Buon compleanno Walter*

 

Eithr gwared ni rhag Mike y mecanig

Mae olwyn y pandemig yn dal i droi a ninnau’n dal i fynd i nunlla. Ambell ddiwrnod da, sawl un gwael. Yr amynedd yn pallu a’r diffyg cwsg yn cynyddu. Flin efo’r byd, a flin efo’r wasg a’r cyfryngau Prydeinig am roi blaenoriaeth i saga Harry a Meghan yn lle dwyn llywodraeth lwgr i gyfrif. Dyfarnu contracts PPE hael i ffrindia’ Matt Hancock a chyfradd farwolaethau covid waethaf Ewrop? Tewch, wir. Mae’n well gan hacs Rupert Murdoch a’r English Broadcating Corps ganolbwyntio ar The Crown go iawn, a gwethygu wnaiff pethau gwaeth pan fydd gwasanaeth newyddion 24/7 yr asgell dde eithafol ar yr awyr. Mwynhewch, Great Brexit Public!

Ac alla i ’mond gwylio ein cyfresi sebon Cymraeg ag eiddigedd pur. Dim ond cadw 2 fetr oddi wrth ei gilydd maen nhw’n Glanrafon, ac yn cael piciad i'r pictiwrs hyd yn oed. Mae trigolion Cwmderi yn denu lojars fel chwain ar gi strae ac yn jetsetio i Awstralia a Disneyland neu am ddiwrnod sba yn ’Soswallt. Ond dihangfa ydyn nhw wrth gwrs, a diolch i dduw neu allah amdanynt. Hyd yn oed os ydi cymeriadau fel Aled, Non ag Angharad yn mynd drwy 'mhen i.

Diolch i’r drefn am Walter Presents hefyd. Mae gwasanaeth ar alw, rhad ac am ddim, Channel 4 newydd ddathlu ei bumed pen-blwydd, ac wedi bod yn achubiaeth i mi pan oedd arlwy’r sianeli traddodiadol mor brin â silffoedd Aldi ganol Mawrth 2020. Gwledydd Llychlyn sy'n apelio fwyaf wrth gwrs, ond dw i hefyd wedi cael blas ar berlau cudd o’r weriniaeth Tsiec a Croatia ar hyd y blynyddoedd, ac ambell drioleg o Ffrainc. A dw i’n dal i ddweud y dylai perthynas newydd S4C â’r gwasanaeth weithio ddwy ffordd. Rydyn ni eisoes yn dra-gyfarwydd ag Iris a Willem Y Godinebwr o Amsterdam efo isdeitla’ Cymraeg yn hwyr nos Fercher, ond meddyliwch pa mor wych fyddai gweld bocsets y gorau o Gymru – Alys, Con Passionate, Parch, Pris y Farchnad, Tair Chwaer, Teulu – yn serennu ar All4, gan ychwanegu at goffrau sobor S4C. Os na fydd ambell un wedi dyddio’n drybeilig erbyn hynny wrth gwrs. *Pen-blwydd hapus, Walter.

Ond yn ôl at heddiw, ac ie, y Sgandis sy’n dal i blesio. Mae ail gyfres Rebecka Martinsson: Arctic Murders ymlaen ar hyn o bryd, wedi’i seilio ar nofelau trosedd Åsa Larsson a’i gosod yn Kiruna, dinas fwyaf gogleddol Lapdir Sweden – lle mae’r gaeafau -20C yn hirfaith, a’r haul prin yn machlud ganol haf. Digon i droi unrhyw un yn honco efo gwn neu gyllell, a chadw’r cyn-dwrna o Stockholm yn brysur ym mro ei mebyd pan nad ydi hi’n bachu cariadon gwragedd eraill y dre.

Anhrefn yr yr arctig

 

Yr ail gyfres glodwiw ydi Deliver Us o Ddenmarc (Fred til lands). Hanes criw mewn tref fach ddi-nod, sydd eisiau talu’r pwyth yn ôl i fwli lleol 18 mis ar ôl i fab y doctor gael ei ladd gan bicyp wrth feicio adref o ddathliadau graddio. Ac mae Morten Hee Andersen ar dân fel Mike y mecanig, basdad o foi sy’n tynnu pobl i’w ben bob gafael. O’r dafarn i’r ffatri cywion ieir, mae ei bresenoldeb annifyr yn staenio ardal gyfan. Gyda’r heddwas lleol hyd yn oed yn cachu brics, daw criw o rieni at ei gilydd i gael gwared ar Mike unwaith ac am byth – gyda’r holl boen meddwl moesol ynghlwm wrth hynny. Does 'na fawr o glamour Borgen yn fama, na chartrefi chwaethus wedi’u dodrefnu gan Illums Bolighus – yn hytrach, aelwydydd dosbarth gweithiol llawn straen, galar, cariad coll neu briodasau di-serch. Os ’da chi isio laffs arwynebol yng nghanol y pla, gwyliwch Saturday Night Takeaway efo'r ddau na o Gastell Gwrych. Ond os am bwerdy actio a gwaith camera crefftus, tensiwn bob gafael a phortread o ragfarnau cudd pob cymuned glos, ewch amdani.

 

 

 

Yn y cyfamser, mae'r aruchel Unforgotten yn ôl am y pedwerydd tro ar ITV, wrth i DCI Cassie Stuart (Nicola Walker) ddiawlio-ddychwelyd o absenoldeb salwch i sicrhau pensiwn llawn a chydweithio eto â DI Sunny Khan (Sanjeev Bhaskar). Y tro hwn, achos iasol o gorff heb ben a ganfuwyd mewn hen oergell yn ne Llundain sy'n hoelio'r sylw. Yn raddol, down i wybod taw corff dyn aeth ar goll ym mis Mawrth 1990 ydi o. A dyma'r ditectifs, fel ni'r gwylwyr, yn gorfod hel y darnau jig-sos at ei gilydd gyda chymeriadau ar wasgar o Ardal y Llynnoedd i Gaergrawnt, Stockwell, Llundain i Rochester, Caint. Do, fe darfwyd ar waith ffilmio'r gaeaf diwethaf oherwydd y pandemig, cyn i'r cast ailafael ynddi pan laciodd pethau rhywfaint yn haf 2020 - sy'n esbonio'r brigau noeth ac yna coed llawn dail yn yr olygfa nesaf. 

Ond sdim ots am hynny. Mi wenais fel giât pan ddychwelodd yr arwyddgan drist am 9 nos Lun. "All we do is hide away..."

 

Mewn angof ni chant fod @ ITV

Yna, trowch at Netflix i chwerthin efo Rita, drama-gomedi Ddaneg am fam sengl o athrawes sy’n smocio fel stemar ac wrthi fel cwningan efo’r prifathro neu ambell riant. Gyda thri o blant ei hun, fawr o groeso i'w chyn-wr na'i mam angof ei hun, lot o godi dau fys ar yr awdurdodau a chwtsh i ddisgyblion dan anfantais, mae'r penodau hanner awr yn siwr o godi calon cyn noswylio. Rydan ni ar ei hol hi braidd, achos mae'r chweched gyfres ar fin ymddangos adra' yn Nenmarc.

 

 

 

Copenhagen calling

 

Mae ciwed I’m a Celebrity yn heidio hyd yr A55, gan dorri rheola teithio Lloegr, a hacs Llundain yn prysur hogi eu jôcs defaid wrth i Ant a Dec fireinio eu hacen Gavin & Stacey. Ond dw i’n denig i Ddenmarc. Yn fy mhen, hynny yw, cyn i’r heddlu daro’r drws. Unrhyw esgus i ymgolli mewn nofel neu gyfres wedi’i gosod yn fy hoff ran o’r byd, a dw i yno. Wedi wythnosau o’r Montalbano arwynebol ond gwledd Siciliaidd i’r llygaid, dychwelodd BBC Four at ei gwreiddiau Llychlynnaidd ar nosweithiau Sadwrn gyda DNA. Gyda diolch i Fiona ’Pesda am yr argymhelliad, achos welais i’r un hys-bys ymlaen llaw.

Ymchwiliad i blentyn bach a gipiwyd o’r kindergarten yn swbwrbia København sy’n sbarduno popeth, a’r Politi lleol yn mynnu taw’r tad sy’n geisiwr lloches, ydi’r drwg yn y caws. Ond mae Rolf Larsen (Anders W. Berthelsen), tad a ditectif uchel ei barch, yn amau fel arall ac yn dal fferi i wlad Pwyl wrth i gliwiau newydd ddod i’r fei – gyda chanlyniadau trychinebus iddo fo a’i wraig. Ro’n i’n gwybod nad syniad da oedd mynd â’r fechan...

O hynny mlaen, ’da ni’n neidio o Ddenmarc i Wlad Pwyl a Ffrainc ac yn ôl, mewn drama sy’n plethu merch ifanc feichiog a lleianod anghynnes, masnachwyr pobl, clinig ffrwythloni a ditectif soffistigedig o Baris (Charlotte Rampling, gynt o Broadchurch). Os ydi’r ddwy bennod gyntaf yn ymddangos ar wasgar braidd, gyda lot o is-blotiau digyswllt, daliwch ati achos Torleif Hoppe, crëwr Forbrydelsen (The Killing), sydd wrth y llyw. Does na’m eira eto, ond cewch ddigonedd o awyr lwyd, isdeitlau, sgarffiau syml o chwaethus ac arwyddgan atmosfferig i’ch cadw’n ddiddig.

Cyn noswylio, mi ddarllena i bennod neu bump o nofel awdur The Killing (obsesd, moi?). Mae The Chestnut Man Søren Sveistrup eto wedi’i gosod yng Nghopenhagen hydrefol, a llofrudd cyfresol sy’n gadael ei stamp gwaedlyd trwy blannu ffiguryn castan ger cyrff merched ar hyd a lled y ddinas – gan beri penbleth i’r ditectifs anghymarus, y fam sengl Naia Thulin o Major Crimes a Mark Hess sydd wedi cael cic owt o Europol. I ategu’r dirgelwch, mae pob ffiguryn castan yn cynnwys olion bysedd hogan 12 oed a ddiflannodd flwyddyn ynghynt, ac sy’n digwydd bod yn ferch i Weinidog Cyfiawnder Llywodraeth Denmarc. Swnio fel cyfres deledu ddelfrydol, meddech chi, ac yn wir, mae Netflix wrthi’n ffilmio rŵan hyn.

A gyda’r sianel fawr honno ag un DR Danmark yn atgyfodi Borgen ar gyfer 2022, mi fydda i’n dal i danysgrifio am sbel go lew eto.

Politigården - pencadlys cyfarwydd yr heddlu, Copenhagen

 

Dwy bennod sy'n weddill, a dw i eisoes wedi ffeindio'r gyfres dditectif nesa i 'nghadw'n hapus trwy Dachwedd Noir, diolch i Walter Presents. Ysblander Lac d'Annecy yn yr Alpau ydi lleoliad Fear by the Lake, yr olaf o'r trioleg Ffrengig am y gŵr a'r gwraig o dditectif Lise a Clovis (Julie De Bona a Lannick Gautry), wrth i ddiflaniad merch ysgol leol a phandemig posib - gwres uchel, peswch, gwaedlif angheuol - godi braw. Yn 2019 y cafodd hon ei ffilmio, ond mae'n swnio'n boenus o berthnasol i'n hargyfwng byd-eang ni heddiw. Efallai y bydd yn wylio anodd os nad amhosib i lawer, yn ddarllediad anghyfrifol o ansensitif hyd yn oed. Ond dw i am roi cynnig arni ar sail llwyddiant y gyfres flaenorol yn arbennig. 

Allons-y!

 

 

The Aftermath

On a cold dark October eve, armed with a cuppa and feet up, I was ready for a rare creature on the box. A Wales-set drama shown across the UK. No, not the one with Eve Myles and the irritating soundtrack. Rather, an emotionally charged four-parter about a community coming to terms with an industrial accident, and the families cry for justice as per Aber-fan, Zeebrugge, Grenfell. I had already written a mostly positive piece about The Accident to the Welsh-language weekly Golwg and urged my friends and colleagues to tune in. Half an hour later, my tea was still untouched. I felt uneasy. Baffled. This wasn’t the same drama I saw at the London preview. My WhatsApp jingled: “Hmmm. Not feeling it so far, Dyl!!” Others were conspicuous in their silence. I was embarrassed. Had I recommended a turkey?

On second viewing, the quibbles that niggled me at the première became clearer. The google-translated banner at the St David’s Day Fun Run (Dydd Gŵyl Dewi Sant – Rhedeg). The wince-inducing “boyo” spoken by Kai Owen’s character. The rescuers venturing into the ruins with a sparking grinder despite fears of a gas leak. The solemn crowd’s “Abide with Me”, whereas the clichéd Guide Me, O Thou Great Redeemer would’ve rung truer. And the accents. Mowredd, those accents. The twitteratis were tamping.

@TomosWilliams1 

#TheAccident 15 mins in and looks like @Channel4 have done everything they can to combine Skins, Happy Valley & Casualty into one show with the dodgiest South Walian accents

Rewind to the end of September, and to the official launch in Soho (free coffee and croissants obligatory, air kisses not). Most of the cast in situ (Sarah Lancashire! Sidse Babett Knudsen of Borgen fame!) the camera made good use of the Rhondda Fach, Blaengarw and Fochriw locations, the CGI explosion racking up the tension, that shocking domestic violence scene, the crew’s obvious warmth towards the locals. As the Executive Producer George Ormond said:

‘This is our second production based in Wales – our first was Kiri, also by Jack Thorne... Jack is also half Welsh and we knew from the off that The Accident would be set in a small valleys town.’

Jack Thorne, the Bristolian behind the Channel 4 trilogy examining the themes of guilt, blame, responsibility and culpability in modern Britain. I was eagerly awaiting a series in which my country didn’t pretend to be Holby city, planet Gallifrey or something or other with dӕmons. It’s a crying shame that The Accident consists of outsiders pretending to be Welsh plus a plethora of English lawyers from the Alun Cairns school of casting. BAFTA-laden Sarah Lancashire from Happy Valley and Last Tango in Halifax confessed that the accent was testing:

'I did a lot of work on it. A lot. It was really challenging. It was awful. In fact, we started filming this in April and just to give you an indication of how long it took me, I had my Christmas dinner speaking in a Welsh accent as I started last November.'

Not that she had much say in the matter, as Jack Thorne explained ‘... I wrote it with her in mind and once it was finished I sent it to her and held my breath and thankfully she said yes.’

It could have been worse. As in a Monica Dolan kind-of-worse, with her comedy Leanne Wood-cum-Indian accent in W1A or Tom Hardy’s baffling Locke. And lest we forget the Irish American How Green Was My Valley (1941).

But it could and should have been so, so much better. The scenes between Harriet Paulsen (Sidse Babett) and her wooden PR toyboy are pretty excruciating. And it’s not as if we’re a dearth of actors. S4C has just celebrated its 37th year, and many of its alumnus have found worldwide fame. Less ‘praise the lord! we are a musical nation’, more of a nation of fantastic bilingual performers. Think Iwan Rheon (Game of Throne), Erin Richards (Gotham City), Rhys Ifans (Official Secrets) and Matthew Rhys (The Americans and the new Perry Mason for HBO) who surprised his US fans last year after accepting his Emmy award in his native accent.

And yet, here we are in 2019, with London drama commissioners (or soon-to-be-Leeds in Channel 4’s case) ignoring our homegrown talent, apart from the excellent Jade Croot of Merthyr. Eiry Thomas has been criminally underused as the grieving single mam too. Despite all its faults, I’m still watching, along with 2 million others. Mostly mesmerized by the performances of deaf actress Genevieve Barr and Lancashire, and seeing how the court scenes plays out.

On the whole, a disappointing case of nid da lle gellir gwell.

Aussie Noir

Min Gud!

I’m starting to worry. Having a wobble. 

After years of stalking everything Scandi (fictionally that is), I’m slowly wavering. 

There was much anticipation to Adam Price’s (no, not Mr Plaid Cymru – the brains behind Borgen and a celebrity chef in his homeland) latest offering on Walter Presents about a København priest battling god, a drinking problem and family strives. Two episodes in, and I found myself looking at my watch rather than enjoying time fly by, and deleted Herrens veje (Ride upon the Storm) from the skybox. Life’s too short, and I’m too impatient. These are barren times for BBC Four as well, and I can’t believe it's nearly a year since we said farväl to the wonderfully eccentric Saga Norén.

Nowadays, the Southern Hemisphere is my destination of choice. Talk about going from one frozen extreme to a sweltering another.

Novels and series set in worn-out outback towns or sun-kissed suburbia. I’ve already devoured two Jane Harper novels, The Dry and Force of Nature starring Federal Agent Aaron Faulke – and hyper excited to learn that Hollywood star and Melburnian Eric Bana will take the reins of the film version. Gripping stories of old feuds and lies threatening to explode like an Ute in a bushfire. You can almost taste the fear and dust jumping from the pages.

These days, I’m hooked on Scrublands by Chris Hammer, about a Sydney journo returning to an outback town shaken to its core a year after a priest shot five locals to death one scorching Sunday. Dark secrets also run deep in Mystery Road film and mini-series starring the stunning Aborigine actor Aaron Pedersen as troubled (aren’t they all?) detective Jay Swan on BBC Four last year. Set a universe away from shiny happy Ramsay Street, these dramas portray a modern day Australia troubled with an omnipresent racism and inequality. Pedersen also stars as Guy ‘Mike from Neighbours’ Pearce’s sidekick in Jack Irish, about a world-weary former lawyer turned debt collector/troubleshooter. A hit back home, this was sporadically shown on Fox (UK) channel in the past and deserves a far more mainstream slot.

Themes which also arose in Safe Harbour (SBS/BBC Four) about a sailing trip gone horribly wrong for a gang of Brisbane well-to-doers who comes across a drifting boat of refugees in the Timor sea. A series that posed the question “what would you do?”, mirroring the Brits’ uncomfortable relationship with those seeking sanctuary across the Channel. One of the main actors is the constantly excellent Ewen Leslie from The Cry and Top of the Lake fame. Over on netflix, I bingewatched Secret City during a trip to Stockholm last year. This thrilling series is set amongst the power corridors of Canberra, after a protesting student sets herself on fire leading to an almighty diplomatic row between Australia and China, plus a high body count on the way.

Not that I’ve completely chucked my thermals in favour of the Factor Fifty. The tad cooler Northern Hemisphere still packs a few punches, with a welcome return to Shetland for the fifth time on BBC One on Tuesdays. The combo of the moody Scottish subarctic archipelago, surely the most lethal isle after Sandhamn, and the moodier DI Jeremy Perez (Indy-loving Douglas Henshall) makes a riveting viewing based on Ann Cleeves’ novels. And over Christmas, I shunned bad telly in favour of Will Dean’s gripping Tuva Moodyson mysteries – Red Snow, after the first chillingly good Dark Pines. There’s a whiff of Twin Peaks in this claustophobic liquorice-producing town of Gavrik in central Sweden, plus nearby Utgard forest with its bears, bull elks, psychotic taxi drivers and troll-making sisters. Journalist Tuva’s constant battle with her beeping hearing aid batteries adds an extra element of fear and anxiety during the constant snowstorms, and certainly rings true to a semi-deaf person as myself. Another unique character ripe for a TV adaptation. 

Are you listening SVT?

Aussie! Aussie! Aussie!

Dw i’n poeni. Yn dechrau amau fy hun. Wedi blynyddoedd o fopio ar bopeth Llychlynnaidd, dw i’n dechrau gwegian. Bu cryn edrych ymlaen at gynnyrch diweddaraf Adam Price (na, nid hwnnw), brêns Borgen a thipyn o gogydd teledu yn ei famwlad. Ond dwy bennod yn ddiweddarach, mi jibiais, a dileu Ride upon the Storm (Herrens veje) o’m cyswllt cyfresi. Doedd hanes yr offeiriaid trwblus sy’n brwydro yn erbyn alcoholiaeth, cred a chwalfa deuluol yn København, Afghanistan a mwy, ddim yn tycio. Prin yw’r cyfresi gwerth chweil o’r parthau hynny ar BBC Four ers sbel. Anodd credu mai blwyddyn yn ôl ffarweliwyd â’r annwyl unigryw Saga Norén. 

Bellach, mae Hemisffer y De yn apelio fwyfwy. Son am newid trywydd a thywydd eithafol. 

Nofelau a chyfresi wedi’u gosod ar dir didostur yr outback neu’n swbwrbia gwyn eu byd. Llyfrau felly sy’n llenwi erchwyn fy ngwely. Dw i eisoes wedi awchu’n ffordd drwy ddwy nofel Jane Harper, ‘The Dry’ a ‘Force of Nature’ gyda’r Ditectif Aaron Faulke - ac wedi cyffroi’n lân o ddeall bod 'na fersiwn ffilm o’r gyntaf gydag Eric Bana wrth y llyw. Straeon wedi'u gosod mewn trefi amaethyddol a welodd ddyddiau gwell, lle mae hen hen gynnen a chyfrinachau yn gymaint o fygythiad â'r wreichionen honno a allai droi'r ardal sych grimp yn wenfflam cyn pen dim. Rydych bron yn gallu blasu'r llwch a'r ofn yn neidio o'r tudalennau.

Rwan hyn, dw i'n gaeth i Scrublands gan Chris Hammer, am newyddiadurwr sy’n dychwelyd i dref wledig flwyddyn ar ôl i ficer saethu pump o’r trigolion yn farw mewn gwres llethol. Mae cyfresi teledu Mystery Road gyda’r actor o dras Aborijini, Aaron Pedersen yn ysgubol fel y ditectif Jay Swan, wedi’u darlledu ar BBC Four ac yn portreadu hiliaeth ac anghyfartaledd hyll Awstralia fodern. 

Themâu a gododd yn nrama gyfres ddiweddaraf nos Sadwrn, Safe Harbour - cyfres am griw o ffrindiau o Brisbane sy'n difaru taro ar draws llond cwch o ffoaduriaid yn nyfroedd tymhestlog Timor. Cyfres sy’n codi cwestiynau pigog fel “beth fuasech chi’n ei wneud?” ac sy’n ddrych o berthynas frau’r Brits a cheiswyr lloches via Ewrop heddiw. Un o’r prif actorion ydi Ewen Leslie, wyneb cyfarwydd yn sgil chwip o berfformiadau ar The Cry a Top of the Lake. Draw ar netflix, cefais fy nghyfareddu gan Secret City wedi’i gosod yng nghoridorau grym Canberra, lle mae myfyrwaig sy'n rhoi'i hun ar dân mewn protest hawliau dynol yn esgor ar argyfwng diplomyddol rhwng Awstralia a China, ac ambell gorff hyd y ffordd.

Mae diwydiant ffilm a theledu Oz wedi cymryd camau breision ers ystrydebau Crocodile Dundee, setiau sigledig ac actorion cardbord eu sioeau sebon amser te. Ac mewn perygl dybryd o ddisodli fy ngharwriaeth â gwledydd yr Hygge a’r Hej Hej!

Well i mi ddechrau lluchio'r thermals ac agor y Ffactor 50.