arlwy wledig S4C ddiwethaf. A byd y ffarmwrs oedd canolbwynt S4C wythnos diwethaf hefyd, gyda darllediadau lu o’r Roial Welsh yn Y Sioe/10. A dwi’n golygu “llu” hefyd. Wyth awr o deledu byw dan arweiniad Nia Roberts (ydi’r graduras am gael gwyliau haf o gwbl eleni, heblaw am Lanerchaeron, Llangollen a Llanelwedd?) a chriw prysur fel Daloni Metcalfe, Ifan Jones Evans ac Edward Tudor Jones. A na, does dim sail i’r si bod rhaid cael enw dwbl cyn ymuno â’r criw darlledu. Hen ddigon o ddeunydd felly ar gyfer y rhaglenni uchafbwyntiau hwyrol, gyda Shân Cothi yn llenwi welintyns Nia.

Anghofiwch y siom aruthrol yn sgil penderfyniad rhyw farnwr dinesig i atal cynllun difa moch daear y Cynulliad - dyma gyfle i ddathlu cefn gwlad ar ei orau. Sdim ots os na allwch chi wahaniaethu rhwng y Torwen a’r Tecsels neu os ydych yn meddwl mai mab rheolwr Man Iw ydi Ffyrgi Bach, roedd gan y rhaglenni hyn rywbeth at ddant pawb. Yn ogystal â rhyfeddu ar sglein y da byw ym mwd y Prif Gylch, cawsom ymweliadau cyson â’r Neuadd Fwyd newydd, y babell flodau a llysiau lliwgar, a gweld cneifiwrs o bedwar ban yn ymgiprys am y Gwellaif Aur. Gair i gall i’r cyflwynwyr – peidiwch byth â cheisio cynnal sgwrs yn mwrlwm swnllyd y sied gneifio eto. Diolch byth am isdeitlau! Ac mae’n debyg fod yr isdeitlau’n fuddiol iawn i gannoedd os nad miloedd o wylwyr dros y ffin a oedd yn chwilio am rywbeth i lenwi’r gwacter yn sgil tranc sioe’r Saeson yn Stoneleigh.

Wyth awr o raglenni byw y dydd ac awr o uchafbwyntiau fin nos, felly. Cymharwch hynny â’r sylw yn y Saesneg. Hanner awr bob nos gyda Sara Edwards ar BBC2, a phytiau deng munud gan Jonathan Hills ac Andrea Benfield ar Wales Tonight draw ar ITV dlawd. Diolch, felly, i S4C am arlwy gynhwysfawr a blasus o fro Buellt, a naw wfft i’r Monwysyn blin ar Radio Cymru a hacs Llais y Sais/Western Mail â’u bryd ar bentyrru penawdau negyddol bob gafal.

Gair o ddiolch hefyd am waith y diweddar Lowri Gwilym. Yn gomisiynydd rhaglenni ffeithiol S4C, daeth â chyfresi dogfen caboledig O’r Galon a Wynebau Newydd i’n sgriniau heb anghofio’i chyfraniad gwerthfawr i O Flaen dy Lygaid o ddyddiau’r BBC. Ond diolch yn bennaf iddi am Beti a’i Phobl, sioe siarad fytholwyrdd Radio Cymru a flagurodd chwarter canrif yn ôl.

Cofio mab hynaf Musus Wilias

2010-08-17T20:56:00.003+01:00

Dwi’n cofio’r diwrnod fel ddoe. Wrthi’n claddu cinio Anti Meri cyn dychwelyd i’r cae silwair oeddwn i, pan dorrodd y newydd brawychus ar Radio Cymru. Roedd Gari Williams, un o hogia Llanrwst ac un o ddiddanwyr mwyaf y Gymraeg wedi marw. Ar noson Nadolig ychydig flynyddoedd ynghynt, roeddwn i a’r teulu’n gwylio ’nhad yn gwneud diawl o lanast gydag olwyn crochenydd ar S4C. Roedd Gari Williams a’r gynulleidfa’n g’lana chwerthin o weld y ffarmwr-bysedd-sosejus yn cystadlu yn erbyn un arall o’r gynulleidfa a oedd yn grefftwr o fri mewn gwirionedd. Mae lamp cyfres Rargian Fawr yn dal o gwmpas y tŷ’n rhywle. Ac mae gennyf gof cynharach o weld y dyn ei hun yn un o bantomeimiau Cymraeg enwog ddechrau’r 1980au, yng ngwesty Plas Maenan.

Cofio oedd thema nos Sadwrn diwethaf hefyd. Tra’r oedd ITV yn hel atgofion gyda 30 Years of an Audience With… roedd S4C wedi gwahodd cynulleidfa a crème de la crème y byd adloniant Cymraeg i Noson Cofio Gari yn Llandudno. Noson o nostalgia pur dan arweiniad John Ogwen a Tudur Owen, a ddechreuodd ei yrfa perfformio diolch i gronfa Gari Williams. Neu Emyr Pierce Williams, yn ôl ei dystysgrif eni. Yn ogystal â sgyrsiau gyda chyfoedion fel Glan Davies, Sue Roderick, Dafydd Iwan a Hogia’r Wyddfa, aeth y prifardd Myrddin ap Dafydd â ni am dro i lefydd pwysig ym mywyd Gari – o Dŷ Capel Brynrhydyrarian i Ysgol Watling a Mochdre. Datgelwyd sawl ffaith ddifyr, fel yr hanes amdano’n sgwennu sgetshis i neb llai na Llywydd y Cynulliad, a’i ymddangosiad yn nrama fawr y BBC, The Life and Times of David Lloyd George, ym 1981. Ac roeddwn i wedi anghofio’n llwyr mai fe oedd Dai Tecsas yn Superted, ac un o leisiau cyntaf Sianel Pedwar Cymru o’r herwydd. Roedd atgofion y gwesteion wedi’u clymu’n gelfydd â chlipiau o raglenni’r gorffennol, fel Mari Gwilym yng nghyfresi Galw Gari a Gaynor Morgan Rees yn Pobol y Cwm a Hafod Henri. Dwi’n dal i ddisgwyl yn ofer am ailddarllediad o’r gyfres gomedi honno yn slot Awr Aur, gyda llaw…

Elfen arall o’r rhaglen oedd doniau Dyffryn Conwy a’r glannau - Tara Bethan, Tomos Wyn ac Elgan Llŷr Thomas - yn cyflwyno fersiynau newydd o ganeuon pop, kitsh, Emyr ac Elwyn am gariad a phriodi a rhyddid y sipsi, a lwyddodd i werthu 10,000 o gopïau o record hir 1972. Swm anhygoel yn nhermau gwerthiant heddiw.

Roedd hi’n amhosib gwylio hon heb deimlo lwmp yn y gwddf, a hiraeth am raglenni S4C yn oes aur mân gwmnïau annibynnol y Gogledd. Cwmni’r Castell oedd yn gyfrifol am gyfresi Gari Williams, a fynta oedd un o’r rhai cyntaf i berfformio gerbron cynulleidfa stiwdios Barcud, Caernarfon. Teimlad o golled a chwithdod mewn mwy nag un ffordd, felly.

Saesneg yn essential? Ddim ar y Sul

2010-07-15T19:42:00.002+01:00

Wrthi’n peintio ffens yr ardd o'n i bnawn Sadwrn diwethaf, gyda chwmni’r radio yn y cefndir. Kevin Davies oedd wrthi, mewn cyfuniad o gerddoriaeth ac adroddiadau byw gan Hywel Gwynfryn o ŵyl Taran Tudweiliog. A dyma Celia Drws Nesa, Valleygirl o dras Bwylaidd yn gofyn dros y clawdd, “Orright Dillon? Why they playin’ Oasis songs on Welsh radio?”. Yn hollol, Celia fach. Os ydi hi’n sefyllfa hurt i’r di-Gymraeg…

Rhwng rhaglenni nosweithiol ‘K2’ a mwydro prynhawnol Jonzey, mae recordiau’r iaith fain yn merwino’r glust yn aml y dyddiau hyn. Does dim byd gwaeth na gyrru ar hyd yr A470 droellog yn straffaglu ffeindio Radio Cymru achos bod cân Saesneg ymlaen ar y pryd. Mae’n hen, hen broblem. Ond mae’n broblem i’r Gwyddelod hefyd. Am ryw reswm anesboniadwy, mae Raidió na Gaeltachta yn gryfach na’r orsaf Gymraeg yng nghrombil Maldwyn, a rhyw glasur Saesneg o’r chwedegau oedd ar honno ar y pryd. Efallai fod 'na ryw gochyn o Gonamara yn diawlio fel fi wrth yrru adref ar yr N59 ym mhen draw’r Ynys Werdd.

Diolch i’r drefn, mae dydd Sul yn rhydd rhag seiniau’r Brodyr Gallagher. Daw Dewi Llwyd ar Fore Sul ymlaen gyda’r cloc larwm, ac adolygiadau manwl ac amrywiol o’r papurau yn arbed sgowt i’r garej i brynu rhai fy hun! Y darn gorau i mi’n bersonol yw’r cyfweliad â Chymry amlwg, a chlywed beth sy’n eu plesio a’u gwylltio am y Gymru gyfoes. Ar ôl cinio, braf clywed hanner awr prin o ddrama radio yn y gyfres Clasuron, gyda Gwyn Vaughan ac Owen Arwyn yn darllen detholiad o ‘Rhaid i ti fyned y daith honno dy hun’ gan Aled Jones Williams – perfformiad dirdynnol iawn i unrhyw un sydd wedi gweld un o’u hanwyliaid yn dirywio’n araf o flaen eu llygaid. Fin nos wedyn, mae rhaglen sgwrs a chân Dei Tomos yn ffefryn mawr arall, yn ogystal â John Hardy yn Cofio am bwnc arbennig o archifau’r weiarles. Ond mi fyddai wedi hen diffodd y sét radio erbyn i’r John arall a’i bartner hawlio’r tonfeddi tan hanner nos.

Wythnos diwethaf ar y Post Cyntaf, fe gafodd y Cymry Cymraeg chwip dîn gan Cefin Roberts am anwybyddu Eisteddfod Llangollen. Yn anffodus, mae gen i’r ddelwedd ohoni fel ’steddfod Seisnigaidd sy’n denu tripiau o blant ysgol a chriwiau Darbi a Joans. Er hynny, fe wyliais ambell raglen uchafbwyntiau Llangollen 10 gyda’r nos, dan ofal Nia Roberts a Trystan “Gweiddwch blantos!” Ellis-Morris, a mwynhau eitem i gofio am y diweddar Robin Jones a fu’n llywio o’r llwyfan am flynyddoedd, a gweld hen glipiau ohono’n gwneud i gynulleidfa’r Pafiliwn Rhyngwladol forio chwerthin. Dwi ddim yn siŵr ai ‘mwynhau’ ydi’r gair addas i ddisgrifio enillwyr cystadleuaeth côr y byd nos Sadwrn chwaith. Er gwaetha gwisgoedd trawiadol a choreograffi celfydd y cantorion o Ynysoedd y Philipinas, roedd y cyfuniad o’r sgrechiadau a’r offerynnau taro yn debycach i gyfeiliant ffilm arswyd Psycho.

Ar dramp

2010-07-07T21:06:00.002+01:00

Papur dwybunt Banc y Ddafad Ddu

Dylai cynulleidfa wledig, graidd, S4C fod ar ben eu digon. Rhwng Dai a Daloni yn dal i chwilio am y Fferm Ffactor, Russell a Bethan yn palu dros Gymru yn Byw yn yr Ardd, a Dudley yn hyrwyddo marchnadoedd fferm O’r Gât i’r Plât, mae ’na hen ddigon o flas y pridd ar y Sianel yn ddiweddar. Hyn oll, a’r ffaith fod Bro (Hel Straeon ar sbîd) yn ymweld ag ardal y Sioe Fawr bythefnos cyn y digwyddiad mawr ei hun. Ac roedd cyflwynwraig y rhaglen honno yn rhan o brosiect mawr y Sianel wythnos diwethaf hefyd. Bu Shân Cothi yn llywio awr o raglenni byw Y Porthmon bob noson o’r wythnos, wrth i Ifan Jones Evans (wyneb cyfarwydd Rasus a Mosgito) a’i braidd ddilyn ôl troed Dafydd Isaac o’r Mynydd Bach, Ceredigion - un o borthmyn olaf Cymru yn nhridegau’r ganrif ddiwethaf. Ac nid rhyw filltir neu ddwy dros bant a bryn, o na! Taith gerdded gan milltir o Fachynlleth i Aberhonddu. Tipyn o gambl, a hunllef posibl i’r trefnwyr wrth orfod taclo’r tywydd, tagfeydd yr unfed ganrif ar hugain, baich biwrocratiaeth adran amaeth y Cynulliad a llygaid barcud milfeddygon a’r RSPCA. Hyn oll heb gymorth Sakacaki 4x4 sgleiniog o Japan na threlar cwmni nid anenwog o Gorwen… o flaen camera, o leiaf!

Dyma fformat y rhaglenni nosweithiol yn fras. Cerddoriaeth agoriadol gan gyn-aelodau’r Cyrff a Catatonia a theitlau agoriadol art deco, trawiadol, yn dangos Ifan y porthmon a map o’r daith cyn ein harwain at y fythol fyrlymus Ms Cothi. Toedd hyd yn oed cae pêl-droed corsiog Bow Street na sgwâr gwlyb sopen Llanwrtyd ddim yn gallu lladd brwdfrydedd Shân Cothi. Yr unig dro y cafodd ei dal oedd wrth i wragedd fferm Tregaron barablu a thynnu’i ei sylw oddi ar y cloc a’r autocue! Cawsom flas ar ddigwyddiadau byw y noson, o arddangosfa hen geir i dreialon cŵn defaid a noson lawen, a John Meredith yn holi pobl am eu hatgofion o’r ‘drofars’. Yna, uchafbwyntiau siwrnai Ifan a’i gydymaith Erwyd Howells yn gynharach yn y dydd - a olygai groeso mawr gan blant ysgol lleol, paned a brechdan bacwn gan hen ferched ffeind, a throchfa braf yn yr afon i Nan a Cap y cŵn ffyddlon. Er, wn i ddim faint o groeso gafodd rai o’r defaid gwyllt a adawodd eu hôl ar sawl dreif a gardd chwaith!

Roedd hi’n bleser gweld rhannau newydd a dieithr o’n gwlad, fel unigeddau mawr yr Elenydd, a chlywed enwau llefydd fel Pont ar Gamddwr yn fiwsig i’r glust. Llongyfarchiadau i gwmnïau Telesgop a Mr Producer ar gyfres ddifyr ac uchelgeisiol dros ben, yn wyneb cryn gystadleuaeth o du Cwpan y Byd a’r nosweithiau clós. A braf gweld rhywfaint o wreiddioldeb yn perthyn i’r diwydiant teledu Cymraeg.

Torchwood UDA

2010-07-07T20:35:00.002+01:00

Newyddion da i “Woodies” y byd. Mae’n swyddogol. Mae Capten Jack a Gwen ar fin dychwelyd am bedwaredd gyfres! Ar ôl ofnau diweddar fod y dirwasgiad ym myd teledu wedi rhoi’r farwol i Torchwood, cadarnhawyd y bydd BBC Cymru yn cydweithio â BBC Worldwide a sianel loeren Americanaidd, Starz Entertainment, (sgiwisiwch y zillafiad naff) ar 10 pennod newydd sbondanlli â mwy o gyllideb na’r cyfresi blaenorol. Yr unig newydd drwg yw nad Caerdydd fydd canolbwynt i’r gyfres mwyach, ond Gogledd America yn bennaf, gan greu drama ag ymdeimlad mwy byd-eang iddi meddan nhw. Ergyd i froliant bosys Llandaf o greu drama fodern yng Nghymru i weddill y byd.

Roedd giamocs arallfydol Russell T Davies, y sgriptiwr a’r cynhyrchydd gweithredol, yn fwy poblogaidd na Doctor Who ar BBC America, ac mi fydd acen gref merch o Ystradgynlais yn fiwsig os nad yn destun chwilfrydedd i glustiau’r Iancs. Ac os bydd Eve Myles yn hiraethu am adref, gallai wastad brynu ty haf yn Cardiff by the Sea neu Swansea.

O'r stafell fyw i Sweden

2010-07-06T22:02:00.003+01:00

Rydyn ni i gyd yn hoffi dianc drwy’n teledu. Yn bachu ar y cyfle i eistedd a gadael i’r bocs bach yng nghornel yr ystafell ein tywys i fyd arall am ryw awran. I fyd y ddrama yr af i’n bersonol, ac yn ddiweddar i fyd Wallander ar BBC Four dros y 13 wythnos diwethaf. Na, nid fersiwn Seisnig Syr Ken Branagh ond y gwreiddiol o Sweden gyda Krister Henriksson yn chwarae rhan y ditectif prudd ond praff. Ac o’r diwedd, cefais gyfle i ddal i fyny efo diweddglo dramatig Caerdydd cyn iddi ddiflannu o archif S4/Clic. A son am ddiweddglo. Mae bywyd y brifddinas wedi hen golli sglein i’r trendis ifanc, wrth i’r bennod olaf orffen gydag angladd, ymweliad â sbytu meddwl, llanc yn llosgi tŷ ei gariad i’r llawr, a llabwst yn bygwth mam a’i phlentyn gyda gwn. Actio da, heb os, ond o! am bwll dudew o ddiweddglo. Roedd hi fel petai’r sgriptwyr am bentyrru dinistr a dioddefaint ar y cymeriadau o ran sbeit i’r ffyddloniaid oedd am weld pethau’n dod i drefn yn dwt a hapus. Diawled.

Dihangfa arall i lawer yw’r myrdd o gyfresi teledu sy’n sbecian trwy dyllau bach y clo - mae mam yn hoff o droi at sianel ‘Home’ (sianel 246 ar Sky) pan nad oes affliw o ddim ar S4C ond rygbi neu bumedddarllediad o Bro o Lanbedinodyn. Yn y nawdegau, roedd rhaglenni ailwampio cartrefi yn wirion o boblogaidd, gyda Carol Smilies y byd yn dangos sut i drawsnewid hen fyngalo blinedig yr olwg o’r 1970au yn Bolton yn rhyw fila foethus Beverly Hillsaidd. A gwae chi os mai Lawrence Llywelyn-Bethma oedd y dylunydd. Erbyn y 2000au, daeth cyfresi fwy soffistigedig fel Grand Designs yn boblogaidd. A rhyw gyfuniad go rhyfedd o 04 Wal a DIY SOS yw Sioe’r Tŷ i bob pwrpas. Yn y gyfres newydd hon, mae Ms Rygbi’r Sianel, Sarra Elgan, yn cyflwyno eitemau amrywiol i bawb ohonom sydd â diddordeb mewn datblygu, prynu a gwerthu, neu jest fusnesu yng nghartrefi pobl eraill. Roeddwn i’n hanner disgwyl gweld Aled Sam yn gorwedd ym maddondy’r tŷ haf yn Llandudoch. Cafwyd eitem am ffermwr o Lanuwchllyn a gododd tŷ ffrâm pren ar ei dir, fel ateb rhad a chyflym o godi tai ar gyfer y Gymru wledig. Yn anffodus, doedd dim son am rif ffôn neu wefan i gael rhagor o gyngor neu gymorth ar hyn. Ac yn y canol, cawsom gynghorion gan ‘Frenhines Sgwrio’ o’r enw Ann ar sut i lanhau hen silff bren, Iwan Llechid yn dangos sut i drwsio tap sy’n gollwng, a Leah Hip neu Sgip Hughes yn gweddnewid a gorchuddio hen gadair ddiflas â siwmperi gwlanog. Pytiau blasus a defnyddiol neu ormod o bwdin? Barnwch chi.

Gair am Gwpan y Byd i gloi. Na, nid i ymhyfrydu yng nghweir Lloegr (er mor ddoniol oedd honno, heb son am ymateb Sky News a’r English Broadcasting Corporation). Ar fwletinau chwaraeon Radio Cymru, clywyd Dylan Ebenezer yn cyfeirio at wlad o’r enw’r Ivory Coast ac Arfordir Ifori mewn un prynhawn. Trueni na fyddai wedi troi at lyfr Gwyn Jenkins, neu ofyn i’w dad hyd yn oed, am yr enw cywir – Traeth Ifori. Peth peryg ydi cyfieithu adroddiadau newyddion Saesneg yn slafaidd.

Diolch Boris!

2010-07-06T21:45:00.002+01:00

Feddyliais i erioed y buaswn i’n dweud hyn, ond diolch Boris. Diolch i Faer bwgan brain Llundain am adael i’w sbinddoctor - neu “Gyfarwyddwr Cyfathrebu” yn swyddogol -ddychwelyd i weithio yn ei famiaith. Ydy, mae’n braf gweld Guto Harri yn ei ôl, a braf cael rhywfaint o sylwedd ar y Sul.

Dweud Pethe yw’r rhaglen dan sylw, un o sgil-gynhyrchion celfyddydol S4C. Fel Cyw i’r rhai bach a Stwnsh i rafins 7-13 oed, mae Pethe yn amlwg yn rhan o draddodiad newydd S4C o frandio’i rhaglenni. Ac mae’n syniad penigamp. Trueni fod Pethe Hwyrach wedi dod i ben yn ddisymwth hefyd - gobeithio y bydd Nia Roberts a’i gwesteion anodd-eu-plesio yn dychwelyd i fwrw golwg beirniadol ar gynnyrch y Genedlaethol ym mis Awst. Ond yn ôl at Dweud Pethe. Dros y tair nos Sul diwethaf, bu Guto Harri’n holi Cymry blaenllaw yn eu maes - o’r darlledwr a’r ymgyrchydd iaith Dr Meredydd Evans i’r awdures amryddawn Eigra Lewis Roberts. Hanner awr o holi a sgwrsio pwyllog, fel Beti a’i Phobl heb gerddoriaeth, ble mae’r holwr yn gadael i’r gwestai siarad wrth ei bwysau ei hun. Rhaglen rad ar un olwg, ond sy’n gyfoethog o ran cynnwys os gewch chi sgwrsiwr tan gamp. Roedd cyfweliad Eigra Lewis Roberts yn ddiddorol iawn i gyw-sgwenwyr eraill, fel un sy’n pontio sawl cyfrwng creadigol - o sgriptio dramâu teledu i farddoni ac ysgrifennu dros 30 o nofelau. Daeth beirniaid llenyddol diddeall ac ansensitif o dan y lach ganddi, ac yn anffodus, treuliwyd gormod o amser yn trafod hyn. Roeddwn i, ar y llaw arall, am ei chlywed yn ymhelaethu mwy ar yr her o ddeialogi heddiw pan fo cymaint o eiriau ac idiomau Saesneg yn plagio’n iaith bob dydd. Bechod hefyd na chlywyd mwy am ei chynnyrch enwocaf, Minafon, un o’r cyfresi mwyaf poblogaidd erioed ar S4C - a’i barn ar gyflwr y ddrama deledu Gymraeg heddiw. Roedd rhaglen Meic Stephens yn ddifyrrach fyth, am nad oedd ei hanes mor gyfarwydd i mi. Cyfuniad o Mr Parchus y Sefydliad fel awdur Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru, athro Tom Jones yn ystod ei gyfnod ymarfer dysgu yn Nhrefforest, ac awdur graffiti enwocaf Cymru - ‘Cofiwch Dryweryn’. A gŵr sydd am i bobl fwynhau fimto a phlatiad o ffagots yn ei de cnebrwn!

Ac fel roeddwn i’n dechrau cael blas arni, dyma Guto Harri yn cyhoeddi mai Rhun ap Iorwerth fydd wrth y llyw nos Sul nesaf. O, wel. Efallai fod Boris a Llundain fawr yn galw eto.

Crofty a chynganeddu

2010-06-24T20:41:00.005+01:00

Ymddiheuriadau cyn cychwyn. Mae’n amhosibl sgrifennu colofn adolygu heb gyfeirio at raglenni sy’n destun dathlu neu ddiawlio ar hyn o bryd. Ydy, mae mapolgamau’r haf wedi cychwyn go iawn. Mae llygaid y byd ar Dde Affrica, sy’n golygu fod gemau fel Ghana v Awstralia hyd yn oed yn denu biliynau o wylwyr ym mhedwar ban. Ac mae rhaglenni newyddion BBC, ITV a Sky yn colli pob pen rheswm wrth lapio’u hunain ym maner San Siôr a rhoi’r flaenoriaeth i garfan o filiwnyddion Fabio Capello cyn unrhyw stori am newyn, ddaeargryn neu fom car arall yn y Dwyrain Canol. Ac er bod tîm Tosh yn absennol fel arfer, mae’n drueni nad oes yna ongl Gymraeg i’r gystadleuaeth. Iawn, mae cyn-ymosodwr Cymru, Iwan Roberts wrthi’n ffilmio rhaglen arbennig o Dde Affrica ar gyfer Y Byd ar Bedwar, ond meddyliwch pa mor boblogaidd fyddai rhaglen gloriannu wythnosol gan griw Sgorio neu fersiwn teledu o Ar y Marc, seiat drafod y bêl dron ar Radio Cymru bob bore Sadwrn? Tipyn mwy poblogaidd, heb os, nag uchafbwyntiau gem y Gwyddelod a’r Crysau Duon a ddarlledwyd yn ystod yr oriau brig nos Sadwrn diwethaf. Twt twt, S4C.

Ar y llaw arall, rhaid canmol y Sianel am ddangos gemau cartref Morgannwg yn fyw ar raglen Criced (Tinopolis). Gemau ugain pelawd sy’n para rhyw deirawr, hynny yw, nid cyfresi tri diwrnod traddodiadol. Cyn hyn, toedd y gamp ddim yn apelio rhyw lawer, gyda’r ddelwedd ystrydebol o gynulleidfa geriatraidd mewn hetiau panama yn mwynhau cwrw chwerw cynnes a brechdanau ciwbymber wrth wylio’r gamp ar lain pentref Spiffing-upon-Thames. Ystrydebu? Moi? Ond beth a welais oedd chwaraewyr mewn lifrai llachar, cerddoriaeth bop uchel yn dathlu pob rhediad da, a phobl a phlant yn mwynhau awyrgylch parti yng Ngerddi Sophia. Criced “ar ffurf ffresh, ffrenetig, ffwrdd-â-hi” ys dywed Alun Wyn Bevan ar wefan www.s4c.co.uk/criced (DS: diweddarwch hi os gwelwch yn dda!). A diolch i dîm proffesiynol o gyflwynwyr fel Angharad Mair a gohebwyr fel John Hardy, Huw Eic a’r dyfarnwr profiadol Jeff Evans, roedd yna ddigon i addysgu a diddanu newydd-ddyfodiaid fel fi. Mae Steffan Rhodri yn llwyddo i gael gafael ar amrywiaeth o siaradwyr Cymraeg yn y dorf, a chyflwynwraig chwaraeon Radio Cymru a Five Live, Dot Davies, yn holi chwaraewyr y ddau dîm - gwaith diddiolch ar brydiau, yn enwedig wrth holi Jamie Darlympe, capten sych y Dreigiau! Elfen ddifyr arall yw’r ffaith y gallai’r gwylwyr gartref anfon negeseuon ‘trydar’ neu e-bostio termau newydd Cymraeg at y gamp, neu farddoni gyda sylwebwyr gwadd fel yr Archdderwydd T James Jones. Ble arall yn y byd y cewch chi gyfuniad o griced a chynganeddu croes o gyswllt gydag ‘n’ wreiddgoll?

Tua'r gorllewin

2010-06-13T17:58:00.002+01:00

Ddydd Sadwrn diwethaf, roeddwn i’n difaru. Difaru nad oeddwn i yno yng nghanol miloedd o gyd-Gymry yn mwynhau’r hwyl heintus yng ngwres tanbaid Mehefin. Na, nid Stadiwm y Mileniwm yn gwylio’r crysau cochion yn colli o drwch blewyn Sbringbok eto fyth, ond Llanerchaeron. I’r sawl ohonom na fentrodd i Costa del Ceredigion, roedd rhaglenni dyddiol rhagorol S4C yn gwbl hanfodol. Er mai cwmni gwahanol oedd yn gyfrifol am yr arlwy eleni - Avanti yn lle Hanner-Hanner - roedd yr hen stejar ddibynadwy Nia Roberts yma o hyd. Druan ohoni hefyd, yn gorfod llywio’r rhaglenni dyddiol mewn stiwdio digon tywyll ac anghynnes, tra bod Heledd Cynwal yn rhydd i grwydro’r maes heulog yn y rhaglenni uchafbwyntiau nosweithiol. Cafodd Mari Grug secondiad o’r swyddfa dywydd i lenwi sgidie arferol Alwyn Humphreys a’r llyfr testunau, a’r ddau fyrlymus Mari Lovgreen a Trystan Ellis-Morris yn bachu ar berfformwyr bach a mawr. Braidd yn rhy fyrlymus ar brydiau, wrth i Trystan fynnu bod pob giang o blant yn sgrechian gweiddi am y gorau gefn llwyfan. Diolch byth am y botwm ‘mute’. Ac unwaith eto, mae gen i’r un hen gŵyn ynglŷn â diffyg creadigrwydd a chlyfrwch yr holwyr - does dim byd gwaeth na chlywed yr hen gwestiwn difflach “sut ti’n teimlo?” dro ar ôl tro ar ôl tro. Ac roedd y cythrel cystadlu’n amlwg erbyn y noson olaf, gyda chriw’r Waun Ddyfal, Caerdydd, yn prysur ddatblygu’n rhyw ‘LanaethwyCF1aidd’ arall, fel y rhai i’w curo ar bob cyfri. Diawch, fe aeth hi’n ymryson mewnol erbyn y diwedd, gyda Chôr Waun Ddyfal ‘A’ yn mynd ben-ben â Waun Ddyfal ‘B’. Ond y Cardis oedd gwir enillwyr yr wythnos, gyda phawb yn canmol y lleoliad a’r awyrgylch a’r croeso hyfryd. Mi gawn nhw fwy o gyfle i frolio mewn mis, fel sir nawdd y Sioe Fawr. Gobeithio y bydd Mari Grug wedi trefnu tywydd cystal bryd hynny hefyd.

Aeth rhai o gymeriadau Pobol y Cwm i Steddfod yr Urdd hefyd, fel sy’n arferol bellach ers sawl blwyddyn. Pob clod i’r cynhyrchwyr am gyflwyno mwy o naws gyfoes i’r gyfres sebon trwy ffilmio a darlledu penodau ‘byw’ i bob pwrpas. Cafodd pentrefwyr Cwmderi seibiant rhag swnian di-baid Ffion Llywelyn (Bethan Elis Owen), wrth iddi daro ar draws ei chyfnither Nesta (Catrin Mara) ar y Maes. Er bod y ddwy wedi rhannu Hywel a Cai rhyngddynt, ac wedi torri calonnau’i gilydd dros Lleucu fach, roeddynt i’w gweld yn ffrindiau mynwesol erbyn y diwedd. Rhyfedd faint o les mae paned neu ddiferyn o rywbeth cryfach yng nghaffi Mistar Urdd yn ei wneud i rywun. Rhyfeddod arall yw disgwyl inni gredu bod twpsod fel Mark Jones, Debbie a Colin wedi bathu sloganau ffraeth fel ‘Carudigion’ ac ‘Aeronig’ ar gyfer eu busnes crysau-t. Do, fe lwyddodd cwmni ‘Crys T a Fi’ i werthu’u cynnyrch i greaduriaid gwirion fel Hywel Gwynfryn. Go brin fod criw ‘Cowbois’ yn poeni.

Sioe Shân

2010-06-07T19:28:00.003+01:00

A hithau’n wythnos Eisteddfod yr Urdd yng Ngheredigion, mae’n addas iawn fod ail gyfres un o divas mwya’r sir yn rhan o arlwy nos Sul yma. Ydy, mae’r ferch ffarm hynod boblogaidd a dawnus o bentref Ffarmers ddychwelyd i godi’r to yn Shân Cothi. Newyddion da i’r miloedd o ffans ac i ffigyrau gwylio S4C felly. Ond tybed ydy’r £2 filiwn o dolc cyllidebol gan lywodraeth ConDem wedi dechrau dweud ar y Sianel, gan fod y gyfres hon hanner awr yn llai na’r un gyntaf? Dim hanner digon o arian i fforddio’r gwestai lleol a rhyngwladol efallai? Neu efallai fod y gantores yn rhy brysur yn carthu’r stablau i wastraffu gormod o amser ar y bocs bach? Beth bynnag am hynny, mae’r fformat yr un fath. Celfi swmpus a siandelïers sy’n fwy addas i Balas Versailles na stiwdios Croes Cwrlwys, cerddorfa Nick Davies yn y cefndir, cynulleidfa hynod frwdfrydig a swnllyd, a sgwrs a chân gyda gwesteion arbennig bob wythnos.

Rhydian Roberts a Margaret Williams fydd yn rhannu’r llwyfan gyda Shân yn y rhaglen gyntaf. Mae’r bariton o Bontsenni â’r llais grymus a’r gwallt gwyngalchog yn wyneb cyfarwydd ar raglenni Cymraeg bellach. Ac er nad yw’r snobs operatig mor garedig tuag ato oherwydd ei gysylltiadau â Simon Cowell ers dyddiau’r X Factor, does dim pall ar ei boblogrwydd. Bydd yn ymddangos yng nghyngerdd Prifwyl Blaenau Gwent yr haf hwn cyn mynd ar daith gyda’i sioe gerdd gyntaf, War of the Worlds, gyda Jason Donovan o bawb. Dim ond sgwrs pum munud gawn ni rhyngddo â Shân Cothi, gwaetha’r modd, gan gynnwys hanes yr anaf rygbi yng Ngholeg Llanymddyfri a’i arweiniodd at yrfa gerddorol yn hytrach na gyda’r Gweilch, enillwyr haeddiannol cynghrair Magners nos Sadwrn diwethaf. Byrfyfyr braidd ydi’r cyfweliad gydag un o genod enwocaf Bryngwran hefyd (“dyw Joan Collins ddim ynddi!”), sy’n trafod ei gyrfa deledu dros yr hanner canrif diwethaf nghwmni mawrion fel Stuart Burrows a Ryan a Ronnie. Byddai wedi bod yn braf clywed ychydig mwy o straeon y dyddiau arbennig hynny, ond mae Heledd Cynwal eisoes wedi bod ar y trywydd hwnnw yn y gyfres sentimental boblogaidd Cofio. Ond y gân nid y geiriau sy’n bwysig yma, ac rwy’n siŵr y bydd darnau o Farbwr Sevilla a Don Giovanni yn plesio’r operagarwyr. Bydd y pianydd Llŷr Williams a’r soprano Lesley Garret ymhlith gwesteion y dyfodol. Ond yn bersonol, mi fyddaf yn cadw llygad am ymddangosiad un arall o divas y Gymru gyfoes - Cerys Matthews!

Dau gwm, dwy briodas

2010-05-26T20:23:00.008+01:00

Teulu'r Caddock, Royal Wedding. Ymddiheuriada am Jacs yr Undeb.

Mae’n dymor traddodiadol y priodasau, pan fo’r haul yn gwenu ar y fodrwy, y siampen a’r cariad yn llifo. Mewn byd delfrydol o leiaf. Rhyw ddiwrnod delfrydol felly oedd hi 29 mlynedd yn ôl, wrth i 750 miliwn o wylwyr teledu byd-eang gael eu swyno gan briodas dylwyth teg yng nghadeirlan St Paul’s, Llundain. Un o briodasau mwyaf costus ond ofer erbyn hyn wrth gwrs. Ond ar y pryd, roedd hi’n gyfle i bobl Prydain anghofio am Thatcher a therfysgoedd Toxteth trwy drefnu partïon stryd mewn môr o Jacs yr Undeb. A dathlu oedd ar feddyliau trigolion cymuned lofaol yn Royal Wedding hefyd, drama unigol a ddarlledwyd ar BBC2 wythnos diwethaf. Drama wedi’i hadrodd o safbwynt Tammy Caddock, merch ifanc bymtheg oed, a oedd yn prysur werthu tocynnau ar gyfer parti mawr gyda sosej rôls, cystadleuaeth gwisg ffansi roc a phop, gwobr am y steil gwallt gorau fel Diana, a disgo gyda TJ y DJ a oedd mor gawslyd â Jônsi. Ac yng nghanol hyn i gyd, mae pawb yn benderfynol o fwynhau er gwaethaf cymylau duon diweithdra a phroblemau priodasol eu hunain - o’r fam ifanc sy’n ysu am ddechrau newydd gyda’i chariad Iypïaidd, i’w gŵr di-waith a’i freuddwyd gwrach am fod yn ganwr pop a’r ffrind lesbiaidd a’i chrys-t “Don’t do it Di!”. Ac yng nghanol hyn i gyd, cawsom sawl clip o sbloets fawr y Windsors. Roedd naws arbennig iawn i’r ddrama, ac roeddech chi wir yn teimlo fel petaech wedi glanio ym 1981- o’r ceir Datsun, y dynion mwstashiog a’r merched Nolans-aidd - a haul Gorffennaf yn pefrio ar y sgrîn. Dyna’r uchafbwynt i mi. Yr isafbwynt oedd y defnydd o actorion dŵad o Swydd Efrog a Stafford i bortreadu’r brodorion. Mewn gwirionedd, y cymeriadau ymylol a’r actorion Cymreig sy’n aros yn y cof. Rhai fel Alan Garvey (Alun Raglan), Robbie (Aled Pugh, enillydd haeddiannol gwobr 'Actor Gorau' BAFTA Cymru 2010 am ei ran yn y ffilm Ryan a Ronnie) a Dolly (yr hyfryd Wendy Phillips a welwyd yn y ffilm Very Annie Mary), clamp o gymêr mewn gwisg Gymreig sy’n fodlon braf gyda’i Babycham a’i theledu bach ar garreg y drws.

Roedd Pobol y Cwm yn edrych ymlaen am briodas wythnos diwethaf hefyd. Y cwpl hoffus Kevin a Sheryl oedd y rhai anlwcus y tro hwn, wrth i’r priodfab gael ei ruthro i’r ysbyty cyn cyrraedd Bethania. Nid dyna unig drychineb y diwrnod mawr chwaith, wrth i fam a llysfam Kevin rodresa rownd y pentref yn yr un het, a Nansi (Marged Esli) yn herian bod hi ag Anita’n rhannu’r un chwaeth mewn dynion a dillad! Mae’n braf cael yr hen flonden drafferthus o Amlwch yn ôl yn y gyfres, gan obeithio ei bod hi yma i aros am sbelan eto. Ac mae’n braf gweld sioe sebon fytholwyrdd S4C yn cael lle haeddiannol ochr yn ochr â’r ‘mawrion’ Prydeinig ar wefan boblogaidd digitalspy hefyd.

Samariad trugarog Bosnia

2010-05-26T20:14:00.003+01:00

Dwi’n cofio’r diwrnod fel ddoe. Prifwyl Aberystwyth 1992, a chriw ohonom wedi gwasgu mewn tun sardîns o garafán i wylio Colin Jackson yn carlamu dros y clwydi yn Barcelona. Yn sydyn, dyma bennawd newyddion yn fflachio ar y sgrîn gyda delweddau erchyll o ddynion esgyrnog mewn gwersyll garchar rhyfel ym Mosnia. Yn sydyn, roedd methiant athletwr o Gaerdydd i fachu unrhyw fedal Olympaidd yn bitw. Roedd rhyfel Iwgoslafia wedi newid gêr i lefel sinistr Natsïaidd. Roedd ymateb araf llywodraethau’r gorllewin yn warthus o gymharu â’u parodrwydd i amddiffyn Afghanistan heddiw, ond diolch i’r drefn, roedd gweithwyr dyngarol yn heidio i helpu pobl y Balcanau. Pobl fel Gwilym Roberts o Rostryfan, Caernarfon, testun cyfres ddogfen O Flaen dy Lygaid: Nôl i Bosnia wythnos diwethaf.

Lipik, Croatia

Byrdwn y bennod gyntaf oedd dilyn ôl troed Gwilym i weld sut mae trigolion Croatia a Bosnia yn ymdopi mewn heddwch bregus bymtheg mlynedd yn ddiweddarach. Yn ogystal ag ymweld â chartref plant amddifad ac ysbytai a gafodd gymorth gan griw Convoy of Hope, roedd Gwilym ar drywydd personol iawn. Roedd yn awyddus i chwilio am ŵr o’r enw Ivan a achubodd ei fywyd trwy gynnig lloches iddo mewn seler ar gyrion Mostar, ymhell o fwledi a bomiau’r Serbiaid. Ond heb ffotograff, cyfenw na chyfeiriad llawn, roedd tipyn o dasg o’i flaen.

Cawsom yr hanes o sawl ffynhonnell. Gwilym yn trafod ei atgofion arswydus yn uniongyrchol i’r camera wrth yrru drwy’r wlad gyda’i gyfieithydd Zdvarko, cyfweld ag wynebau’r gorffennol, a lluniau newyddion teledu’r cyfnod. Roedd ambell olygfa’n ddigon i’ch sobri, fel tref fechan Lipik a arferai fod yn dref lewyrchus o ffynhonnau dŵr iachusol a ffatrïoedd gwydr cain, ond sydd bellach yn llwm a llawn creithiau rhyfel. Mae creithiau personol mor fyw ag erioed hefyd, fel yr “angel” o nyrs Fwslimaidd a helpodd gymaint o blant yn Ysbyty Mostar yng nghanol y gyflafan, ond a gafodd ei diswyddo oherwydd ei chrefydd. Heddiw, mae’n dlawd a di-waith, ac yn hiraethu am ei mab a fudodd yn faciwî i’r Unol Daleithiau. “Mae ei rhyfal hi yn dal i fynd ymlaen” meddai Gwilym. Golygfa ddirdynnol arall oedd honno o Gwilym yn pori drwy llyfr swmpus ag enwau 15,000 o bobl, yn swyddfa’r Groes Goch ym Mostar. Pymtheg mil o Fosniaid sy’n dal ar goll hyd heddiw, o blant dyflwydd oed i’r henoed.

Yn y diwedd, daeth o hyd i Ivan er gwaetha’r ansicrwydd a’r cof niwlog. Bu cryn gofleidio a dymuno ‘živjeli!’ ac ‘iechyd da!’ i’w gilydd wrth glecian gwin. Ond y tu ôl i’r hapusrwydd, hagrwch y rhyfel sy’n aros yn y cof. Perl o gyfres. Bechod ei bod yn dod i ben.

Holi a stilio a ffraeo II

2010-05-13T10:07:00.007+01:00

Dwi’n un oriog. Wythnos diwethaf, roeddwn i wedi diflasu gyda’r holl sylw etholiadol a’r dadleuon arlywyddol hyn a llall ac arall. Wythnos hon, fodd bynnag, dwi’n gaeth i’r bocs bach. Nos Fawrth, roedd sianel BBC News ’mlaen yn barhaus o 6 tan 10pm, wrth i’r newidiadau mawr ddigwydd yn fyw o flaen ein llygaid - y glymblaid glas-a-melyn wedi’i chadarnhau, dilyn y Daimler i Balas Byc, gweld Brown a’i deulu bach yn gadael Nymbar Ten i wneud lle i Cam a Sam ac ati ac ati. Ac mae’n debyg fod rhyw 13 miliwn o wylwyr Prydain yn hwcd hefyd. Cyfnod ‘hanesyddol’ yn wir, i ailadrodd term ailadroddus yr wythnosau diwethaf. Ac ar nosweithiau rhewllyd o Fai, mae’r gohebwyr blinedig yn dal ati 24 awr y dydd o flaen stryd gefn enwocaf Llundain, Swyddfa’r Cabinet neu ar lain Sain Steffan, ac yn prysur lenwi’u taflenni goramser! Ond efallai bod y pwysau gwaith a’r oriau oer a hir yn dechrau dweud ar ambell un…

Ac mae’r naws gwrth-Sky yn parhau, wrth i ambell un leisio barn yn groch yn sgil honiadau fod Kay Burley (Jeremy Paxman mewn sgert) yn hen ast o gyfwelydd gydag arweinydd protestiadau dros diwygio'r drefn bleidleisio.

Diolch byth fod ein Vaughan bach ni’n dal mor broffesiynol ag erioed…

’Nôl i ’87

2010-05-13T08:32:00.004+01:00

O diâr. Mae’n debyg fod yr Wythdegau yn boblogaidd unwaith eto. Gyda Phlaid Magi yn prysur ennill tir, cyfresi fel Ashes to Ashes yn boblogaidd ar y BBC, a Hollywood yn ailwampio The A Team ar gyfer y sinemâu, mae’r degawd di-chwaeth wedi cael ail-wynt. Ac mae’n ymddangos fod ton o nostalgia yn sgubo Cymru hefyd, wrth i S4C ail-ddangos un o’i chyfresi mwyaf poblogaidd erioed i’r to iau. Ydy, mae castiau a champau carwriaethol y criw pyrmiog o Lŷn - a’r genod - yn ôl am wythnos, i gyd-fynd â rhifyn arbennig o Lle Aeth Pawb? Jabas.

Mae’r fformat llwyddiannus hwn eisoes wedi ennill gwobr ‘Ysbryd yr Ŵyl’ yng Ngŵyl Cyfryngau Celtaidd 2009 a’i gwerthu i wledydd fel Ffindir. Tra bod rhai o gast gwreiddiol 1987 yn weddol adnabyddus i ni heddiw - Owain Gwilym (Jabas Jones) ar Radio Cymru, Buddug Povey (Pegi) yn wyneb cyfarwydd Rownd a Rownd, ac Eleri Fôn a Lowri Mererid (Ruth a Glenda) yn lleisiau cefndir i rai o’n grwpiau roc amlycaf ni - roedd hanes y lleill yn bur ddieithr. Ond diolch i ymchwilwyr y rhaglen, cafwyd hyd i Picsi (Dr Harri Pritchard) yn feddyg teulu ym Môn, Gwil (Guto Gwilym Jones) yn gwerthu bwydydd anifeiliaid; a Lois (Lowri Glain) yn gynhyrchydd dramâu teledu llwyddiannus yn Notting Hill, Llundain. A chwarae teg i Lowri Glain saith mis yn feichiog, am ddychwelyd i’r union soffa lle ffilmiwyd golygfa go boeth rhyngddi hi ag Owain Gwilym. Mae’n hawdd anghofio pa mor fentrus oedd y gyfres mewn gwirionedd, gyda golygfeydd caru a chymryd cyffuriau ochr yn ochr â’r gwersi ysgol. A dyma’r tro cyntaf i mi glywed am Jabas yn corddi’r dyfroedd yn Iwerddon, a chael ei gwahardd gan ddarlledwyr nerfus RTÉ/Telegael.

Roedd cyfweliadau’r ffans selog lawn mor ddifyr a diddorol, yn enwedig aelodau Clwb Edmygwyr Owain Gwilym. Nhw oedd yn cadw llyfrau lloffion o’r gyfres, yn prynu crysau-t a chaneuon rap giami (“Cofiwch Llywarch heb ei drôns/Ac fe gofiwch rapio - Jabas Jones!”) ac yn stelcio’r sêr ar feysydd Steddfod yr Urdd. Fel y soniodd Heledd Fychan, roedd hi’n wirioneddol braf cael cymeriadau perthnasol i’r Cymry Gymraeg yn oes Kylie a Jason. Hyd yma, mae dros 260 o eilunaddolwyr wedi ymuno â thudalen gweplyfr Jabas Jones. Go brin fod Caerdydd yn gallu brolio’r un peth.

Dwi wedi cael “brênwêf”, S4C. Beth am ragor o berlau’r gorffennol i’r ‘Awr Aur’, fel Tydi Bywyd yn Boen, A55…?

Sgorio efo'r Cofis

2010-05-07T03:47:00.004+01:00

O’r diwedd. Mae’r cyfan drosodd. Gawn ni fwy o lonydd fory hefo lwc - os nad eith hi’n senedd grog/gytbwys, ac arwain Betsan Powysiaid y byd i berlewyg arall. Cefais fy hudo gan gyffro a newydd-deb y dadleuon teledu i ddechrau, mwynheais Pawb a’i Farn mwy bywiog na’r arfer er gwaethaf Cymraeg carpiog llawer o’r gwleidyddion, ac fe wnes ymdrech i wylio Election 2010: Wales Debates ar BBC1 nos Sul diwethaf. Ond digon yw digon. Fe gwympais i gysgu yn ystod dadl arlywyddol olaf y BBC, switsio’r Post Cyntaf a’r “Gardis” felltith i Classic FM, a diflasu efo’r holl ddadansoddi dros ben llestri yn sgil Duffygate. Efallai na ddylwn i gwyno gormod fodd bynnag, gyda sbloets fawr De Affrica yn cychwyn mewn ychydig dros fis. Ymgyrch pêl-droedwyr Lloegr fawr fydd hawlio’r penawdau wedyn!

Caernarfon nid Cape Town ydi cyrchfan S4C beth bynnag. Nos Fawrth, dechreuodd Gobaith Caneri, cyfres ddogfen tair rhan sy’n olrhain hanes clwb pêl-droed y Cofis i ddychwelyd i’r hen ddyddiau da. A hwythau wedi cael cic owt o Uwchgynghrair Cymru’r tymor diwethaf, at eu clustiau mewn dyledion, a’r rheolwr a’r chwaraewyr wedi’i heglu hi’n ôl i Gei Conna a Lerpwl, mae’n ‘greisus’ ar yr Oval, chwadal Wali Tomos. A chyda’r clwb bellach yn cosi gwaelod cynghrair Cymru Alliance, a diwedd y tymor ond saith gêm i ffwrdd, mae camerâu’n dilyn ymgais cefnogwyr lleol i gadw’r fflam yn fyw ac achub y clwb rhag boddi wrth ymyl lan afon Seiont.

A sôn am griw! Er gwaetha’u diffyg profiad, mae ganddyn nhw’r hiwmor a brwdfrydedd heintus i roi cynnig arni. Cyflwynwyd naws y cyfan i’r dim yng nghyfarfod y pwyllgor o ddeuddeg, gydag un yn gofyn i'r llall “Be ti’n wbod am ffwtbol?” cyn ateb “Dim!”. Gwelsom y swyddogion gwahanol wrth eu gwaith, o Marc Roberts y swyddog marchnata yn dosbarthu posteri’r gêm o amgylch y dre, i reolwr y cae Eric Barton (neu “stêdiym manijar” yn ei eiriau ef) a John Rowley, dyn tân rhan-amser a streicar ifanc y tîm. Ac roedd yna ddigon o gyfarwyddo tafod yn y boch hefyd, yn enwedig wrth ddangos y gêm yn erbyn Llandudno, un o brif dimau’r gynghrair. Siawns fod y rheolwr Geraint Williams yn hapus gyda’r perfformiad wedi hanner cyntaf di-sgôr, tybiodd y lleisiwr Dyfrig ‘Topper’ Evans, cyn i’r camera dorri’n syth i’r ’stafell newid danllyd wrth i’r rheolwr refru ar ambell ddiogyn. A hoffais y dechneg effeithiol o bontio’r rhaglen gyda’r dilynwr selog Kev Roberts â’i archif o hen raglenni’r clwb yn hiraethu am ddyddiau da “deep heat a nicotîn”. Ond uchafbwynt y rhaglen i mi oedd gweld a chlywed y Gymraeg yn iaith y cae chwarae, hyfforddi a chymdeithasu. Ac am hynny, dwi’n mawr obeithio y bydd y Caneris yn mynd o nerth i nerth!

Holi a stilio a ffraeo

2010-04-30T18:33:00.006+01:00

Mae’r byd adolygu a beirniadu Cymraeg wedi cael cryn dipyn o sylw’n ddiweddar. O gynhadledd undydd yn Aberystwyth i erthyglau difyr yn Barn a llythyrau gan gynhyrchwyr teledu piwis yn Golwg, mae rhyw awch ac awydd cyffredinol i weld mwy o drin a thrafod go iawn yn hytrach nag erthyglau broliant yn unig. Roedd cryn edrych ymlaen, felly at Pethe Hwyrach (bob nos Fercher 9.25pm), seiat dafod y celfyddydau gyda Nia Roberts a gwesteion gwadd bob wythnos. Ac er bod y rhiant-raglen, Pethe, yn cynnwys pytiau digon difyr a safonol, mae ’na ormod o naws rhaglen gylchgrawn Wedi 3aidd iddi braidd.

Er bod fformat Pethe Hwyrach yn ddigon syml a chyfarwydd - cyflwynydd a thri gwestai yn eistedd mewn stiwdio foel gyda chadeiriau esmwyth, bwrdd coffi a sét deledu - y pynciau dan sylw sy’n bwysig ac yn hoelio’r sylw. Y “tri dewr” (fel y’u cyflwynwyd gan Nia Roberts) yn y rhaglen gyntaf oedd y dramodydd a’r cyfarwyddwr Ian Rowlands, adolygydd cyfarwydd Radio Cymru Sioned Williams, a’r colofnydd Rhys Mwyn. “Mwyn” yw’r gair olaf sy’n dod i’r cof, fodd bynnag, wrth iddo lambastio crynoddisgiau diweddaraf bandiau Blaenau fel hen “hwiangerddi” plentynnaidd. Ymateb dewr ond cyfarwydd iawn i ddarllenwyr y Daily Post Cymraeg. A pham lai? Rhydd i bawb ei farn, medden nhw. O leiaf roedd y tri’n fwy unfrydol ynglŷn â ‘Deryn Du’, drama ysgytwol Theatr Bara Caws am baedoffilia, ac yn sicr wedi annog mwy o’m cyfoedion i fynd i’w gweld ar daith. Ac rwy’n siŵr fod Emlyn Gomer yn hapus iawn gyda’r sylw ffafriol a gafodd ei nofel newydd, pan fo cyn lleied o gyfleoedd i gael hys-bys y tu allan i heip a chyhoeddusrwydd mawr y Steddfod a’r Dolig. Croeso mawr felly i’r rhaglen hon. Fel yr atgoffodd Ian Rowlands ni, does dim byd tebyg wedi bod ar y sianel ers sbel – bron ers dyddiau Croma ym mabandod bregus S4C Digidol!

O drafodaeth aeddfed a deallusol, i ddiawlio a ffraeo fel ci a chath. Toedd Gordon na David ddim hanner mor serchus tuag at Nick yn yr ail ddadl brifweinidogol ar Sky News wythnos diwethaf, a toedd panel Pawb a’i Farn o Fethesda ddim yn glên i gyd chwaith. Yn wir, aeth pethau’n ddigon blêr a hyll o bersonol rhwng y Ceidwadwr Guto Bebb a’r Pleidiwr Elfyn Llwyd ar adegau, a Dewi Llwyd saff a dibynnol yn methu fel reffarî am unwaith. Ond fe gafwyd comedi anfwriadol hefyd, wrth i’r Llafurwr Albert Owen helpu’r Rhyddfrydwraig hoples Christine Humphreys i gofio am fanion polisïau trethi ei phlaid. Argoel o’r senedd grog arfaethedig, efallai?

Mae'r ymrafael diweddar ac embaras Brown a 'Duffygate', wedi dwyn i gof rai o lanast etholiadol y gorffennol gan gynnwys y Llafurwr enwog hwn yn cymryd rhan yn un o hoff weithgareddau ymwelwyr y Rhyl -paffio - yn ystod ymgyrch etholiadol 2001.

Be haru gwleidyddion a wyau? Dyma'r olygfa yn senedd Iwcrain wythnos diwethaf.

Ac fe aeth pethau braidd yn boenus o bersonol rhwng ddau aelod o lywodraeth Prague yma hefyd...

R'argian. Meddyliwch sut sut siap fyddai ar ffigyrau gwylio Y Dydd yn y Cynulliad ar S4C petai'r ACau yn bwrw iddi go iawn fel rhain!