Eurotrash

Neiniau gwerinol o Rwsia, bwystfilod rheibus o'r Ffindir, dynas efo locsyn o Awstria a phyped twrci o Iwerddon. A Bonnie Tyler. Rhai o'r perfformwyr sydd wedi, ym, serenu ar lwyfan eisteddfod fawr Ewrop (ac Israel) dros chwe degawd. Mae wedi datblygu a newid yn aruthrol (uffernol?) byth ers i'r Grand Prix Eurovision de la Chanson Européenne gyntaf gael ei chynnal yn Lugano, Swistir ym 1956. Gyda chwymp y Llen Haearn, boddwyd y fformat gan fflyd o newydd-ddyfodiaid o'r Dwyrain - a Hemisffer y De - gan ddod ag elfennau newydd kitsh i noson fwya' camp a rhemp y flwyddyn. Disodlwyd un Gwyddel sardonig gan un arall a chollodd Le Royame-Uni ei hapêl. Ond mae rhai pethau'n ddigyfnewid. Drama'r sgorfwrdd epig, lle mae cymdogion yn rhoi douze points i'w gilydd, blerwch y cysylltiadau byw a'r camddealltwriaeth ieithyddol. Hefyd, llwyddiant parhaus y Sgandis sy'n golygu tipyn o faich ariannol i sianeli teledu gwladol y parthau gogleddol hynny. Tua 60 miliwn SEK (€6.3m) ydi'r bil i Sweden hyd yma. Mae cystadleuwyr eraill fel Rwmania wedi cael cic owt oherwydd dyledion hirhoedlog.

Does ryfedd fod Iwerddon wedi anfon Jedward a thwrci i'r gystadleuaeth yn ddiweddar wedi i'r wlad bron â fynd i'r wal r'ol cynnal y sbloets bedair gwaith yn ystod y 90au. Ys dywed un o flogiau'r BBC:

Representatives from Ireland’s state broadcaster, RTE, were said to have expressed concern at having to stage the contest for a third consecutive time in 1995, inspiring the famous Father Ted 'A Song For Europe' episode. Perhaps the biggest irony is that only weeks after ‘My Lovely Horse’ was broadcast, Ireland went on to win with Eimear Quinn’s ‘The Voice’ leaving RTE picking up the tab for staging its fourth contest in five years.

Gwnaeth Gymru ei siâr hefyd, rhwng Mary Hopkin o Bontardawe (1970, 2il safle) a Jessica Garlick o Gydweli (2002, cydradd 3ydd). Eleni, Joe Woolford o Ruthun sydd â'r dasg ddiddiolch o chwifio baner yr Iw-Cê.

Ond nid y Ddraig Goch wrth gwrs. Roedd honno ar restr y baneri 'gwleidyddol' sydd wedi'u gwahardd o'r gystadleuaeth, ynghyd â rhai'r Alban, Gwlad y Basg, Palesteina ac, ym, ISIS. Tydi S4C ddim yn hapus, ond tawedog iawn fu'r BBC hyd yma*.

Ond yr enwocaf o Walia, heb os, ydi Nicky Stevens o Gaerfyrddin. "Pwy yffach?" meddech chi. 'Ol Nicky Stevens siwr iawn, aelod o'r pedwarawd fflêriog Brotherhood of Man a ddaeth i'r brig yn yr Haag, Iseldiroedd, ym 1976 gyda...

Dewch 'laen, da chi gyd yn gwybod y geiria'n iawn.

Fydda i'n gwylio'r noson lawen o Stockholm nos Sadwrn? Go brin. Collwyd pob hygrededd ers i Awstralia ymuno â'r rhengoedd, ac mae'r bîts Ewropop â'r odlau Saesneg ciami yn ymdoddi'n angof i'w gilydd erbyn hyn. Bu ambell berl yn y gorffennol, mwy cofiadwy a safonol na'r enillwyr weithiau. Rhai fel cân Nashville-aidd hollol hyfryd yr Iseldiroedd y llynedd, deuawd gyda merch soniarus nid annhebyg i Duffy Springfield. Ymlaen â'r gân.

Beth petai'r Gymru ddatganoledig yn ymuno â'r gystadleuaeth ryw ben yn hytrach na steddfod dafarn y Ban Geltaidd, fel breuddwyd wreiddiol Merêd pan sefydlodd Cân i Gymru ym 1969? Mae yna ambell gyn-enillydd sy'n ffitio'n berffaith i'r fformat Ewropeaidd gyfredol. Na, nid 'Mi Glywais I' Rhydian Bowen Phillips. Ond hon o 2011...

* Erbyn hyn, mae Undeb Darlledu Ewrop wedi callio a dweud bod croeso i'r Cymry chwifio'r ddraig yn Stockholm wedi'r cwbl. A dyna ddiwedd ar stori a gyrhaeddodd siambr Ty'r Cyffredin hyd yn oed.

Blwyddyn Parch + Patagonia

O’r diwedd, mae’r adeg honno o’r flwyddyn wedi cyrraedd. Y siopa a’r gorchwyl wedi’i gyflawni. Prynu anrhegion meddech chi? Peidiwch â siarad drwy’ch het cracer Dolig. Sôn am gopi angenrheidiol o’r Radio Times ydw i, gyda phythefnos o raglenni radio a theledu i’w huwcholeuo, a’u mwynhau gyda phentwr o frechdanau twrci oer. Bechod nad ydi S4C yn dal i gyhoeddi ei fersiwn hithau mwyach. Efallai bod pob dim ar y we dyddiau hyn, ond does dim i guro cylchgrawn papur ag ôl bysedd siocled i weld faint o’r gloch mae pennod ’Dolig-ganol-haf Rownd a Rownd, neu pryd mae ailddarllediad Wil Aeron a’r Inca gan fod yr un wreiddiol yn mynd ben-ben â drama Agatha Christie ar y Bîb. A hen rifyn Nadoligaidd o Gavin & Stacey ar sianel Dave. Damia. Heb os, dylai Parc Tŷ Glas atgyfodi Sgrîn ar gyfer achlysuron arbennig i’w blannu yng nghanol ein papurau bro.

Ac wrth edrych ymlaen, mae yna gryn dipyn o edrych yn ôl hefyd. Beth blesiodd neu diflasodd yn 2015? Yn Oes y Toriadau Mawr, mae’n braf gweld S4C yn dal i deithio ymhell. Cyflwynodd Lowri Morgan ni i ddigwyddiadau mawr bywyd ym mhedwar ban, o ddiwrnod priodas ym Moroco i enedigaeth yn Tsieina. Ond Gŵyl y Meirw: Mecsico sy’n aros yn y cof, wrth i noson ddua’r flwyddyn droi’n garnifal o liw, penglogau siwgr, tân gwyllt a tequilas ar lan y bedd, a hynny ymhell cyn i Daniel Craig a’r ffilm Bond newydd ddangos y traddodiad i weddill y byd yn ddiweddar. Daeth pendraw’r byd i Gymru gydol y flwyddyn hefyd, wrth i ni gofio canrif a hanner ers i griw glew’r Mimosa hwylio i fyd newydd. Na, doedd dim modd osgoi Patagonia eleni. Ddim hyd yn oed ar Pobol y Cwm, wrth i’r hen Meic Pierce adael i ddweud ei hwrê fawr olaf ar y Paith. Cawsom chwip o gynhyrchiad gefn-wrth-gefn ar S4C a BBC1 gan Huw Edwards o’r Wladfa, a dos o siarad poenus gan Jon Gower a’i westeion yn Y Camsyniad Mawr. Gyda llaw, mae clip o Siân Moran yn canu “Gwynt Teg i’r Mimosa” yn dal ar iplayer Radio Cymru, yn ddigon i doddi’r sinig mwyaf o’ch plith. Cafodd dau lenor amlwg eu hanfarwoli mewn dwy raglen bortread gaboledig, y naill yn arwr a’r llall yn wrthun i wlad y menig gwynion. Roedd T Llew Jones a Caradoc Evans: Ffrae ‘My People’ yn gyfuniad difyr o gyfweliadau, ffilmiau archif, ambell sioc a storïwraig tan gamp yn Beti George. Beth well?

Unwaith eto, tena ar y naw oedd cynnyrch comedi’r sianel. Na, tydi sbloets Cân i Gymru ddim yn cyfri. Diolch byth, felly, am sioe sgetshis Caryl, a ffug-dogfen Neb yn Gwybod Dim Byd am griw anobeithiol Wyrion Llywelyn ac ymgyrch losgi tai haf yr 80au.

Ym myd ffuglen, cawsom ddramatics llys barn, cythrwfl cariadon traws-cambria, mwy o Cardi Noir a diweddglo trist i staff Ysgol Bro Taf. Ond pinacl personol i mi oedd Parch, gyda Caryl Eleri yn serennu fel ficer sy’n benderfynol o fyw bywyd i’r eithaf yn wyneb diagnosis angheuol mewn cyfres a’m hatgoffodd o’r perl Americanaidd Six Feet Under. Efallai nad oedd y golygfeydd breuddwydiol at ddant pawb, a’r bennod olaf wedi drysu sawl un - ai dilyn Eurig (Rhys ap Hywel) i’r ochr draw wnaeth Myf yn y diwedd? Cyfuniad o gast profiadol a newydd, ond mae Oscar comedi’r flwyddyn yn mynd i Phylip Hughes fel Mr Jarman, trysorydd yr eglwys a gafodd fath meddwol yn y ficerdy. Mae ’na si bod Fflur Dafydd wrthi’n sgwennu’r ail gyfres nawr. Gobeithio wir.

A dyna ni. Cyfarchion yr ŵyl i bawb. Rŵan, mae gen i fwy o waith uwcholeuo i’w wneud.