Gwylio dros y gwyliau

Sdim byd fel gwylia’ traddodiadol adra’ i wneud i rywun werthfawrogi’r pethau bychain. Yr ‘adra’ gwreiddiol hynny yw, bro eich mebyd, y mae rhywun yn dal i ddychwelyd ato o’u hail gartref. Yr adeg o’r flwyddyn lle mae amser a’r diwrnodau’n ymdoddi’n niwlog i’w gilydd, ymestyn hen gemau bwrdd o gefn y cwpwrdd, deiet ôl-Dolig yn gigach oer a gormod o focsys siocled wrth erchwyn y soffa, mynd am dro ffres cyn dychwelyd at danllwyth o dân, ac S4C yn hawlio’r bocs. Achos does dim wi-fi ar yr hen aelwyd, felly dim gloddesta ar bopeth netfflicsaidd neu bocsets bwygilydd. 

Tymor y gwylio byw felly, yn amrywio o gamprwydd Parti Dolig Magi Noggi (a’i gwesteion Elin Fflur, Ifan JW, Alun Williams a’r Prifardd Gruffudd Owen a chesys Merched y Wawr Llanfair Mathafarn Eithaf) i garolau Dechrau Canu Dechrau Canmol o’r Wyddgrug. Rhifynnau arbennig o gyfresi poblogaidd fel Prosiect Pum Mil emosiynol o G’narfon i Gwesty Aduniad (ddim mor emosiynol). Roedd y bennod ddilynol am ddyn yn chwilio am hanes ei dad go iawn, milwr Lwcsembwrgaidd o'r ail ryfel byd, yn llawer mwy dirdynnol. Awr o Pobol y Cwm gyda’r dos tymhorol o chwalfa briodasol (Tyler ac Iolo, neu TyLo i’r selogion), torcalon straeon dementia a mabwysiadu, a damwain car ar stryd fawr berycla' Sir Gâr. Doedd Cefn Gwlad: Seindorf Arian Crwbin heb daro tant sawl aelod hŷn o’r teulu, gyda lot yn awgrymu ei bod hi’n hen bryd i Dai roi’r ffon fugail yn y to. Diolch byth am lyfrau newydd difyr gan Aneirin Karadog, Simon Reeve, Gwen Parrot a Levison Wood i fwrw’r nosweithiau. A diolch i’r drefn am adolygiadau Siân Harris a Tudur Owen O’r Diwedd 2019, gyda sgetshis smala am ffarmwr Brexitaidd o Fôn, cyfres P’nawn Da, sbŵff yr Alexa Cymraeg (“Alwena”), cic Eve Mylesaidd i Huw Onllwyn a fersiwn ratach Gymraeg o Fflîbag. Ac yn y Saesneg, bu cryn edrych mlaen at aduniad hirymarhous Gavin and Stacey y bu cryn ffỳs a ffwdan amdani wedi’r darllediad - cynnwys y gair “ff” yn neuawd (drwg)enwog y Pogues a Kirsty MacColl a’r cyhuddiad fod y sgript yn chwerthin am ben y Cymry - er mod i’n bersonol ei gweld hi’n chwerthin am ben dwpdra cariad newydd Smithy ar ymweliad-tro-cynta â’r Barri. A gan mai hon oedd llwyddiant ysgubol y Bîb Dolig yma, mae’n anorfod y gwelwn ni fwy o sbeshals neu hyd yn oed gyfres arall yn y dyfodol. Efallai fod James Corden megis Marmite i lawer, a tydw i ddim yn ffan enfawr o’r Brit Rob Brydon chwaith. Ond mae Alison Steadman yn ddigon o abwyd i mi’n bersonol.

Ond ar ôl dychwelyd i’r brifddinas, a’m set deledu clyfar sy’n caniatáu i mi ddal i fyny ar bethau, dyma ymgolli’n llwyr yn arlwy noir ddiweddara BBC Four. Cyfres deg pennod Wisting o lyfrau Jørn Lier Horst am dditectif a gŵr gweddw sy’n ymchwilio ar y cyd â’r FBI i serial killer ganol gaeaf noethlwm Norwy. A ninnau heb weld ’run pluen yng Nghymru eto'r gaeaf hwn, mae hon yn drwch o eira a dirgelwch Nadoligaidd i hoelio’ch sylw dros y nosweithiau Sadwrn atmosfferig nesa.

I hudolus wlad Iolo*

Diolch byth am wythnos ’Steddfod. Er ’mod i’n wyliwr brwd o’r cystadlaethau nofio, beicio ac athletau ar y teledu fin nos, mae’r geiriau Team GB, lluniau camera cyson o Wil a Cêt a Cameron mewn perlewyg, ac anthem Mrs Windsor braidd yn flinderus bellach. O leia’ gawn ni ddweud ta-ta wrth y tîm pêl-droed dadleuol (“England” medd Jake Humphrey, sylwebydd chwaraeon y Bîb), a charthu’r holl jacs yr undeb o Stadiwm y Mileniwm. Carfan Cymru a ‘Hen Wlad fy Nhadau’ piau hi ar S4C, a braf cael dianc i ddarllediadau cynhwysfawr o’r Brifwyl o ddeg y bore tan hanner nos.

Bu tîm Pethe yn brysur gyda’u rhaglenni rhagflas o fro’r Eisteddfod eleni, sydd - fel y clywsom hyd syrffed gan gyflwynwyr radio a theledu - yn “ddieithr iawn” i weddill y wlad. Yn ogystal ag ambell gyfryngi ac Aelod Cynulliad, Gwynfor a Gavin & Stacey, dyma gynefin Iolo Morgannwg. Yr Archdderwydd presennol oedd y dewis mwyaf naturiol i gyflwyno rhaglen deyrnged ddifyr am ffugiwr o fri a thad Gorsedd y Beirdd. Roedd Jim Parc Nest yn amlwg wedi cael hwyl wrth ddilyn ôl troed Iolo yn ei het a’i ffon gerdded, yn union fel lluniau’r cyfnod ohono. A chyda gwên ddireidus, awgrymodd y dylai yntau hefyd gymryd dos o’r cyffur opiwm i “drin asthma”. Mae ’na destun ffilm ryfeddol yn fa’ma - y saer maen o Lancarfan a greodd argraff ar Lundain fawr, brolio traddodiad barddol y Cymry yn ôl i oes y Derwyddon, a chodi gwrychyn y Sefydliad trwy gynnal cyfarfod cyntaf Gorsedd Beirdd Ynys Prydain ar Fryn y Briallu ym 1792. Gan yr Athro Geraint H Jenkins y cawsom hanes fwyaf diddorol y rhaglen, sef Iolo’r arloeswr a agorodd siop lyfrau a nwyddau masnach deg yn y Bont-faen ym 1795. Gwrthododd werthu siwgr o’r Caribî oherwydd y defnydd o gaethfasnach yno, protest poenus o agos at ei galon gan i’w dri brawd elwa ar gaethweision ar ôl ymfudo i Jamaica. Ydy, mae’n chwip o stori. Ydy Rhys Ifans ar gael i chwarae’r brif ran? Neu actor o Forgannwg efallai, o gofio pa mor ddrwgdybus oedd Iolo o’r bali Gogs.

Gog ac un o ferched mabwysiedig y Fro, Nia Roberts, gyflwynodd ail raglen Pethe yng nghwmni rhai o drigolion 2012. Difyr clywed Islwyn Jones, bardd y Cywydd Croeso*, yn esbonio mai ‘duw’ yw tarddiad y ‘Dŵ’ yn Llandŵ, a’r brodyr Whelan o Sain Hilari yn creu cerddoriaeth i ddisgyblion lleol, bandiau Cymraeg a ffilmiau Bollywood gerllaw eu tŷ crwn Celtaidd. Mae’n siŵr y bydd llawer ohonom yn dringo i grombil corff awyren sydd wedi nythu ar y Maes. Cawsom rywfaint o gefndir prosiect ‘Adain/Avion’ gan Rhun ap Iorwerth a’r artist a’r capten Marc Rees. Beio’r opiwm fyddai Iolo o weld cylch yr orsedd plastig a chragen Jymbo Jet yng nghysgod y Pafiliwn Pinc eleni.

Cracyrs Dolig?

Clawr Nadolig 1951

Mae’r manylion am arlwy teledyddol yr ŵyl yn dechrau ymddangos bob yn dipyn, ac ar yr olwg gyntaf, mae mor apelgar â nut roast i ginio Dolig. Dwi’n edrych ymlaen at ffarwél fawr olaf David Tennant a Gavin and Stacey (wel, tan sbeshal Dolig nesa, mae’n siŵr) ac addasiad o stori arswyd The Turn of the Screw gan yr Americanwr Henry James - ond heblaw am hynny, mae’n dlawd iawn arnon ni. Mae’r ffaith fod Ant a Dec ymhlith uchafbwyntiau Radio Times yn awgrymu pa mor wael fydd pethau. A chyda oriau dirifedi o ysgariad, llofruddiaeth a llosgach yn Walford, Weatherfield a'r Woolpack, dwi’n mawr obeithio y caf i lond sach o nofelau difyr gan ’rhen Sionyn i ddianc rhag y ffernols.

Siarad babis

Mae’n bnawn Sul oer a gwlyb, drannoeth y Gêm, ac roeddwn i’n chwilio am rywbeth i godi’r galon. Diolch byth fod clasur comedi Cymreig yn saff ym mol y peiriant recordio. Do, fe ddarllenoch chi’n iawn y tro cyntaf. Clasur comedi Cymreig. Diolch i dîm sgwennu Ruth Jones a James Corden, mae cynulleidfaoedd o bob cwr wedi’u syrthio mewn cariad gyda hanes y ferch o Ynys y Barri yn canlyn llanc ifanc o Essex. Wedi dechrau digon di-nod ar sianel leiafrifol BBC Three ddwy flynedd yn ôl, mae wedi cyrraedd uchelfannau poblogaidd BBC1 erbyn hyn. Ydy, mae Gavin and Stacey yn ôl!

Yn y drydedd gyfres - a’r olaf meddan nhw - mae Gavin yn araf setlo i’w swydd newydd ar ôl dychwelyd gyda’i wraig dros Bont Hafren. Ac er gwaetha’r holl falŵns a negeseuon ffôn i ddymuno’r gorau iddo, ac Yncl Bryn yn anfon smörgåsbord o frechdanau caws i’w swyddfa, mae Gavin yn dal i hiraethu am adre. Rygbi, nid pêl-droed yw tîm saith-bob-ochr y swyddfa, a dim ond Derek Tywydd, Iolo Williams a Pobol y Cwm sydd ar y teledu fin nos. Mae wedi pechu Smithy, ei ffrind gorau, am ei adael yn Billericay bell, ac mae ei fam (Alison Stedman mor wych ag erioed) yn galaru dros ei chyw melyn mewn gwlad dramor. Ond buan y daw pawb at ei gilydd ym medydd Neil Noel Edmond Smith, mab Smithy a Nessa - a enwyd ar ôl tad Nessa (Ifan Huw Dafydd) a ffrind Nessa o Hear’say gynt, nid y cyflwynydd barfog â siwmperi streipïog, iff iw plîs. Mae’n gyfuniad o gomedi domestig traddodiadol gyda sefyllfaoedd y gall pob teulu uniaethu â nhw, ac isgymeriadau cofiadwy fel Doris (Margaret John) yr hen wreigan drws nesa sy’n codi dau fys ar y byd.

Fe ddylai’r Dolig helpu i gael gwared ar y felan hefyd, ond nid mis a mwy yn gynnar chwaith. Rhwng y bali hysbysebion soffas ac ‘enwogion’ mewn eira-gneud yn hyrwyddo vol-au-vents rhewedig, dwi’n barod am fis Ionawr! Ond druan â thrigolion Dyffryn Tywi sy’n gorfod paratoi ers canol Hydref, fel rhan o gyfres Bethlehem’s Got Talent, sori, Seren Bethlehem. Yn y drydedd raglen, roedd Heledd Cynwal yn chwilio am faban newydd-anedig ar gyfer drama’r geni mwyaf uchelgeisiol, os nad drutaf y wlad, mewn sied yn Llangadog. Roedd y cyfan yn ddigon difyr, er hanner awr yn ormod i mi. Fe arhosai i tan y perfformiad byw ar S4C noswyl Nadolig.

Pigion Sky+

Malcolm Ff*cin Tucker a'r criw

Berlin
BBC2, 8pm nos Sadwrn
Fersiwn Matt Frei, gohebydd newyddion y BBC, o hanes cyffrous, cythryblus a chwerw prifddinas ei famwlad – sydd wedi gweld newidiadau mawr o Oes Prwsia yn y ddeunawfed ganrif i flynyddoedd Hitler ac yna’r Rhyfel Oer.

The Thick of It
BBC2, 10.30pm nos Sadwrn
Be haru BBC2, yn neilltuo rhai o gyfresi gorau’r sianel i slot marwaidd nos Sadwrn? Diolch i’r drefn am beiriant recordio. Cipolwg deifiol o ddoniol ar sbinddoctoriaid San Steffan, yn seiliedig ar gymeriadau aflednais (am wn i!) Mandelsson a Campbell. Mae Nicola Murray (Rebecca Front), Gweinidog newydd adran DoSAC (Yr Adran Materion Cymdeithasol a Dinasyddiaeth) yn ceisio’i gorau glas i redeg y sioe er gwaethaf tîm anobeithiol wrth gefn a rhefru a rhuo rheolaidd Malcolm Tucker (Peter Capaldi), Cyfarwyddwr Cyfathrebu’r Blaid, sy’n rhegi dros yr Alban. Yes Minister ar gyfer yr unfed ganrif ar hugain. Ff*cin gwych.

True Blood
Channel 4, 10pm nos Fercher
Drama gomedi-dywyll mwyaf gwaedlyd a rhywiol y sgrin fach ar hyn o bryd.

Gavin and Stacey
BBC1, 9pm nos Iau
Mae allforyn teledu Saesneg mwyaf Cymru ers, ym, Ivor the Engine, yn ôl! Ar ôl dechrau digon tawel ar BBC Three, dyrchafiad i borfeydd brasach BBC Two ac uchelfannau poblogaidd BBC One, mae’r gyfres am deulu a ffrindiau ecsentrig y cwpl o Ynys y Barri a Billericey, Essex, yn dod i ben am byth… ar wahân i ambell bennod arbennig bob Dolig, decini. Tidy!

Blodau
S4C, 9pm nos Sul
Nid un o ddramâu newydd gorau S4C o bell ffordd, ond mae’n berffaith ar gyfer nos Sul. Hamddenol braf, er yn dueddol o dindroi braidd gyda stori Cat a Paul. Mae Llandudno yn edrych yn fendigedig (hysb-bys gwych i’r Bwrdd Croeso, heb y tagfeydd difrifol arferol na’r byseidiau o bl-rins-brigêd Swydd Gaerhirfryn na chavs Merswy-a-Manceinion yn llygru’r prom), ac yn siŵr o’ch suo i gysgu cyn diwrnod gwaetha’r wythnos waith newydd

I’m a Celebrity get me out of Strictly Fferm Ffactor
BBC/ITV/S4C
Calliwch!

Ta ta Torchwood?

Dwi’n foi reit draddodiadol ar y Sul. Mae crefydda wedi hen golli’i hapêl, ac yn fwy nag erioed bellach ers iddyn Nhw benderfynu cau capel bach Carmel. Ond mae’n dal yn ddiwrnod o seibiant, a Radio Cymru ymlaen fwy neu lai drwy’r dydd - pan dwi’n saff o osgoi’r Cymraeg bratiog a’r sothach arferol gyda seiniau a selebs Eingl-Americanaidd. Mae rhaglen sgwrsio arbennig Beti a’i Phobl yn hen ffefryn a allai drosglwyddo’n hawdd i deledu, heb son am fod yn rhad i Sianel ddarbodus ei chynhyrchu. Stiwdio fach, bwrdd a dwy gadair gyfforddus, ac ambell glip o’r gorffennol. Fersiwn well, fwy sylweddol, o’r gyfres Cofio efallai. Mae Beti George yn holwraig tan gamp, ac yn barod i fentro gofyn cwestiynau anodd a phersonol iawn ar brydiau, o gymharu â steil fwy arwynebol Heledd Cynwal. Un o’m hoff actorion, Ifan Huw Dafydd, oedd gwestai’r wythnos hon - enillydd gwobr BAFTA eleni am ei bortread o’r ffarmwr styfnig yn Martha Jac a Sianco. Soniodd am ei rannau cofiadwy eraill fel Pete Con Passionate a Dic Deryn, un o gymeriadau chwedlonol Cwmderi yn y dyddiau da hynny o ganmil a mwy o wylwyr rheolaidd. A chyhoeddodd mai fe fydd tad Nessa yng nghyfres nesaf - ac olaf - o Gavin and Stacey. Tidy!

Actor arall sydd bob amser yn plesio ydy Eve Myles, a serennodd fel Gwen Cooper yn Torchwood: Children of Earth yn nosweithiol wythnos diwethaf. Roeddwn i braidd yn nerfus cyn gwylio ffrwyth llafur Russell T Davies. A fyddai’r gwylwyr yn cymryd ati ar brif sianel y Bîb? A oedd perygl iddyn nhw ’laru gormod ar John Barrowman (Captain Jack), a gyhuddwyd o ymddangos ar ormod o raglenni’r BBC yn ddiweddar? A fyddai enw da Adran Ddrama Llandaf yn saff? Doedd dim lle i boeni o gwbl mewn gwirionedd. Roeddwn i, a miliynau eraill, wedi’n gwefreiddio o’r dechrau i’r diwedd, mewn cyfres tipyn mwy aeddfed a difrifol na’r rhai blaenorol a wfftiwyd fel rhaglen i blant gydag iaith anweddus. Roedd hi’n dipyn mwy tywyll na’r disgwyl, ac yn well o’r herwydd, gydag islais cyfoes iawn o ddiffyg ffydd y werin yn y Llywodraeth. Roedd y golygfeydd gofidus o’r milwyr yn cipio plant o’r ysgolion a’r strydoedd yn dwyn i gof erchylltra’r Natsïaid, a’r cyfarwyddwr Euros Lyn yn llwyddo i gynyddu’r tensiwn yn wych gyda marwolaeth ddisymwth un o’r prif gymeriadau, Ianto Jones. Ac mae hynny, a’r ffaith fod pencadlys Torchwood (yng nghrombil Bae Caerdydd) wedi’i chwalu’n chwilfriw gan fom, yn ategu’r sïon mai hon oedd y gyfres olaf. Byddai hynny’n bechod mawr, yn enwedig o gofio fod rhyw 6 miliwn wedi troi i wylio pob pennod - tipyn o gamp am gyfres ffugwyddonol ganol haf.

O leiaf caiff Gwen/Eve Myles seibiant i fagu teulu am y tro.