A'r enillydd yw...

Mae’n dymor y canmol a’r clodfori cyfryngol, wrth i’r rhai o fewn y diwydiant ddathlu llwyddiannau’r flwyddyn. O’r diwedd, cyhoeddwyd mai Giggs ydi Personoliaeth Chwaraeon y Flwyddyn BBC Cymru wedi wythnosau o hysbys syrffedus o ailadroddus ar Radio Cymru (fel diwrnod Plant mewn Angen fis diwethaf) a Newyddion, a bydd criw gorboblog Uned 5 yn Gwobrwyo’r Goreuon am y tro olaf cyn diflannu i archifau rhaglenni plant Cymraeg fis Mai nesaf.

Mae mwy o darianau wedi’u hychwanegu at ddreseli Llandaf a Pharc Tŷ Glas yn ddiweddar hefyd. Mewn blwyddyn anodd o golli gwylwyr, mae Pobol y Cwm yn llwyddo i blesio’r beirniaid dros Glawdd Offa beth bynnag. Cyrhaeddodd straeon Gwyneth Jones ac Iolo White (Dyfan Rees, sydd wedi ennill ei blwyf o’r diwedd ar ôl dechrau digon sigledig) restr fer ‘Darllediad y Flwyddyn’ gwobrau Stonewall, i rai wnaeth gyfraniad positif i gydraddoldeb pobl hoyw a lesbiaidd ym Mhrydain. Ond fe aeth y gyfres gam ymhellach yng Ngwobrau Iechyd Meddwl yn y Cyfryngau, a drefnwyd gan elusen Mind, ac ennill y categori ‘cyfres sebon’. Tipyn o gamp, a hynny yn erbyn “mawrion” Saesneg fel Eastenders. Llongyfarchiadau mawr i Catrin Mara am ei phortread o’r fam sengl, Nesta, yn dioddef iselder ôl-enedigol - portread a greodd gryn argraff ar un o’r beirniaid, Jimmy McGovern (awdur The Street, cyfres ddrama orau’r iaith fain yn 2009). A chroeso’n ôl iddi i’r Cwm yr wythnos hon, wrth i lanast priodasol Hywel a Ffion godi pryderon am les Lleucu fach ac amheuaeth ynghylch pwy ydi’r tad go iawn…

Rhaid cyfaddef fod llwyddiant rhaglen arall yn dipyn o syndod i mi. Enillodd Anrheg Nadolig Wil, ffilm deuluol Nadolig y llynedd, gategori ‘Drama’ yng ngwobrau BAFTA Plant Prydain bythefnos yn ôl. Rwy’n cofio’i gwylio a’i chael braidd yn fflat ac amaturaidd, yn rhy hir, a rhy Caryl Parry-Jonesaidd i mi’n bersonol. Ond pwy ydw i, y sinig tridegrwbath oed, i farnu chwaeth beirniaid bach a BAFTA? O leiaf mae’n esgus perffaith i S4C ei hailddarlledu rhwng Dolig a’r Calan o bosibl.

A f’uchafbwyntiau personol i yn 2009? Mae sawl cyfres ffeithiol yn aros yn y cof, o luniau trawiadol Iolo yn Rwsia i straeon dirdynnol Cymry Cymraeg o Kenya i Ganada yn O Flaen dy Lygaid. Ond ymateb cymysg yw hi o ran ffuglen. Er bod giamocs Teulu yn rhyfeddol o boblogaidd, Caerdydd wedi aeddfedu a Blodau yn wledd i’r llygaid, does ’na’r un gyfres wedi llwyddo i lenwi gwagle nos Sul ers inni ganu’n iach i Con Passionate flwyddyn yn ôl.

Iechyd da

Mae’n affwysol o anodd cadw’n heini yn ein hoes eisteddog ni. Mae’r prydau popdy ping mor beryglus o gyfleus ar ôl diwrnod hir o waith, a’r car yn llawer brafiach na cherdded ar noson wlyb a thywyll i’r siop gornel. A hyd yn oed pan fo rhywun yn chwysu chwartiau i losgi’r bloneg, mae yna demtasiwn o bob cwr. Mae arogleuon a goleuadau neon tri bwyty sothach yn sgrechian am fy sylw wrth i mi adael y gampfa leol. Damia nhw. A rhwng lefelau gordewdra, smygu a merched beichiog yn eu harddegau, 'da ni’r Cymry’n bencampwyr byd! Yn ôl adroddiad diweddar ar lefelau gordewdra’r DU, mae 4 o’r 5 ardal waethaf yn hen gymoedd difreintiedig y de. Beth yw’r ateb felly? Strategaeth iechyd genedlaethol hirwyntog arall gan ein Gweinidog Iechyd sy'n ddynes ddigon nobl ei hun a dweud y lleiaf? Naci siŵr iawn. Yr ateb ydi IOLO WILLIAMS, gwaredwr popeth iach ac ecogyfeillgar ar S4C. Y tro hwn, mae’r cyflwynydd brwdfrydig o Faldwyn yn ceisio annog tri theulu i newid eu ffyrdd afiach o fyw yn Cwm Sâl Cwm Iach (Green Bay).

Bob wythnos, mae’r criw o Dreorci, Glyn-nedd a Phen-y-graig yn cyflawni tasgau gwahanol i ennill gwobrau. Ac er gwaetha’r hysbyseb amlwg i’r Asiantaeth Safonau Bwyd, a sgript slafaidd o’r Saesneg (“dal un o’r teuluoedd allan”), mae digonedd o hwyl i’w gael. Her yr wythnos hon yw coginio fersiynau iachach o hoff brydau’r tri theulu - cibabs a korma cyw iâr - gyda chymorth Alun Williams a’r cogydd Anthony Stwffio Evans, cyn gorffen gyda ras droli bwydydd iach mewn archfarchnad leol. Buasai’n well gen i gael mwy o hanes y teuluoedd eu hunain, gan fod y plant yn ddigon o gymeriadau i gynnal rhaglen gyfan heb help Iolo Williams. Mwy o’r cyfranwyr a llai o’r cyflwynydd, felly, yn enwedig golygfeydd dibwys braidd ohono’n dysgu syrffio ym Mae Abertawe. Unrhyw esgus i’w roi mewn siwt nofio ar gyfer y lêdis ac ambell fachan.

Draw ar y BBC, mae cyfres ddrama newydd wedi’i gosod mewn ysbyty - eto fyth! Yr unig wahaniaeth yw bod Crash (8.30 nos Fercher) yn gynnyrch BBC Wales, ac yn dilyn meddygon newydd raddedig â phwysau’r NHS ar eu ’sgwyddau ifanc. Gyda chymysgedd o wynebau newydd a’r hen stejars profiadol fel Nia Roberts a Mark Lewis Jones (fel y diawl drwg arferol sy'n hel merched), mae’n llifo’n dda ac yn edrych yn dda. Dim byd syfrdanol o wych, ond iawn i ladd amser am hanner awr facb bob wythnos. Ond pam, o pam, cael gwared ar un o’r cymeriadau gorau ar ddiwedd y bennod waedlyd gyntaf?

Crash and burn? Cath (Kezia Burrows), Ameer (Simon Rivers), Rhian (Elin Philips), y diweddar Rob (Gareth Pam fi Duw? Jewell) a Simon (Gareth Caerdydd Milton).

Dinasyddion

Rhyw berthynas digon oriog sydd gen i â’r brifddinas. Ar un llaw, dwi wrth fy modd gyda phensaernïaeth odidog y ganolfan ddinesig, y parciau a’r llwybrau braf ar lan afon Taf, awyrgylch heb ei ail ar ddiwrnod gêm ryngwladol, a’r Gymraeg mewn awyrgylch gosmopolitaidd. Ar y llaw arall, mae’r tagfeydd, fflatiau undonog y Bae, Heol Eglwys Fair ar nos Sadwrn, ac agwedd rhai o’r Cymry Cymraeg clicaidd yn ddigon i’m hel i fyny’r A470. Rhyw berthynas digon tebyg sydd gen i â’r gyfres ddrama Caerdydd (Fiction Factory) hefyd. ‘Hwrê! ac o’r diwedd’ meddwn i, pan glywais sôn am y gyfres wreiddiol. Ymgais i bortreadu hwyl a hoen y dinasyddion ifanc am y tro cyntaf ers dyddiau Dinas - ond gydag actio a setiau gwell, gobeithio. Cofio Paul Ambrose?

Roedd pethau’n argoeli’n dda…tan iddi fynd ar drywydd Brookside, a chladdu un o’r cymeriadau dan batio un o’r dywededig fflatiau. Ac roedd y gyfres ddiwethaf yn trio’n llawer rhy galed i godi gwrychyn criw Taro’r Post gyda golygfeydd mewn clybiau hoyw a chyfryngis-a-gwleidyddion yn ffeirio’r cwrw am cocên. A phwy all anghofio’r drwgenwog Sex and the Senedd, pan ffilmiwyd golygfa gnychu yn nhŷ bach y Cynulliad yn ddiarwybod i’r awdurdodau? Y gwir amdani yw bod yr eiconig This Life wedi gwneud rhywbeth tebyg i gyd o’r blaen, ac yn fwy llwyddiannus, dros ddegawd yn ôl.

Dyddiau da efo Warren, Miles, Anna, Milly ac Egg

Ond dyma benderfynu rhoi hen ragfarnau o’r neilltu, a throi i wylio’r bedwaredd gyfres nos Sul diwethaf. A chan na wnes i ganolbwyntio rhyw lawer gyda’r gyfres ddiwethaf, roeddwn i’n dra diolchgar o’r crynodeb ar ddechrau hon a agorodd gyda Peter Marshall (Ryland Teifi) yn gadael yr ysbyty ar ôl pwl o orffwylledd gyda chyllell, ac yn syth i groeso gorawyddus Ceri - a oedd yn ddigon i’w hel yn ôl i seilam. Mae Osian a Kate yn cydfyw’n hapus (tan ddaw hi i wybod am ei arferion gamblo ar-lein efallai), ac Ems wedi ffeindio ffrind newydd yn Sara, athrawes gelf (braf gweld Lauren Phillips yn gwenu unwaith eto ar ôl bod trwy’r felin fel Kelly Pobol y Cwm). Mae Mike druan ar goll yn lân ar ôl i Elen adael am borfeydd brasach Llundain, a Leah wirion o glên yn breuddwydio am fyw’n deulu bach dedwydd efo Steven James. Ond trodd ei breuddwydion yn hunllef ar ôl cwrdd â phlentyn siawns Steven wrth fynedfa’r ysbytu. A daeth Osian ei fab i’r fei, i afael yn llaw ei gyn-gariad yn y ward mamolaeth.

Dechrau digon addawol felly, dan gyfarwyddyd medrus Ed Thomas. Hynny heb yr un olygfa diangen o floneg gwyn mewn gwely chwyslyd.