Yr Alban a ni

Ah, Alban ddewr! Pob parch, ond dwi di laru efo chdi. Wedi cael llond bol ar fwrw golwg eiddigeddus arnat o’r parthau hyn. Ie, Alban pleidiol i Ewrop, gyda phrif weinidog arlywyddol sydd ben ag ysgwydd uwchlaw unrhyw wleidydd arall yn y tipyn ynysoedd 'ma ar hyn o bryd. Alban lle gorymdeithiodd 80,000 ar strydoedd soeglyd Glasgow i ddangos eu cefnogaeth ddi-droi'n-ol i annibyniaeth. Alban hyderus ei hunaniaeth ym mhob agwedd ar fywyd - addysg, cyfraith a threfn, y wasg, celfyddydau - â’i hacen yn ewn o gyfarwydd i bedwar ban. Mater arall ydi sefyllfa’r iaith frodorol, ond testun colofn arall ydi honna. Mae ganddi ei sianel ddigidol benodol ei hun gan y Gorfforaeth Brydeinig hefyd, BBC Scotland, gan gynnwys awr o newyddion nosweithiol The Nine yn edrych ar y byd o safbwynt Albanaidd. Darlledwyd un o uchafbwyntiau dramatig 2019 ganddi hefyd. Guilt, am sgileffeithiau damwain feddwol wedi parti priodas ar ddau frawd anghymarus Max a Jake (Mark Bonnar a Jamie Sives) gyda dos go lew o hiwmor ddu bitsh yn swbwrbia ac isfyd gangstyrs Caeredin. Chafodd hon mo'i heipio i'r byw, ac mae'n ganmil gwell o'r herwydd ac yn haeddu'ch sylw. Mae'r actorion yn bownsio oddi ar ei gilydd, y deialog yn llifo a'r hiwmor yn codi'n naturiol o'r stori, a chast o Albanwyr yn bennaf 'blaw dwy Saesnes er mwyn plesio rUK. Alla i ond breuddwydio am rywbeth cyffelyb cyfoes, clyfar gan BBC Wales, nad yw'n gynhyrchiad cefn-gefn â S4C nac wedi'i sgwennu o safbwynt Sais.

Daliwch i fyny arni.

The Nine

Yr euog a ffy - Mark Bonnar + Jamie Sives 

Nos Wener, darlledwyd y bennod gyntaf mewn cyfres ddirdynnol o bedair ar Channel Four - Deadwater Fell - gyda llond cast o Albanwyr go iawn fel David Tennant am feddyg dan amheuaeth o ladd ei deulu cyfan mewn tân ym mhentref dychmygol Kildarroch. Cymharwch hynny â chyfres bedair rhan arall gan yr un sianel a welwyd cyn Dolig, The Accident, wedi’i gosod yng nghymoedd y De - gydag Enw Mawr o Loegr (Sarah Lancashire) ac eraill fel Joanna Scanlan yn Troseddu yn Erbyn yr Acen Gymreig tra’n hwrjio actorion cynhenid-cystal-os-nad-gwell fel Eiry Thomas i’r cyrion. Ac ar hyn o bryd, mae cyfres ddirgelwch arall ar ITV, White House Farm, wedi llwyddo i wneud smonach o bethau trwy gastio’r sgowsar bach enwog Stephen Graham fel DCI Tom ‘Taffy’ Jones (plisman go iawn mewn achos go iawn). Ffycsecs, pam na roddwyd y swydd i rywun fel Ieuan ‘Sarjant James’ Rhys, ein plismon drama enwocaf ni? Ydy actorion o Gymru’n ymgeisio am y rhannau hyn o gwbl, neu’n cael eu hanwybyddu’n rhacs gan gynhyrchwyr o Loegr byth a hefyd? Hyn mewn cyfnod pan rydyn ni’n allforio’n hactorion i’r West End a Hollywood ar yr un raddfa â disgyblion Cymraeg i Oxbridge.

Uffern ar y ddaear teledyddol

A pheidiwch â dechrau gyda chyfraniad diweddaraf BBC Valleys/England-in-Wales i fyd comedi. Mae holl bosteri cyhoeddusrwydd The Tuckers - Dai foliog mewn sgwter, Mam siarp ei thafod, sgrownjar mewn tatŵs a thracis, menyw sengl ar stepen drws ei thŷ teras - a welais ar dinau bysus Caerdydd yn ddigon drwg. Mae'n sgrechian "brexshit" i mi. Er, mae un o drigolion y Falis bondibethma, Leanne Wood i'w gweld yn ffan.

Diolch i dduw am ail gyfres o’m hoff gomedirama ar netflix penwythnos nesa. Er bod Sex Education, rhyw (bwm! bwm!) hybrid od-ond-llwyddiannus o ysgol uwchradd Americanaidd ag acenion Prydeinig, ffasiwn a Mini Metros o'r 80au a gliniaduron a hunluniau’r 2010au, wedi’i ffilmio ar hen gampws Caerllion a chefn gwlad godidog Sir Fynwy - does dim byd neilltuol o Gymreig amdani. Heblaw am bit-part Lisa Palfrey. Ac eto, mae logo ac enw Llywodraeth Cymru’n amlwg iawn ar y credits clo.

Petai llywodraeth y Bae ond wedi bod yn ddigon hyf i fynnu bod Sex Education - a welwyd gan 40 miliwn o aelwydydd yn yr Unol Daleithiau’n unig y llynedd - yn defnyddio actorion Cymreig-yn-bennaf law yn llaw â Gillian Anderson, yn gyfnewid am nawdd ariannol hael i ffilmio yma. 

Petai ond gennym hyder yr Albanwyr.

Hysbysfyrddau Cymraeg y gyfres gyntaf
"Mae yna ormod o bwyslais ar brofiad"

Asa Buttefiled (Otis) a Gillian Anderson (Dr Jean Millburn) fel y mab a'r fam o therapydd rhyw 

Daw hyfryd fis...

Mae fy ngorchwylion darllen/gwylio yn gorgyffwrdd â’i gilydd dyddiau hyn. Amrywiaeth piau hi, er bod perig i mi chwalu ’mhen gyda’r gwahanol genre yr un pryd. Dim diolch i fis Mehefin sy’n prysur droi’n dampar go iawn, a’r nosweithiau oerddu yn g’neud i rywun oleuo canhwyllau a nythu ar y soffa. Anodd credu mai’r adeg yma llynedd roedd caeau silwair, gerddi, a pharciau’r wlad yn prysur felynu, a Mehefin 2018 gyda’r cynhesaf erioed yn achos Cymru a Gogledd Iwerddon. Adeg addas iawn felly i ymgolli’n llwyr yn nofel ddiweddaraf y Pommie-yn-Awstralia Jane Harper, The Lost Man, wedi’i gosod yn niffeithdir diderfyn yr outback, lle mai fferm 200 milltir i ffwrdd yw’ch cymydog agosaf. Hynny ar ôl gorffen darllen Blaidd wrth y Drws Meleri Wyn James - gorfodi’n hun erbyn y diwedd rhaid cyfaddef, gan fod y plot yn llai ‘arswydus’ na’r oeddwn wedi’i obeithio - am effaith galar annisgrifiadwy, sterics y wasg a chymdeithas glos ar deulu bach.

O ran y bocs bach, dyma sy’n hawlio fy nosweithiau soeglyd ar hyn o bryd…

BLOODLINE (Neflix) Meddyliwch am Teulu â chyllideb reit sylweddol yn Florida Keys, a dyna syniad i chi o hyd a lled y ddrama hon. Hanes teulu Rayburn sy’n berchen ar bentra gwylia glan môr, ac sy’n canolbwyntio ar ymdrechion tri brawd a chwaer – ditectif, twrna, perchennog iard gychod, dafad ddu - i gyd-dynnu er gwaethaf hen gynnen a chlamp o sgerbwd yn y cwpwrdd. Ychwanegwch nosweithiau clós chwantus, gormod o chasers a dryll anghyfreithlon at y pair, ac mae’n ddrama ffrwydrol – er ei bod hi braidd yn anodd cynhesu at ’run cymeriad. Cafodd y gyfres gyntaf groeso brwd, cyn i bethau fflagio braidd erbyn cyfres 2 a 3.

DEAD TO ME (Netflix) Comedi am chênj. Chwilio oeddwn i am rywbeth hanner awr, ysgafnach, i’w fwynhau cyn noswylio, a dyma hi. Cyfres am wraig benboeth o Galiffornia sydd newydd golli’i gŵr mewn damwain car, ac sy’n benderfynol o ddal y diawl neu’r ast a’i darodd, law yn llaw â chanfod ffrind newydd mewn grŵp therapi profedigaeth yn Palm Springs. Gyda lot o effio ond hefyd enydau emosiynol o hiraethu am gymar bore oes. Y ffrind yn y gyfres hon, gyda llaw, ydi'r chwaer yn y gyfres uchod, sy'n profi nad S4C yn unig sy'n ailgylchu'r un hen wynebau.

SUMMER OF ROCKETS (BBC iPlayer) Rydyn ni’n dychwelyd i oes aur orgasmig y Brexitiaid fan hyn, i Loegr y 1950au yn drymlwythog o acenion Oxbridge, ceir Morris ac Austins, te gyda’r Frenhines Elizabeth ifanc, cwrw cynnes o flaen teledu du a gwyn - law yn llaw â hiliaeth rhemp a pharanoia’r Rhyfel Oer. Gyda setiau a gwisgoedd triw i’r cyfnod, ymdeimlad cryf o ddirgelwch a chast clodwiw fel Keeley Hawes (sydd prin yn cymryd ’run cam gwag dyddiau hyn), Toby Stephens, Mark Bonnar, Timothy Spall a mab Ken Barlow, dyma ddrama Poliakoff sy’n haws i’w stumogi na rhai’r gorffennol.

THE FROZEN DEAD (Netflix) Oce, dyw hi ddim dros ben llestri o oer yma â’r Pyrénées Ffrainc, cyrchfan nesa’r ddrama nesaf (Glacé yn yr iaith wreiddiol). Dw i’n cael blas mawr ar hon, hanes Commodore Martin Servaz o Toulouse sy’n cael ei alw’n anfoddog yn ôl i fro ei febyd fynyddig yn Saint-Martin-de-Comminges adeg y Nadolig – ac ar yr olwg gyntaf, mae’n ystrydeb o dditectif drama gyda bywyd personol cymhleth (wedi beichiogi gwraig cydweithiwr), iechyd amheus (smociwr trwm sy’n cuddio sgotsh yn ei fflasg goffi) a char hen ffash (Volvo 200 lliw gwin rouge). Yno, mae’n cael ei baru â’r Capitaine Irène Ziegler iau a mwy pragmataidd.

Fe’m hoeliwyd gan yr olygfa agoriadol o weithwyr ceir cebl yn esgyn mewn storm eira, ac sy’n methu coelio’i llygaid o weld ceffyl wedi’i flingo, heb ben, yn crogi oddi ar beilon cyfagos. Mae profion DNA yn canfod blewyn gwallt sy’n perthyn i foi o’r enw Julian Hirtmann – y drwg (a’r dirgelwch) ydi bod Hirtmann dan glo ers 30 mlynedd mewn carchar seiciatryddol am lofruddio merched ifanc. Elfen arall a’m bachodd oedd y gerddoriaeth gloi. Fe gymrodd sbel fach i mi’i hadnabod hi, ama’r mod i'n clywed y Gymraeg, a bingo! ‘Suo Gân’, wedi’i chanu gan Sofia Session Choir ac sy'n ychwanegu at y naws iasol. Felly cor o Fwlgaria yn canu hwiangerdd Gymraeg mewn cyfres Ffrengig. Dw i'n caru Ewrop.

https://www.youtube.com/watch?v=VfzswEoUrTE

YEARS AND YEARS (iPlayer) Drama sebonllyd ond ysgytwol un o Jacs Abertawe, Russell T Davies, wedi’i gosod ym Manceinion y dyfodol agos. Dyfodol lle mae ffasgwyr yn rheoli San Steffan, technoleg fodern yn ben (plannu microsglodyn yn eich bysedd i’w ddefnyddio fel ffôn, unrhyw un?),Trymp wedi pwyso’r botwm niwclear yn erbyn Tsieina, yr Wcráin Sofietaidd yn dienyddio hoywon, Prydain yn dioddef 80 diwrnod di-dor o ddilyw, a gwersyll crynhoi yn Eryri. Rydych chi’n wir falio am deulu’r Lyons, a serch y dathliadau pen-blwydd a Nadolig ar aelwyd Nain (yr hyfryd Anne Reid) mae yna wastad rhyw deimlad annifyr ym mhwll eich stumog bod Rhywbeth Drwg ar Ddod. Mi arhosodd golygfa’r ffoaduriaid ar draeth yn ne Lloegr efo fi am gryn amser wedyn, a hoffwn feddwl y byddai wedi bwrw cynulleidfa geidwadol y Bîb i’r byw hefyd. Ond berig nad ydyn nhw’n gwylio beth bynnag.

Doniol, deifiol, ysgytwol.

CARLO + MALIK (Netflix) Un o’r Eidal y tro hwn, Roma yn benodol, am ddeuawd tra gwahanol i’w gilydd – y naill yn gwlffyn chwedegrwbath oed â thatŵ a natur hiliol a’r llall yn Affricanwr ifanc peniog, athletaidd sy’n fflyrtio gyda’i ferch. Dyw hi ddim yn torri tir newydd, ond mae’r golygfeydd hyfryd o’r Ddinas Dragwyddol a bwrlwm byw’r Eidaleg yn chwa o awyr iach, ac mae’n ganmil gwell na’r lol Inspector Montalbano ar BBC Four.

SEX EDUCATION (Netflix) Mae unrhyw beth gyda Gillian Anderson yn werth chweil fel arfer. Dana Scully fydd hi am byth i fi, er bod ei phortread iasoer o’r Ditectif Uwcharolygydd Stella Gibson The Fall sy’n blysio llofrudd cyfresol ym Melffast (as iw dw), yn ail agos iawn. Yn y gyfres ddrama-gomedi hon, mae’n chwarae rhan therapydd rhyw sy’n codi cywilydd ar ei mab sy’n ceisio ffeindio’i draed yn addysgol a gwneud synnwyr o’i laslencyndod. Mae’n edrych yn wahanol ar y naw – Gwaith Cartref wedi’i gosod mewn ysgol uwchradd Americanaidd o’r 80au, ond gyda thechnoleg heddiw. Ac ar ben bob dim, Cymru ydi'r prif gymeriad – o Benarth i hen gampws prifysgol Caerllion a phentref hyfryd â’r enw hyfrytach Llaneddogwy (Llandogo i’r locals heddiw) ger Abaty Tyndyrn, Sir Fynwy - ac mae caneuon pop Kernewek Gwenno i'w clywed yn y cefndir.

BERLIN STATION (All4) Cyfaddefiad. Dw i’n dal heb weld yr ail gyfres am giamocs y CIA wrth galon Ewrop heddiw, ond mae hi yn y ciw, wir yr! Felly hefyd trydedd gyfres THE HANDMAID'S TALE, ond dim ond hyn a hyn o hunllef dystopaidd all rhywun ei oddef mewn wythnos.