The Aftermath

On a cold dark October eve, armed with a cuppa and feet up, I was ready for a rare creature on the box. A Wales-set drama shown across the UK. No, not the one with Eve Myles and the irritating soundtrack. Rather, an emotionally charged four-parter about a community coming to terms with an industrial accident, and the families cry for justice as per Aber-fan, Zeebrugge, Grenfell. I had already written a mostly positive piece about The Accident to the Welsh-language weekly Golwg and urged my friends and colleagues to tune in. Half an hour later, my tea was still untouched. I felt uneasy. Baffled. This wasn’t the same drama I saw at the London preview. My WhatsApp jingled: “Hmmm. Not feeling it so far, Dyl!!” Others were conspicuous in their silence. I was embarrassed. Had I recommended a turkey?

On second viewing, the quibbles that niggled me at the première became clearer. The google-translated banner at the St David’s Day Fun Run (Dydd Gŵyl Dewi Sant – Rhedeg). The wince-inducing “boyo” spoken by Kai Owen’s character. The rescuers venturing into the ruins with a sparking grinder despite fears of a gas leak. The solemn crowd’s “Abide with Me”, whereas the clichéd Guide Me, O Thou Great Redeemer would’ve rung truer. And the accents. Mowredd, those accents. The twitteratis were tamping.

@TomosWilliams1 

#TheAccident 15 mins in and looks like @Channel4 have done everything they can to combine Skins, Happy Valley & Casualty into one show with the dodgiest South Walian accents

Rewind to the end of September, and to the official launch in Soho (free coffee and croissants obligatory, air kisses not). Most of the cast in situ (Sarah Lancashire! Sidse Babett Knudsen of Borgen fame!) the camera made good use of the Rhondda Fach, Blaengarw and Fochriw locations, the CGI explosion racking up the tension, that shocking domestic violence scene, the crew’s obvious warmth towards the locals. As the Executive Producer George Ormond said:

‘This is our second production based in Wales – our first was Kiri, also by Jack Thorne... Jack is also half Welsh and we knew from the off that The Accident would be set in a small valleys town.’

Jack Thorne, the Bristolian behind the Channel 4 trilogy examining the themes of guilt, blame, responsibility and culpability in modern Britain. I was eagerly awaiting a series in which my country didn’t pretend to be Holby city, planet Gallifrey or something or other with dӕmons. It’s a crying shame that The Accident consists of outsiders pretending to be Welsh plus a plethora of English lawyers from the Alun Cairns school of casting. BAFTA-laden Sarah Lancashire from Happy Valley and Last Tango in Halifax confessed that the accent was testing:

'I did a lot of work on it. A lot. It was really challenging. It was awful. In fact, we started filming this in April and just to give you an indication of how long it took me, I had my Christmas dinner speaking in a Welsh accent as I started last November.'

Not that she had much say in the matter, as Jack Thorne explained ‘... I wrote it with her in mind and once it was finished I sent it to her and held my breath and thankfully she said yes.’

It could have been worse. As in a Monica Dolan kind-of-worse, with her comedy Leanne Wood-cum-Indian accent in W1A or Tom Hardy’s baffling Locke. And lest we forget the Irish American How Green Was My Valley (1941).

But it could and should have been so, so much better. The scenes between Harriet Paulsen (Sidse Babett) and her wooden PR toyboy are pretty excruciating. And it’s not as if we’re a dearth of actors. S4C has just celebrated its 37th year, and many of its alumnus have found worldwide fame. Less ‘praise the lord! we are a musical nation’, more of a nation of fantastic bilingual performers. Think Iwan Rheon (Game of Throne), Erin Richards (Gotham City), Rhys Ifans (Official Secrets) and Matthew Rhys (The Americans and the new Perry Mason for HBO) who surprised his US fans last year after accepting his Emmy award in his native accent.

And yet, here we are in 2019, with London drama commissioners (or soon-to-be-Leeds in Channel 4’s case) ignoring our homegrown talent, apart from the excellent Jade Croot of Merthyr. Eiry Thomas has been criminally underused as the grieving single mam too. Despite all its faults, I’m still watching, along with 2 million others. Mostly mesmerized by the performances of deaf actress Genevieve Barr and Lancashire, and seeing how the court scenes plays out.

On the whole, a disappointing case of nid da lle gellir gwell.

Drymlwythog o ddramâu

Blwyddyn newydd, cyfresi newydd. A ’wannwl dad, mae yna gymaint ohonyn nhw dw i wedi gorfod chwynnu’r hen focs Sky+ er mwyn gwneud lle i gyswllt-cyfresi newydd. Mae gen i dri llyfr ar waith fel mae hi – 100 Lle i’w gweld cyn Brexit Aled Sam, Stalin’s Ghost Martin Cruz Smith, Myfi, Iolo Gareth Thomas. A dw i ar dân eisiau prynu Porth y Byddar Manon Eames a gafodd glod a bri gan darllenwrs Y Silff Lyfrau ('blaw Catrin Beard) yn y ciw hefyd.

Dyma’r uchafbwyntiau fesul noson, sy’n help garw i gadw rhywun yn y tŷ gydol fis Ionawr sych a thlawd:

Nos Sadwrn - ydi, mae’r diguro Spiral yn byrlymu mynd ar BBC Four am ddwy awr, ond mae BBC One yn cynnig rhywbeth go flasus hefyd. Hard Sun, drama ias a chyffro â sawl tro diddorol yn ei chynffon, gyda ditectif yn ymchwilio i dditectif arall, hacwyr a sbïwyr M15 a wnaiff unrhyw beth i gadw cyfrinach ofnadwy dan eu belt - sef mai dim ond pum mlynedd sydd gan y ddynoliaeth tan y bydd y ddaear yn llosgi’n golsyn. Mae’n symud ffwl pelt, yn hynod dreisgar ar brydiau a sili ar adegau eraill (blychau ffons BT yn Llundain unrhyw un?) a pherthynas afaelgar rhwng y ddau brif actor, y cyn fodel Agyness Deyn a Jim Sturgess sy’n trio braidd rhy galed i fod yn geezer. O, ac mae gan ein Owain Arthur ni ran fechan ynddi hefyd.

Nos Sul - mae heno’n boncyrs. McMafia ar y Bìb, fersiwn ddramatig o lyfr ffeithiol Misha Glenny, gyda James Norton (Bond posib?) yn chwarae rhan brocer ariannol sy’n ceisio’i orau glas i gadw ar y llwybr cul fel aelod o deulu o Rwsiaid alltud yn y Ddinas - cyn methu’n rhacs wedi ymosodiad ciaidd ar ei ewythr hoff, a chael ei sugno i fyd troseddu rhyngwladol. Mae hon at fy nant i, fel cyfres fyd-eang sy’n gwibio o Lundain i Foscow, Prague a Tel Aviv hyd at Ynysoedd y Cayman, ac yn darlunio bywyd bras y gangstyrs law yn llaw ag uffern y diwydiant masnachu pobl. Draw ar ITV, mae wythfed cyfres o Vera mor draddodiadol â chinio Sul, y golygfeydd o Northumbria yn hyfryd a Brenda ‘Pet’ Blethyn yn gysurus braf yn ei rôl a’i chot law Columbo-aidd o flêr. Dewis saffach, mwy canol y ffordd efallai. A draw ar S4C, mae aelod diweddaraf o’r genre CymruNoir, Craith wedi’i gosod ym Môn ac Arfon. Ditectif yn dychwelyd i’r ardal wed pwl o weithio i ffwrdd? Lot o olygfeydd o’r arfordir gwyllt a thyddynnod anghysbell? So far, so feri Y Gwyll. Ond fe ddwedodd Sioned Williams, adolygydd Barn a Dewi Llwyd ar Fore Sul y byddai hon yn apelio lot mwy na’r gyfres CardiNoir. Adolygiad i ddod...

Nos Lun – mae’r Silent Witness fytholwyrdd yn 21ain oed eleni ac yn ôl am gyfres newydd am batholegwyr honco bost sy’n anwybyddu pawb, yn dweud wrth blismyn beth i’w wneud ac yn cael eu hunain mewn sefyllfaoedd byw-neu-farw bob wythnos. Mae’n wfftio pob hygrededd ac yn llwyddo i ’nghorddi bob tro, ac eto, damia dw i’m cweit yn methu rhoi’r gora i weld beth wnaiff Dr Nikki Alexander (Emilia Fox) a’i chriw nesaf.

Nos Fercher - mae unrhyw beth gyda Sarah Lancashire yn werth son amdano, a byth ers dwy gyfres ysgubol o Happy Valley (gweler hefyd Mr James Norton), hi yw fy hoff actores Saesneg. Heno, ar Channel 4, mae’n serennu fel gweithwraig gymdeithasol o Fryste sydd dan y lach cenedlaethol a’r wasg ddi-ildio wedi i ferch fach groenddu o’r enw Kiri sydd dan ei gofal fynd ar goll. Y cyfarwyddwr o fri, Euros Lyn (Y Llyfrgell, Sherlock, Broadchurch) sydd wrth y llyw, felly mae'n argoeli'n dda iawn iawn.

Gyda llaw, ffilmiwyd rhannau o’r ddrama yn y De-ddwyrain, ac fe gafodd ei chyllido gan Lywodraeth Cymru. Os felly, pam ddim mynnu mai Cymru ac nid Gwlad yr Haf ydi gwir leoliad y gyfres, fel rhan o amod gwariant Llywodraeth y Bae? Tydi Channel 4 ddim yn malio tatan am Gymru fel arall.

2017

 

Blwyddyn newydd dda! All 'leni ddim bod ddim gwaeth na llynedd. Ac eto, dyma flwyddyn urddo Trymp yn Arlywydd un o wledydd mwyaf pwerus y byd, a'r flwyddyn y bydd Mrs T (naci nid honna) May yn sbarduno Brecsit caled coch gwyn a glas er mwyn rhyddhau Britania o hualau Joni Fforunar ddiawl. Ydi hynny'n golygu na fydd Royaumi Uni yn cymryd rhan yr Iwrofishyn yn Kiyv fis Mai?

 

Ta waeth, mae yna ddigon i'n cadw'n ddiddig dros y gaeaf ar ôl Dolig go bethma ar y bocs bach a ffigurau gwylio'r gyda'r isaf ers cadw cofnodion ym 1981 - yn yr iaith fain o leiaf. Call the Midwive oedd rhaglen fwya poblogaidd Dolig '16, gyda 9.2 miliwn o lygaid sgwâr.

Cymharwch hynny â Dolig '86 pan drodd 21.8 miliwn i wylio premier y DU o Crocodile Dundee. Yn bersonol, drama unigol Sarah Wainwright (athrylith Happy Valley, cyfres ddrama orau 2016 heb os) To Walk Invisible am ymgais y chwiorydd Bronte i lenydda i lwyddiant oedd fy fferfryn i'n bersonol. Cafwyd mwy o flas ar gynhyrchion S4C dros wyl y gormodedd. Gwylio perffaith i'r teulu cyfan yn ffilm Albi a Noa yn achub yr Iwnifyrs serch fy sinigiaeth gychwynnol am blant bach ciwt a chaneuon siwgwrllyd gan y Parry-Jonesiaid; siwrnai emosiynol Iestyn Garlick: Stori Mabwysiadu yn hel achau Gwyddelig a dwy raglen arbennig yn bwrw dychanol yn ôl ar O'r Diwedd: 2016 Am Flwyddyn! Mae sgetshis deifiol Tudur Owen a Sian Harries am bartis Dolig trist yr Aelodau Cynulliad (oedd Dafydd El a Kirsty Wilias yn gwylio?) a'r gyfres dditectif ddwyieithog "The Void / Y Canolbarth" gyda'i sgript gwgl transate a'r actio syllu-i-nunlla, yn dal i diclo. Mwy yn 2017 plis S4C!

 

Llai o edrych nol.Ymlaen piau hi. Dyma flas ar uchafbwyntia dramatig yr wythnosau noethlwm i ddod.

 

Byw Celwydd (S4C) Well i mi gychwyn gyda chyfres Gymraeg. Criw cecrus, dauwynebog, godinebus CF99 yn dychwelyd am ail gyfres dan law Meic Povey a Branwen Cennard. Disgwyliwch fwy o gymeriadau glam ond digon annifyr ar y cyfan, efo lot o decstio a chyfarfodydd mewn bariau a meysydd parcio danddaer. O, a golygfeydd yn siambr y Senedd am y tro cyntaf erioed. Sgwn i oes na aelodau o'r Blaid Biws i ychwanegu mwy o realaeth i'r cyfan? Gyda Catherine Ayres, Mathew Gravelle a Richard Elfyn yn ei elfen fel prif weinidog mor sleimllyd â'i wallt.

 

Fortitude (Sky Atlantic) 2il gyfres ddrama ddirgelwch wedi'i gosod mewn tref ddychmygol ar gyrion Cylch yr Arctig gyda smörgåsbord o actorion Llychlynaidd, Prydeinig ac Americanaidd. Er nad yn yr un cae â Trapped o bell bell ffordd, mae'r eira mawr, brwydr dyn yn erbyn natur a dynion eraill ac elfennau swreal yn dal i ddenu. Rhybudd - bydd angen stumog fel haearn Sbaen ar brydiau. Gyda Sofie Gråbøl, Richard Dormer, Denis Quaid a Ken Stott dibynadwy o dda.

 

The Unforgotten (ITV) Un arall sy'n dychwelyd am yr eildro. Cyfres dditectif arall, ond hôld on Now John, cyfres sy'n ailagor hen achosion angof. Y tro hwn, mae'r ddeuawd effeithlon DCI Cassie a DI Sunny Khan (Nicola Walker a Sanjeev Baskhar) yn ymchwilio i gorff dyn a ganfuwyd mewn siwtcês mewn camlas ar gyrion Llundain. Pos ychwanegol iddyn nhw, a ni'r gwylwyr, yw'r holl gymeriadau gwasgaredig eraill - y cwpl hoyw o Brighton sy'n ysu i fabwysiadu, athrawes uchelgeisiol o Gaersallog, nyrs ganser o Lundain a ditectif arall o'r Cotswolds ar fin ymddeol - beth yw'r cysylltiad rhyngddyn nhw a phwy sydd â gwaed 20 mlwydd oed ar ei ddwylo. Roedd y bennod gyntaf yn gafael - sut ddiawl fethais i'r gyfres gyntaf?

 

SS:GB (BBC) Drama newydd sbon gan sgwenwyr Skyfall, yn seiliedig ar nofel o 1978 o'r un enw gan Len Deighton, am Brydain (oce, Llundain) dan goncwerwyr Natsïaid wedi iddyn nhw ennill y Battle of Britain. Mae'r ditectif Douglas Archer yn chwarae â thân - a'r SS - wrth i ymchwiliad syml yr olwg i farwolaeth gwerthwr y farchnad ddu arwain at gyfrinachau atomig y mae'r Abwehr yn ysu i gael eu bachau arnynt. Gyda'r actor o fro Ogwr, Aneurin Barnard.

 

 

Y llwybr lawr i'r Dyffryn

Iesu, mae hon yn dda. Dim ond un bennod i fynd, a does gen i ddim ewinedd ar ôl i’w cnoi. Mae llofrudd puteiniaid y cylch wedi’i ddal (am wn i), y Ditectif Sarjant laddodd ei feistres ar fin cael ei ddal (tybed?) a’r cynorthwyydd dysgu arswydus am dalu’r pwyth yn ôl i’r Sarjant Catherine Cawood druan am garcharu ei heilun Tommy Lee Royce o gyfres 1. Welais i mo’r gyfres gyntaf chwaith, gan fod mwy na digon o ffraeo a gwrthdaro yn fy mywyd go iawn ar y pryd (cymdogion y fall) i ddioddef mwy o’r un peth ar deli bocs yr aelwyd anghynnes. Heddiw, dw i’n llawer hapusach fy myd, ac wedi ’machu gan abwyd dramatig Sally Wainwright (enillydd BAFTA Last Tango in Paris).
 

Happy Valley ydi un o’r ychydig bethau dw i’n eu gwylio’n ‘fyw’ y dyddiau hyn, yn hytrach na dal i fyny’n hwyr ar ôl pawb arall. Ydi, mae’r testun yn dduach na du, a chymeriadau da yn mynd drwy’r felin mewn cymuned fechan yng ngorllewin Swydd Efrog. Mae’n debyg bod problem gyffuriau Calder Valley wedi peri i heddlu go iawn yr ardal ei hailfedyddio’n “Happy Valley”.

Mae deialog Ms Wainwright yn llifo fel mêl, a Sarah Lancashire yn giamstar ar bortreadu’r Sarjant Cawood â phwysau’r byd ar ei sgwyddau mamol. Mae’r golygfeydd niferus ohoni’n rhannu panad (Yorkshire Gold, siawns!) smoc a sgwrs efo'i chwaer Clare (Siobhan Finneran), a gododd o bydew alcohol a heroin, a hyd yn oed yr actorion ieuengaf fel Rhys Conna (Ryan, ŵyr Catherine), yn gwbl gredadwy a naturiol braf. Ac i goroni’r cyfan, mae’n Euros Lyn ni yn rhan o’r criw cyfarwyddo.

A dw i dal i amau'n gryf ai’r hogyn farm syml ’na oedd y llofrudd go iawn hefyd...

Byw Cecru

A dyna ni. Bythefnos-dair ar ôl pawb arall, dyma benderfynu gwylio pennod ola Byw Celwydd neithiwr. Borgen y Bae, bach o secs a sglein ar nos Sul, llwyddiant lle methodd James Bond, a gobaith mawr y ganrif (wel, ddechrau 2016 o leiaf) i’r ddrama deledu Gymraeg yn wyneb och a gwae am ansicrwydd ariannol y sianel. 

Roedd ’na gryn edrych mlaen at hon, noson lansio swanc yn y Senedd, cyffro mawr ymhlith y twitteratis – llawer yn ddi-Gymraeg – a sylw gan bapurau’r Independent, y Guardian a’r Daily Mail. Nid bod hynny’n dda i gyd wrth gwrs. Ond roedd yr hysbysebion yn addawol, pobl ddel mewn swyddfeydd gwydr (“tryloyw” ydi jargon yr ACau) a chartrefi o dudalennau Home and Garden, a'r haul wastad yn tywynnu’n syth o Teulu. Sy’n addas iawn, gan mai Meic Povey a Branwen Cennard ydi tad a mam opera sebon y Cynulliad hefyd.

Roedd 'na gystadleuaeth ffyrnig yr un pryd, gydag addasiad Andrew Davies a BBC Wales o’r epig Rwsiaidd War & Peace mlaen ar BBC1, y ditectif tebol Vera ar ITV, a Channel 4 yn darlledu'r anturiaethau ias a chyffro o boptu wal Berlin yn Deutschland 83. Ond be ‘di’r ots am hynny mewn gwirionedd, yn oes y dal i fyny ar bob dyfais sy’n bod? Wrth i nosweithiau Sul stormus y gaeaf fynd yn eu blaenau, Leo Tolstoy gydag acenion Oxbridge gafodd y flaenoriaeth ‘fyw’ yn Chez Dyl. Dyma chi pam.

Y lliw di’r cliw Penderfynodd y cynhyrchwyr y byddai holl gymeriadau newydd y bennod gyntaf yn drysu’r gwylwyr yn rhacs, felly dyma ddefnyddio cod lliwiau i ddangos pwy di pwy, ac i ba blaid maen nhw’n perthyn. Ac wele swyddfeydd gyda chadeiriau, geriach Ikea, ffeiliau, potiau beiros gwyrdd/oren/glas, a hyd yn oed ambell ddilledyn pleidiol. Nawddoglyd? Welsh Assembly for Dummies? Barnwch chi.

Ar garlam Fel un sydd wedi hen arfer a dramâu dow-dow, Mad Men y byd â’u golygfeydd hirion, llawn seibiau, a fawr ddim yn digwydd nac yn cael ei ddweud ar yr olwg gynta - ond yn gyfoethog o ddarllen rhwng y llinellau - roeddwn i’n gweiddi “newidiwch i gêr is” wrth wylio BC.  Unwaith eto, rhyw ddiffyg parch at y gwyliwr o feddwl y byddai’n prysur golli diddordeb wrth ymhél â gormod o bolitics. Do, fe gawsom ambell i gynllwynio mewn meysydd parcio tanddaearol (ai felly ma pethau go iawn?) a sawl cyfyng-gyngor am driniaeth GIG neu sbytu preifat, a throi darn o fynydd Epynt yn gae chwarae i filwyr Israel, ond bitsio a boncio oedd prif fyrdwn y gyfres.  Sy’n dod â ni’n dwt at...

Cicio a brathu Fel ei rhagflaenwyr Iechyd Da a Teulu, roedd ’na gryn wrthdaro fama. Iawn, tsiampion. Wedi’r cwbl, “heb wrthdaro nid oes drama” meddai’r Dr John Gwilym Jones, Swyddogaeth Beirniadaeth. Ond oes rhaid cael cyfres gyfan o bobl mor annifyr â’i gilydd? Angharad v Rapsgaliwn, sori Owain ei gwr; Angharad v Harri (Stephen Kinnock aka Math Gravelle); Angharad v Ei Mam (Eirlys Britton gyda gwep Happy Valley - croeso mawr iddi gyda llaw, mwy plîs!) Angharad v Angharad. Da chi’n gweld be’ sgin i. Heb son am ménage à trois Lowri-Tom-Aled. Rhyw dindroi o ffraeo a chymodi cyn ffraeo eto oedd hi braidd. Ar y llaw arall, roedd y golygfeydd prin hynny gawson ni rhwng y Prif Weinidog a’i wraig (Siân James) yn hyfryd, y ddau’n deall ei gilydd i’r dim er gwaetha’r bwlch a’r oerni ymddangosiadol. Felly hefyd y cwpl Democrataidd. Gyda llaw, onid oedd hi’n od braidd na ŵyr neb am farwolaeth eu mab ar faes y gad Afghanistan? Y Gymru Gymraeg ydi fama wedi’r cwbl, lle mae cyfrinachau cyn brinned ag ewyllys da rhwng Seimon Brookes a Sbrec.

Bai Borgen “You’ve got a lot to answer fo...” crawciodd Cerys Catatonia un tro. Y drwg ydi mod i’n gymaint o ffan o’r gyfres Ddanaidd a ddangosodd i’r byd bod mwy i ddramâu Sgandinafia na ditectifs trwblus yn crwydro warysau tywyll mewn siwmperi gwlanog. Roedd y disgwyliadau’n aruchel felly. Oedd, roedd yna gryn wrthdaro rhwng gohebwraig sianel DR a chyngor arbennig (‘SPAD’) y Statsministre, boed rhannu cyfrinachau’r senedd neu fwriad i ddechrau teulu, ond roedden ni’n malio am Katrine a Kasper. Roeddech chi’n wir gredu yn eu perthynas chwit-chwat, ac yn bwysicach oll, roedd yna sbarc, chemistry arbennig rhwng y ddau actor ifanc. Dim ond atgasedd a drwgdybiaeth lwyr oedd rhwng Harri ag Angharad tua’r diwedd. Fe welson ni’r Statsministre Birgitte Nyborg yn areithio yn senedd-dy Copenhagen hefyd, a bwysleisiodd wendid y chwaer gyfres Gymraeg o fethu â chael caniatâd i ffilmio yn Siambr ein Cynulliad ni. Dewch ’laen, Lywydd Butler...

Ond be wn i. Mae yna ail gyfres ar y gweill, y twitteratis wedi dotio, a’r gwaith ffilmio’n dechrau fis Mai yn ôl Ffion Dafis ar Dewi Llwyd ar Fore Sul. Hwyrach y down i nabod ei chymeriad, Rhiannon Roberts, yn well na’r portread un dimensiwn o arweinydd diflas a Miss Perffaith y Cenedlaetholwyr. Wnes i golli rhywbeth, ’ta hi yw’r unig un heb stori gefndir o gwbl hyd yma? Roeddwn i wedi gobeithio am rywfaint o hanes rhyngddi hi â’r cyn-nashi a’r Annibynnwr Matthew Desmond (Ryland Teifi) a enillodd isetholiad De a Dwyrain Ceredigion, ond na. Siawns y bydd yna ddatblygiad i’r cymeriad yng nghyfres 2, neu waeth i Ffion Dafis ddychwelyd i sefyll tu ôl  cownter Rownd a Rownd ddim. A tybed welwn ni aelod o blaid hiliol Prydain Annibynnol yn ymuno â’r cast, yn unol â’r polau piniwn digalon diweddar? Amser a ddengys.

 

Yn y cyfamser, dyma esgus perffaith i hel atgofion. Hej! Hej!