Uffern canu gwlad

Mae gen i rywbeth diddorol o oes yr arth a’r blaidd yn y tŷ ’cw. Mae’n hel llwch efo dwsinau o rai eraill yng nghwpwrdd y lolfa. Na, dim byd amheus, diolch yn fawr iawn. Tâp VHS o’r enw “Pop peth”, casgliad o fideos o’r gyfres deledu boblogaidd Fideo 9 a gyhoeddwyd ym 1992, gyda pherfformiadau o ‘Santa a Barbara’ gan Datblygu, ‘Ffwnci’ gan Tŷ Gwydr a’r clasur ‘Hydref yn Sacramento’ gan Ffa Coffi, ymhlith y 14 o draciau. Mae gen i frith gof o wylio rhaglen eiconig Criw Byw un noson, a chael fy nghyfareddu gan ryw flonden swynol yn canu ‘Difrycheulyd’ wrth i Marc Roberts o’r Cyrff lafarganu mewn acen Ffrengig Llanrwst. A dyna gychwyn f’obsesiwn oes gyda Catatonia a Cerys.

Ers hynny, mae’r byd pop Cymraeg wedi’i weddnewid yn llwyr - er gwaeth meddai’r gwybodusion, rhwng helynt breindaliadau pitw Radio Cymru, gigs gwag, gwerthiant CDs ar i lawr, diffyg tân ym moliau’r to ifanc, a phrinder sylw i gerddoriaeth newydd ar S4C. Mae rhaglen gerddoriaeth y ddau Huw - Stephens ac Evans - bellach wedi’i chwtogi i gyfres achlysurol Bandit yn Gigio, fel y rhaglen uchafbwyntiau o Brifwyl Wrecsam heno. Ac er mor hwyliog ydi Gofod, tydi’r gyfres bresennol ddim yn cynnwys band byw, ac mae llwyfan Wedi 3 a Wedi 7 ar fin cau, wrth i raglenni soffa-a-sgwrsio Angharad Mair wynebu’r fwyell. Diolch i’r drefn am Nodyn felly, a ddychwelodd am gyfres newydd nos Wener diwethaf dan law Elin Fflur yn ffres o’r ’Steddfod. Mae hon wedi hen ennill ei phlwyf bellach (y gyfres, nid Elin Fflur), ac yn gyfuniad da o sgwrs a pherfformiadau byw mewn lleoliadau godidog ac od ar naw weithiau. Al Lewis Band oedd dan sylw, a’r lleoliad oedd traeth a goleudy Talacre dan olau sêr. Ai fi sy’n drysu neu a oedd yna fwy o sgwrsio yn y gyfres newydd yma, a hynny ar draws y gerddoriaeth weithiau hefyd? Ac os nad oedd hynna’n ddigon drwg, neilltuwyd ail ran y rhaglen i felltith fwyaf y byd adloniant Cymraeg. Canu Gwlad. Rŵan, mae gan Wil Tân lais melfedaidd ac mae’n ymddangos yn gymeriad digon clên, ond roedd rhywbeth afreal iawn o’i weld yn galarnadu am “driog lais” a “locsyn sgwâr” Ronnie Drew yng ngorsaf dân Biwmares gerbron dyn tân, llanc llawn tatŵs ac ugain o Ferched y Wawr yn dawnsio gyda’u bagiau siopa. Fyddai Doreen Lewis byth wedi ymddangos ar Fideo 9 ugain mlynedd yn ôl. Beth am ddilyn esiampl Pethe, a chreu fersiwn arall o raglen yn slot Noson Lawen ar gyfer cenhedlaeth mam a miloedd eraill sydd wedi mopio ar y math yma o ganu - 'Nodyn Nashville' os leiciwch chi; a 'Nodyn nos Wener' i’r ifanc a’r ifanc eu hysbryd?

Bandit yn Gigio, 9 o’r gloch heno
Nodyn, 9.30 nos Wener

Taro'r nodyn cywir

O! na, medda' fi pan welais yr hys-bys ar y teledu a’r wasg. Dim eto. Rhaglen gerddoriaeth arall wedi’i chyflwyno gan un o gantoresau ifanc amlyca’r wlad. Ar ôl y siom o weld Ms Gwilym wrthi yn Noson Chis a Meinir lle’r oedd artistiaid heddiw yn canu fersiwn newydd (a gwaeth gan amlaf) o’r clasuron pop Cymraeg, roeddwn i’n barod i gael fy niflasu gan Nodyn. Y tro hwn, yr hyfryd Elin Fflur oedd â’r dasg anodd o roi gwaed newydd i’r fformiwla orgyfarwydd o roi llwyfan i gerddoriaeth ganol-y-ffordd. Ond diawch, mi lwyddodd y flonden o Fôn. Ac mae’n braf cael fy siomi ar yr ochr orau am unwaith.

Meddyliwch am Bandit i rai sy’n rhy hen i werthfawrogi seiniau diweddara’r sin stiwdantaidd. (Moi). Ac roedd gwesteion yr ail raglen yn plesio’n fawr. Tri pherfformiwr a thri lleoliad unigryw, gyda Steve Eaves yn canu o Neuadd Powis Prifysgol Bangor, Lisa Jên Brown a 9Bach yng Nghlwb Criced Bethesda, a Siôn Williams o Dafarn Bessie, Cwm Gwaun. Roedd hi’n braf gweld prif leisydd un o grwpiau’r 90au, Dom, unwaith eto wrth ganu ‘Nos Da Irene’ gyda’i gitâr dros beint. Llwyddodd y camera i ddal yr hen dafarnwraig yn cydganu wrth bwyso ar ei bar, a’r selogion o labrwrs a ffarmwrs lleol yn eu dillad gwaith a’u capiau pêl fâs yn rhoi naws cefn gwlad Ohio i gongol fach o Sir Benfro. Ac mewn cyfweliad addas o fyr gydag Elin Fflur wedyn, dywedodd Siôn Williams fod cwmni Fflach am ryddhau crynoddisg o oreuon ei hen fand…petai ond yn gallu dod o hyd i’r tapiau “masters” i ddechrau! Roedd Lisa Jên yn westai difyr hefyd, ac ar dân dros ein hen ganeuon gwerin “amayzing” ni. Y nod, meddai, oedd rhoi cic yn dîn y traddodiad gyda sŵn drymiau a gitarau trwm yn ogystal â’r delyn. Ac ar ôl clywed fersiwn newydd, hudolus, o’r Eneth Ga’dd ei Gwrthod, dwi hefyd ar dân dros y band hwn. Ac i gloi, ymweliad diddorol â Stiwdio Bryn Derwen fu’n gyrchfan recordio hudolus i artistiaid mor amrywiol â Bryn Fôn a Beth Orton, Swci Boscawen a Kaiser Chiefs ar hyd y blynyddoedd. Ydy, mae ysbryd Pesda Roc mor fyw ag erioed!

Rhaglen hafaidd, hamddenol braf, ar noson hydrefol ar y naw. Bachwch hi cyn inni gael ein boddi gan uchafbwyntiau/ailddarllediadau o Langollen, Dolgellau a’r Vaynol!