Adroddiadau diwedd blwyddyn

Roeddwn i’n arfer cachu plancia 'radeg hon o’r flwyddyn yn Ysgol Dyffryn Conwy ers talwm. Ffarwelio â blwyddyn academaidd arall gyda chofrodd arbennig gan yr athrawon hoff. Adroddiad ysgol. Cyfnod o bwyso a mesur, dathlu ambell lwyddiant a diawlio gradd ‘D’ am Dwl mewn Maths neu 'E' echrydus mewn Ffiseg. Ac mae’n gyfnod o gnoi cil i’n darlledwyr cenedlaethol hefyd, gyda chyhoeddi adroddiadau blynyddol BBC Cymru ac S4C.

Nid da lle gellir gwell yw neges Cyngor Cynulleidfa Cymru, a sefydlwyd ddwy flynedd yn ôl i leisio safbwyntiau gwylwyr a gwrandawyr i gorff llywodraethu’r BBC. Er bod Torchwood yn fan cychwyn da, roedd y Cyngor o’r farn bod mynydd o waith i’w wneud eto cyn y gallai’r Bîb frolio fod Cymru’n cael lle haeddiannol ar rwydwaith Prydain gyfan. Cafodd cynhyrchwyr newyddion eu beirniadu’n chwyrn am beidio â chynnwys digon o straeon o Gymru ar brif raglenni newyddion teledu. A-men meddaf i. Petawn i’n Sais, fyddwn i ddim callach fod llywodraethau datganoledig ar waith ar y cyrion Celtaidd, o wylio newyddion y BBC am 6 a 10 yr hwyr. Wythnos diwethaf, roedd sawl stori addysg, gofal yr henoed a’r ffliw moch yn gorffen gyda’r geiriau “…in England”. Hynny yw, straeon am ddatblygiadau a newidiadau polisi perthnasol i drigolion Basingstoke a Burnley yn unig, heb affliw o ddim i’w wneud â gwylwyr Bangor na Ballycastle. Mae’n sefyllfa warthus, fel petaen nhw’n credu bod sodro’r Bonwr Edwards o Langennech wrth ddesg BBC News yn ddigon o gyfraniad Cymreig.

Adroddiad cymysg sydd gan Awdurdod S4C hefyd, dan gadeiryddiaeth John Walter Jones. Yn naturiol, mae’n canu clodydd arlwy feithrin y sianel a gynyddodd o awr i chwe awr a hanner y dydd. Ac mae’n wasanaeth mor llwyddiannus a phwysig fel bod rhieni blinedig yn crefu am weld Cyw ar foreau Sadwrn a Sul hefyd. Trodd 5% yn fwy o wylwyr i ddilyn darllediadau cynhwysfawr Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd, ond colli tir fu hanes Gŵyl y Faenol. Lwcus bod un ’lenni wedi’i chanslo! Dwi’n cytuno’n llwyr a’r ganmoliaeth i gyfresi ffeithiol caboledig y Sianel, gan gynnwys Yr Afon a Lleisiau’r Rhyfel Mawr; ac yn rhannu’r siom am ddramâu fel Y Pris (“nid oedd y gyfres at ddant pawb”) a chriw cecrus y cymoedd, 2 Dŷ a Ni, a fethodd gyflawni’r nod o ddenu mwy o wylwyr o’r parthau hynny. Ac wrth gyfeirio at yr arbrawf o arallgyfeirio'r hen stejar Noson Lawen i forio ac i lefydd hollolo hurt fel crombil ceudyllau Llechwedd Blaenau Ffestiniog nos Galan, "mae’n deg dweud nad oedd yr arbrawf yn gwbl lwyddiannus". Clywch! Clywch!

Mae'r darn canlynol am sioe sebon dyddiol y Sianel yn ddiddorol a dweud y lleiaf:

"Pobol y Cwm (BBC Cymru) yw un o gonglfeini dyddiol ein gwasanaeth rhaglenni o hyd. Ymddangosodd y gyfres yn gyson ymhlith y rhaglenni a wylwyd fwyaf. O ran gwerthfawrogiad y gynulleidfa, mae’n sgorio’n well na phob rhaglen debyg arall yn Saesneg".

...yn enwedig o gofio'r cwymp syfrdanol eleni.

Ond beth oedd rhaglen fwyaf poblogaidd 2008? Na, nid unrhyw beth gyda Dai Llanilar, ond Y Clwb Rygbi, a ddenodd 356,000 i wylio gornest y Gweilch a’r Sgarlets dros y ’Dolig.

S4/Cais amdani!

Crwydro gyda Iolo

MAE un arall o gyflwynwyr S4/C â sawl stamp ar ei basport, sef Iolo. ’Da chi’n ei nabod yn iawn. Na, nid yr Ap Dafydd o Lanrwst ond y naturiaethwr o Lanwddyn, Sir Drefaldwyn. Mae’n enwog fel adarwr brwd ar raglen radio Galwad Cynnar a’r gyfres Natur Cymru, am fflangellu ffermwyr a’r Cynulliad Cenedlaethol, ac am ei siorts tynn tynn a ddychanwyd mor wych gan gartwnyddion Cnex. Ac er nad oes ganddo’r un hiwmor â Bethan Gwanas na dawn dweud Mererid Hopwood yng nghyfres Yr Afon, does dim dwywaith ei fod yn llefarwr croyw ac yn gwybod ei stwff.

Mewn cyfres newydd sbon, chwe rhan, bob nos Lun, mae Iolo yn Rwsia (Telesgôp) yn olrhain hanes byd natur gwlad fwya’r byd. Anwybyddwch y teitlau agoriadol difflach a’r jingls cefndir sy’n swnio fel petaech mewn bar Rwsiaidd yn Benidorm - mae hon yn wledd i’r llygaid. Ardal y Cawcasws oedd dan sylw yn y rhaglen gyntaf, cadwyn o fynyddoedd ysblennydd sy’n ymestyn 700 milltir o Fôr Caspia i’r Môr Du, lle mae mynydd uchaf Ewrop yn “crafu’r cymylau” 5624 metr uwchlaw’r môr. Mae copaon Eryri yn debycach i dwmpathau tyrchod daear! Dyma gynefin rhai o anifeiliaid prinnaf y byd, gan gynnwys y bualod Ewropeaidd (bison) sydd wedi llwyddo i ffynnu a goroesi tu hwnt i bob disgwyl. Dim ond 1 ohonynt oedd mewn bodolaeth ym 1927, ond diolch i raglen fridio arbennig, mae dros 400 o fualod gwyllt yn crwydro’r Cawcasws bellach. Roedd yr olygfa ohonynt yn cerdded un ar ôl y llall ar y gorwel yn “bleser pur i unrhyw naturiaethwr” a’r gwylwyr, ac yn un o nifer o olygfeydd trawiadol wedi’u ffilmio’n gelfydd gan gyd-gynhyrchwyr y gyfres, NDR Naturfilm o’r Almaen. Un arall oedd honno o’r geifr brodorol, y Tur Cawcasws, yn crafangu-dringo ar rewlifoedd mynyddoedd Alpaidd eu naws. Aeth Iolo Williams ymlaen tua’r dwyrain, ac i hinsawdd a thirwedd cwbl wahanol, Saharaidd. Yma, gwelsom rai o gymêrs byd natur, fel yr igwana pen llyffant a guddiai’n grefftus yn y tywod rhag yr adar ysglyfaethus uwchlaw, a’r draenog clustiau hir yn ceisio dal neidr gantroed i swper.

Cafwyd ambell gyfweliad pytiog gyda phobl y Cawcasws hefyd, fel yr hen fugail a oedd newydd ymddeol wedi hir oes o ffermio yn yr uchelfannau, a gŵr a oedd yn creu offerynnau cerdd o bren lleol i gadw’r hen draddodiadau gwerin yn fyw. Roedd cyrchfan sgïo boblogaidd ym Mharc Cenedlaethol Teberdinsky dipyn o agoriad llygad, gyda fflatiau concrid hyll y cyfnod Sofietaidd yn hagru’r olygfa naturiol - tebyg i’n gorsaf niwclear Trawsfynydd ni. Er y byddwn wedi hoffi clywed llawer mwy gan y byd dynol, mae’n anorfod mai’r cyfoeth o fyd natur Rwsia fawr sy’n cael y lle blaenllaw yma.