35 Jours

Ydych chi wedi trefnu’ch gwyliau haf eto? Dwi ddim yn eich beio chi wedi bron i bedwar mis cyfyngedig i’ch pedair wal a balconi neu gardd hancas boced, ac ambell drip hanfodol i’r Co-op.

Ac wedi’r pwl o dywydd poeth diweddar (pwl dau ddiwrnod, cofiwch), roedd hiraeth uffernol am neidio i’r môr nefolaidd braidd i gwlio lawr ar ôl crwydro arfordir Sir Benfro, o Dre-fin i Dyddewi adeg fy mhen-blwydd ddwy flynedd nôl. 16 Gorffennaf, gyda llaw, os da chi awydd anfon cerdyn. Ond gyda thraethau Aberogwr a Bournemouth yn denu’r lluoedd (chavllyd), mae gen i awgrym gwell - Riviera Ffrainc, neu’n fwy penodol, ardal hyfryd Cassis gyda’i thraethau cyn wynned â’r clogwyni calchfaen sy’n cosi Môr y Canoldir.

Dipyn brafiach nag Aberogwr 

Pam Cassis yn benodol felly? Am mai dyna ydi lleoliad caffaeliad diweddaraf yr ardderchog Walter Presents, A Deadly Union (Noces Rouges, Priodas goch/waedlyd, yn yr iaith wreiddiol). Ynddi, mae Alice (Alexia Barlier fodelaidd o dal) y chwaer afradlon (am ryw reswm teuluol a ddaw i'r amlwg eto) yn dychwelyd adre'n annisgwyl o Awstralia i briodas ei chwaer fach Sandra – dim ond i ffeindio’r briodferch yn gelain ar ôl disgyn o falconi bwyty swanc eu rhieni. Meddyliwch am yr holl fwyd aeth yn wastraff... Ta waeth, un o’r gwesteion ydi’r ffrind teuluol a’r ditectif Vincent Tambarini (Lannick Gautry, gendarme Dirgelwch y Llyn, ewrogyfres S4C a welais dro’n ôl ar Channel 4) sy’n wfftio’r syniad o hunanladdiad ar unwaith. Ac wrth gwrs, mae ’na hen hanes rhyngddo fo ag Alice wrth i’r ddau geisio canfod y gwir a chodi hen grachod teuluol.

Meddyliwch am 35 Diwrnod gyda chast Givenchy-aidd a lleoliadau ganwaith brafiach. Nid bod y deialogi cweit mor gynnil ag un Fflur Dafydd chwaith, wrth i’r awdur frysio braidd i esbonio pwy di pwy, be di ben:

 

Y Tad (wrth ei gyn-wraig, yn ystumio i’r camera tu allan i’r eglwys gyda’r cwpl hapus): O leia ’nathon ni un peth yn iawn.

Y Fam: Hwnna a’r difors.

(Gweld tacsi'n cyrraedd y llan)

Y Tad: Sbîa! Ein hail ferch ni!

Y Fodryb: A’r ddwy chwaer nol gyda’i gilydd unwaith eto ar ol degawd. C’est formidable!

 

Falle bod gan y Ffrancwyr lai o fynedd na ni wylwyr Cymraeg. Ond wir, mae’n werth neilltuo amser i’r gyfres o chwech, ar sail y ddwy bennod gyntaf a welais hyd yma. Ac mae’r golygfeydd yn falm i enaid caethiwus y Clo Mawr.

Ydi easyjet yn mynd i Marseille?

 

 

 

 

Mewn glân briodas?

Roedd gynnon ni briodas deuluol i fod ddechrau Ebrill. Ond fel pob sbloets cyhoeddus arall, gohirio tan yr hydref fu raid gan nerfus-gymryd y bydd pethau’n ôl i drefn erbyn hynny. Doedd hyd yn oed Trystan ag Emma ddim yn gallu cynnig cawod o gonffeti achubol y tro hwn. Efallai fod y gyfres codi calonnau wedi dod i ben ar nos Sul, ond mae chwip o un arall wedi dechrau. Un sydd fymryn yn nes ati, gyda pherthnasau pwdlyd yn dod ynghyd i ddymuno’r gorau i’r cwpl ifanc. Priodas lle mae tensiwn yn ffrwtian dan y fascinators, y bwffe’n rhy sbeislyd i’r to hŷn, a mab afradlon y teulu’n cyrraedd â boliad o Stella ac yn gadael gyda llygaid du. Neu gorff yn y môr, yn achos 35 Diwrnod.

Iawn, efallai fod pumed - ia, PUMED - cyfres y fformat hynod lwyddiannus hwn (heblaw’r ail symol mewn swyddfa ’siwrans yng Nghaerdydd) braidd yn eithafol, ond bu cryn edrych ymlaen ati ers sbel. Mae’r brand ‘35’ wedi talu ar ei ganfed i S4C gan sicrhau gwobrau BAFTA Cymru i gwmni cynhyrchu Boom a gwerthiant i Seland Newydd a’r Unol Daleithiau. Cafwyd addasiad llai llwyddiannus 15 Days i Channel 5 Prydain y llynedd hefyd, yn seiliedig ar etifeddion fferm cecrus y drydedd gyfres Gymraeg. Ond y gyntaf wedi’i gosod ar stad barchus, fyglyd, Crud yr Awel nôl yn 2014 oedd yr orau gen i o bell ffordd, ac mae'r ddeuawd Val a Taz (Gillian Elisa ac Iestyn Arwel) yn saga’r rheithgor y llynedd yn dal i aros yn y cof hefyd.

Fel yr esbonia’r awdures Fflur Dafydd:

Mae’r stori yn agor gyda chriw o ferched (ac un bachgen) mewn fitting ffrog briodas, 35 diwrnod cyn y briodas. Y syniad craidd yw eu bod nhw wedi nabod ei gilydd ers yn ifanc ond mae ’na densiynau yn eu perthynas nhw yn dilyn rhywbeth digwyddodd rhyw bum mlynedd yn ôl.

Mae pennod gyntaf unrhyw gyfres ddrama newydd yn dipyn o her. Yn ogystal â’n diddanu, rhaid iddi hefyd ennyn diddordeb a chwilfrydedd. Mae angen cyflwyno myrdd o gymeriadau rydyn ni’n barod i falio amdanynt a buddsoddi’n hamser iddynt dros yr wythnosau nesaf. Mae fflachiau o hiwmor yn hollbwysig. Os oes gormod o ddüwch, waeth inni roi’r gorau iddi ac ymdrybaeddu yn Eastenders ddim.

Dylan (Geraint Todd) a Beth (Gwenllian Higginson) - y cwpl hapus?

O dipyn i beth, dechreuodd darnau jig-sos y bennod gyntaf ddisgyn i’w lle. Daethom i wybod pwy sy’n perthyn neu’n arfer canlyn ei gilydd, pwy sy’n celu rhywbeth rhag eu hanwyliaid, a bod rhyw ddigwyddiad yn clymu pawb. Dw i eisoes yn amau/gobeithio nad Dylan, y pensaer o briodfab â’r cartref clinigol o wyn sy’n euog - petai dim ond er lles yr actor Geraint Todd iddo beidio cael ei deipcastio, ar ôl gadael Cwmderi fel llofrudd. A ’sdim sicrwydd mai Bethan y briodferch (Gwenllïan Higgingson) sy’n gelain ymysg y gwymon chwaith, gan fod ei morwynion mewn lifrai gwynion tebyg.

Fflur Medi fel Ffion sy'n dychwelyd o Lundain â llond trol o drwbwl

Angharad - mam y flwyddyn? 

Ydi Dyl (Sion Ifan) y ffotograffydd yn dryst?

"...tra byddwn ni'n dau byw"

Mor braf ydi gweld llu o wynebau newydd law yn llaw â’r hen bennau fel Delyth Wyn, Catrin Fychan a Richard Elfyn. Mae Delyth Wyn yn serennu fel Alwen, mam sengl sy’n ei dweud hi fel y mae, ac yn ddoethach na mae rhai’n ei feddwl serch niwed i’w  hymennydd yn dilyn damwain. Rhieni’r darpar briodferch wedyn, Clive a Nesta (Elfyn a Fychan), â chlamp o sgerbwd yn y cwpwrdd. Roedd Fflur Medi yn ffefryn cynnar fel Rhian “y Gog o’dd yn cario babycham yn ei bag ysgol” sy’n llwyddo i bechu sawl un, a chelu poenau prifio’r gorffennol. Dyn a ŵyr beth ydi cysylltiad perchennog y B&B methiannus, Lynwen (Shelley Rees) a’i merch gegog Charlie (Hana Evans) â hyn oll, ac roedd rhywun weithiau’n teimlo bod gormod o gymeriadau ac isblotiau i’w traflyncu mewn awran arferol. Ond go brin fod awdur mor brofiadol Fflur Dafydd am wastraffu’i hamser ar unigolion dibwys, ac y bydd yn llwyddo i blethu pawb a phopeth erbyn y bennod olaf.

Mae’r gwaith camera unwaith eto’n gelfydd, yn llwyddo i ddal pob ystum a chreu awyrgylch anghysurus. Ac mae’r gyfres hon yn well o ran y lleoliadau niferus hefyd - o gartref gothig teulu Gwenllïan i hongliad gwyn modern Dylan, aelwyd deuluol Rhian wedi rhewi mewn amser er damwain drasig ei rhieni, swbwrbia lawn mor bland â Bill druan (Rhodri Meilir), arcêds afler Owen y brawd afradlon (Alex Harries) i’r tŷ gwyliau ar yr arfordir - llawer ohonynt wedi’u ffilmio gefn liw nos gaeafol i ychwanegu at y naws noiraidd. Dw i’n amau Barri a’r cylch. Cymharer hynny ag undonedd y tribiwnlys 35 Awr y llynedd.

Os oes beirniadaeth, yna’r defnydd diog o eiriau Saesneg sy’n britho’r ddeialog ambell dro. ‘Motsh am y rhegi, yr iaith fain sy’n poeni dyn. Wel, fi o leia, gan ategu cwynion ambell un arall diweddar fel Cynog Dafis am safon iaith sathredig rhai o ddramâu’r Sianel yn ddiweddar. Adlewyrchu realiti iaith gyfoes y stryd ydi’r amddiffyniad bob tro, ond siawns mai camp pob awdur Cymraeg ydi sgwennu’n glir a  chywrain heb faglu’n ormodol i gors y Wenglish. Roedd Y Gwyll yn fwy euog o siarad Saesneg yn Gymraeg, Craith i raddau helaeth ac Un Bore Mercher wedyn – oll wedi’u sgwennu’n Saesneg yn gyntaf, a’u trosi’n chwithig i Welsh wedyn er gwaethaf ymdrechion awduron proffesiynol fel Caryl Lewis. Sgriptiau a brofodd fod cyfieithu yn dipyn o gamp a chrefft. O leiaf Cymraeg ydi iaith wreiddiol sgriptiau brand 35 i gyd, o stabl Siwan Jones a Wil Garn i Fflur Dafydd.

Ers sawl blwyddyn bellach, mae rhywun weithiau’n cael yr argraff mai polisi comisiynydd Parc Tŷ Glas/yr Egin ydi dramâu bei-ling bob gafael. Ac mae rhywun yn hiraethu am ddeialogi coeth y diweddar grefftwr Meic Povey, yn frith o ddywediadau a dawn deud naturiol Eifionydd yn y clasur Talcen Caled ac yn fwy diweddar yn saga’r Senedd Byw Celwydd â llond gwlad o idiomau naturiol. Felly hefyd ei gyd awdur o ddyddiau cynnar (ac oes aur yn ôl llawer) Pobol y Cwm, y diweddar ddewin Siôn Eirian.

Ond dw i’n mynd ar gyfeiliorn. Er gwaethaf popeth, dw i’n dal wedi’n rhwydo gan 35 Diwrnod. 

***PEIDIWCH Â DARLLEN HEB WELD Y BENNOD OLA***

Wedi smonach y parti plu, a hunllef Gwlad Thai, daeth y Diwrnod Mawr. Rhwng mam a gyffesodd ei bod am newid ei rhyw, brawd yn dweud ei fod yn dad i blentyn siawns, a phrif forwyn yn cyfaddef iddi roi ‘anrheg’ cynnar i’r priodfab noson gynt, roedd am fod yn un cofiadwy i’r briodferch am y rhesymau cwbl anghywir. Bu’n rhaid aros tan y gwrthdaro mawr olaf ar ben clogwyn gwyntog i weld pwy oedd wedi boddi. Erbyn deall, Angharad (Emmy Stonelake) y fam orbryderus a gafodd ei bwlio’n feddyliodd gan ei gŵr gydol y gyfres, aeth gyda’r llif. Sy’n eironig, gan iddi geisio cerdded i’w marwolaeth yn y môr ar noson y parti plu.

Do, fe lwyddodd Fflur Dafydd i blethu pawb a phopeth erbyn yr eiliad olaf, hyd yn oed os oedd yn teimlo fel ras wyllt tan y credits clo. Efallai fod angen pennod fach arall i ategu ambell stori, neu ryw chwarter awr ychwanegol fel finale chwe mis, flwyddyn yn ddiweddarach. A barodd y briodas? Ddaeth Nesta mas i’r byd a’r betws fel Hywel? Ai ‘mumsnet’ fwy nag apiau bachu ficeriaid sy’n mynd â bryd Rhian bellach? Ydi Colsyn yn dal yn fyw? A gafodd Bill ei haeddiant?

Efallai ddim. Hwyrach ei bod hi’n well cadw’r cyfan yn benagored, a gadael i’r gwyliwr benderfynu drosto’i hun. Felly, diolch griw 35 Diwrnod am chwe wythnos afaelgar aeth â ni i gyfeiriadau annisgwyl, am godi gwên law yn llaw a’n dychryn (y blincin CCTV na!). Diolch am waith camera a goleuo crefftus ac arwyddgan gofiadwy sydd gyda’r gorau yn y diwydiant. A diolch i dduw am ddrama newydd ar S4C, mewn cyfnod lle maen nhw mor brin â PPE yng nghartrefi nyrsio’r wlad.

 

 

Dydd y farn

Sut mae’r gwylio dan glo yn mynd? Dw i’n dal i sglaffio’n ffordd drwy Ozark, am deulu ‘cyffredin’ o Chicago sy’n llwyddo i bechu’r byd a’i frawd troseddol yn ardal y llynnoedd Missouri, ac wedi cyrraedd pennod 8 yr ail gyfres bellach. Mae dwy, weithiau un bennod y noson yn hen ddigon gyda’r holl dyndra, brad a’r marwolaethau sy’n digwydd fel peltan i’r stumog. Ond mae'r perfformiadau'n gafael, yn enwedig Julia Garner ysgubol o dda fel Ruth Langmore y benfelen siarp ei thafod sy'n ysu i wella'i byd a dianc rhag ei magwraeth baw isa'r doman. Mae'n bortread torcalonnus o rywun sy'n ceisio'i gorau glas i'w chadw ei hun a'i chefndryd ar y trywydd cywir, gyda chanlyniadau rhwystredig. 

Julia Garner

Ar y llaw arall, dw i newydd gychwyn cyfres ddrama ddirgel newydd sy’n ymddangos, yn anghyffredin ddigon, law yn llaw ar wasanaethau Netflix a Walter Presents. Handi felly i rai sydd ddim am dalu £9 y mis a mwy am y gyntaf.

Mae Reckoning (10x45’), a ffilmiwyd mewn tre glan môr Awstralaidd-cogio-bod-yn-Califfornia, yn canolbwyntio ar ddau brif gymeriad – cwnselydd ysgol uwchradd â chyfrinach ddieflig a sheriff lleol sy’n cael hunllefau a strach teuluol wrth ymchwilio i lofruddiaeth merch ysgol o’r enw Gretchen McGrath, sy’n iasol o debyg i achos o serial killer bum mlynedd ynghynt. Cyn hir, mae llwybrau’r ddau yn grisgroesi diolch i’w plant o’r un oedran, yr amheuon yn pentyrru ac ofnau’r dre fach gapelgar barchus (ar yr wyneb) yn cynyddu.

Roedd rheol 'dim bagiau' trwm EasyAir yn creu tensiynau mawr

Y nesaf yn y ciw fydd Into the Night, thriller acopalyptaidd rhyngwladol o Wlad Belg wedi’i gosod ar awyren o Frwsel i Moscow sy’n cael ei herwgipio dan derfysgwyr jesd fel mae damwain solar yn lladd popeth byw ’nôl ar wyneb y ddaear. As iw dw. Wnâi fyth gwyno am deithiau Ryanair eto.

Ond nid heno wrth gwrs. Mae trydedd bennod 35 Diwrnod ’mlaen.

Gwledd nos Sul

Mae’n dda iawn ar nosweithiau Sul ar hyn o bryd. Am wyth ar y dot, dwi’n troi at BBC2 am fy ngwibdaith wythnosol i Dde America yn Race across the world. Ynddi, mae pedwar cwpl (pump yn wreiddiol) yn rasio 25,000km o ddinas Mecsico, metrpolois fwyaf Gogledd America i’r ddinas mwyaf deheuol y byd, Ushuaia yn yr Ariannin, ar gyllideb o £1,453 yr un (tua £26 y dydd) heb na chymorth ffôn symudol nac apiau teithio, dim awyren a braidd dim Sbaeneg – sy’n golygu tipyn o iaith arwyddion, lot o gamddeallwriaeth, bysiau hirbell (siwrnai o 28 awr mewn un achos! nid yn annhebyg i Trawscambria o’r Gogledd i’r De), tacsis a chychod modur os nad canŵod ar draws y cyfandir. Bu sawl her ar y ffordd, rhwng terfysgodd gwrth-lywodraeth a stadau o argyfwng yng ngwledydd Guatemala, Chile ac Ecwdador, a swnian di-baid Jen o Reading. Mae Rob ei gwr trwm ei glyw yn haeddu medal (neu ysgariad).

Mae gwledydd fel Periw a Bolivia wedi’u hychwanegu at fy rhestr bwced orlawn bellach, o wastadeddau halen Salinas Grandes i anialwch Tataoca, rhaedrau ysblennydd Iguazú a dinasoedd enfys Granada a San Juan. Efallai mai da o beth yw bod tafarndai a bwytai ar gau ar hyn o bryd, gan fod fy mhot peint yn prysur droi’n goffrau gwyliau.

"Pwy sy'n gyfrifol am y pres?"

Channel Four sy’n galw am naw, gyda chyfres 8 a’r olaf o Homeland. Dw i wirioneddol wedi’n hoelio gan hon, ar ôl colli pob diddordeb gyda’r cyfresi digyfeiriad diwethaf, gyda stori gyfeillgarwch-bron-yn-garwriaethol Carrie (Claire Danes) fyrbwyll a Saul (Mandy Pantinkin) mwy diplomataidd nôl wrth galon y cyfan. Gyda nytar wrth y llyw yn y Tŷ Gwyn, tyndra-bron-at-ryfel ym Mhacistan ac Afghanistan, a Carrie bron fel asiant dwbl i’r Rwsiaid a’r CIA, mae’r awran yn hedfan.

Ond bydd rhaid i Carrie aros tan ddangosiad Channel 4+1 am ddeg yr hwyr dros yr wythnosau nesaf, wrth i S4C am 9 gael y flaenoriaeth? Pam? Achos mae pumed cyfres 35 Diwrnod: Parti Plu ar ein sgriniau yn barod i chwalu’n pennau a gwneud inni amau pawb a phopeth, wrth riweindo’n ôl o’r corff gwisg briodas wen a welwyd yn arnofio yn y môr. Dw i eisoes wedi gweld y ddwy bennod gyntaf, ac ar ôl gweu ein ffordd drwy’r myrdd o gymeriadau a’u cysylltiadau - pwy sy’n perthyn/yn gyn-gariadon/drwglecio pwy - mae pethau’n dechrau disgyn i’w lle. Ac mae yna wynebau newydd yn ogystal â’r cyfarwydd (croeso’n ôl Catrin Fychan!) deialog cynnil Fflur Dafydd, a gwaith camera ffilmig sy’n creu naws ac awyrgylch codi ias - i’r dim!

Mi fydd yna adolygiad llawnach yng ngholofn Y Cymro fis nesa (a da nhw am dal i gyhoeddi dan amgylchiadau mor anodd), ond mae hon eisoes yn argoeli i fod gyda’r gorau o frand llwyddiannus '35’ eto. 

Yn cychwyn am 9 o'r gloch nos Sul 26 Ebrill.

Cwpl hapus? Dylan a Beth (Geraint Todd a Gwenllian Higginson)

Rhian (Fflur Medi) - seren y sioe

Efan (Sion Ifan) - ffotograffydd a ffrind - ond tybed?

Angharad - (Emmy Stonelake) mam newydd fythol bryderus

Bu'r parti plu'n llwyddiant ysgubol

Cometh the Awr

Sorry Vera and Les Mis. There’s a spanking brand new exciting Welsh language kid on the block to occupy our Sunday nights. Set in a bland courtroom and an eerie hotel in Bridgend County, 35 Awr (35 Hours, 8x60’, S4C) works its way back following the trials (boom! boom!) and tribulations of a jury thrown together to decide the fate of a troubled young man accused of killing his neighbour. Personally, the case itself plays second fiddle to the delicious mixture of members of the jury - an OCD librarian, randy accountant,  scarily silent fireman, gay travel agent, a student with a fuck y’all attitude - who wouldn’t normally look twice at each other, but who are forced to cooperate in Her Maj’s name. Here’s hoping that the wonderfully blunt Val (Gillian Elisa) Taz (Iestyn Arwel) and Moira (the evergreen Christine Pritchard) get their own spin-off show. Fflur Dafydd’s dialogue is utterly believable, flows like the Taff after a storm, and peppered with knowingly cultural references and jokes (Glan-llyn! Dodoma!) that only Cymry Cymraeg would appreciate. A rare series that isn’t constrained by the recent de rigueur in Anglo-Welsh collaboration, where English scripts are translated into Welsh and therefore more awkward and less natural to native speakers. But more about that in the future.

The beauty of 35 Awr is its format. We open with a body and rewind our way with the ticking clock to the dirty bloody deed, weaving our way through a myriad murderers-elect. This is the fourth instalment of the hugely original and popular series, with minor amendment this time, as all the action happens within 35 hours, whereas previous series were set over 35 days. The first (and best in my humble ol' opinion) 35 Diwrnod was set in a swank cul-de-sac in Anywheresville, the second (less successful – I jibbed quarter way through) in a Cardiff high rise office block of an insurance firm, and the third (starring Siân Reese Williams of Craith/Hidden amongst others) surrounds a feuding farming clan in Carmarthenshire.

The humour is as dark as the set’s diffused lighting, the characters intriguing and utterly believable, flaws and all, and it also has a fantastically atmospheric opening music and credits – a rarity in modern dramas. Another hit from the author of Parch, easily my best TV drama of 2018 in any lingo. Beat that, Bodyguard!

Cymru Noir is on a roll and its high time S4C sells this Welsh language only drama and more to other nations, Walter Presents et al. 

After all, bendigedig subtitled dramas knows no bounds.

Sundays 9pm, S4C - catch up on S4C Clic or iPlayer with English subtitles

Gwylio neu beidio

Ychydig yn ôl, fe sgwennais i argymhellion am gyfresi dramâu da i’n cario drwy felan mis Ionawr ac anghofio am fanion Brecshitaidd a biliau’r Dolig. Roeddwn i’n edrych ymlaen at yr arlwy felly... ond pylu wnaeth y mynadd a’r diddordeb erbyn 2il bennod sawl un ohonyn nhw. I ddechrau wrth fy nhraed, ac mae Craith yn dal ynddi, serch yr acenion Llanbobman ym Mangor a’r cylch. Iawn, digon teg, dinas prifysgol gosmopolitaidd a ballu. Yna, Cardi blin, masweddus o asiant dai lleol (Gwydion Rhys) sy’n plagio ei gyn-gariad. A ffarmwr(?) o Sir Gâr (Ioan Hefin) yn gymydog amheus sy’n ffeindio Dylan yn cysgu ei fan goch yn y goedwig ddu. Mae. Isio. Gras. Ond, dw i bellach wedi gorfod derbyn yr amryfusedd hwn ar ran y criw castio, a’i mwynhau fel drama llawn awyrgylch, y goleuo a’r camera celfydd, actio grymus (Owen Arwyn et al) a’r berthynas gynnes rhwng y ddau brif gopyn, Cadi John ac Owen. Mi fydd Sian Reese-Williams, gynt o Emmerdale a 35 Diwrnod III i’w gweld mewn cyfres oruwchnaturiol am fabi aeth ar goll flynyddoedd yn ôl ar rwydwaith y Bîb yn fuan hefyd – Requiem - cyfres wedi’i ffilmio’n ardal Casnewydd yn bennaf, ond hefyd llefydd randym eraill fel pentref Nelson ger Caerffili, a Dolgellau! Cast Seisnig ar y naw ar yr olwg gyntaf, Awstraliad a llond llaw o’r natives (Sian, Ifan Huw Dafydd, Richard Harrington a Dyfan Dwyfor) a chynhyrchiad ar y cyd â Netflix, sy’n sicr o ddenu gwylwyr rhyngwladol. 

Mae’n debyg bod y Geordies-smâl ar Vera yn gwylltio/poeni’r brodorion fyny fan’cw hefyd, ond dw i’n ffan fawr o Brenda ‘Pet’ Blethyn a chriw Northumberland & City Police ers y gyfres gyntaf saith mlynedd yn ôl ac wedi darllen nofelau gwreiddiol Ann Cleeves ymhell cyn hynny. Unwaith eto, mae’r golygfeydd a’r gwaith camera yn cydio - gyda straeon yn mynd â ni o’r South Shields ôl-ddiwydiannol i arfordir gwyllt Bae Whitley ac Ynysoedd Farne, o weundiroedd gwyllt Northymbria i strydoedd slic Newcastle. Dw i’n cymharu prisiau hedfan/trên o Gaerdydd wrth deipio’r hyn o eiriau...

Ac mae dwy awr o’r ditectif rwsut-drwsut hon yn golygu ’mod i wedi dileu McMafia o’r amserlen nos Sul, ar ôl sticio efo hi am dair pennod. Am laddfa. Roedd y pendilio cyson o Lundain-ski i Foscow, ac o Brâg i Haifa a Monaco yn apelio i ddechrau, ond y plot slô bach ac ambell actor stiff (James Norton y darpar Bond wir!) yn llethu rhywun. I’r bin â hi felly, yn union fel Silent Witness. Rhyw berthynas garu-gasau fuodd rhyngof i a’r patholegwyr drama erioed, a tydw i heb ei chymryd o ddifrif ers sgetsh enwog French & Saunders, ‘Witless Silence’ flynyddoedd yn ôl. Mae Emilia Fox yn bwrw iddi’n syth o foutique drytaf Knightbridge i ddatrys cliwiau a sarnu heddlu lleol, yn cael ei hun mewn anturiaethau annhebygol o Fecsico i Dde Affrica, ac yn llwyddo i roi’r farwol i bob ffrind agos neu gariad posib. Digon yw digon, BBC.

Mae Kiri yn dal i ennyn diddordeb bob nos Fercher hefyd. Un fantais yw mai cyfres fer o bedair yw hi, ac mae Sarah Lancashire wastad yn apelio (er dyw brodorion Bryste ddim cweit yn siŵr beth i’w wneud o’i hacen Vicky Pollard-aidd chwaith). Wrth gwrs, mae wedi pechu gweithwyr cymdeithasol yn uffernol yn ei phortread o ddynes sy’n mynd â’i mwngral i’r gwaith ac yn cadw fflasg o wisgi gyda’i llyfr achosion. Ac mae’n hwyl chwarae gêm “mi wela i... Gaerdydd” weithiau, yn enwedig y swyddfa heddlu ganolog ym Mharc Cathays.

S4Wales

Wnes i ’rioed feddwl bod Port Talbot yn gymaint o bictiwr. O’r tyrrau dur sy’n gefnlen i draeth melyn epig Aberafan i’r cymoedd gleision uwchlaw’r mwg a’r M4, a hyd yn oed colofnau concrid y draffordd fawr brysur - mae gwaith camera Bang yn hynod drawiadol. Cyfres newydd nos Sul yn slot sanctaidd y ddrama Gymraeg am naw. Nid saga sgleiniog fel Teulu mohoni na chyfres noir-aidd arall waeth beth ddywed Llais y Sais - ond cyfres drosedd-deuluol. Sam a Gina, brawd a chwaer ar begynau gwahanol mewn bywyd - y naill (Jacob Ifan) yn weithiwr warws anfoddog sy’n ysu am bach o rym a chyffro yn ei fywyd pan ddaw gwn anghyfreithlon i’w feddiant, a’r llall (Catrin Stewart) yn blismones uchelgeisiol sy’n ymchwilio i lofruddiaeth a achoswyd gan y cyfryw wn. Ac yn y cefndir, cysgod marwolaeth eu tad a saethwyd yn farw ar y traeth o flaen Sam y bychan, a’r gwrthdaro cyson â’r Sgotyn a bwli o lysdad er gwaetha ymgais y fam lywaeth (Nia Roberts) i gadw heddwch. Bu Gillian Elisa yn serennu fel mam-gu neu “Nani” ddi-lol y teulu i ddechrau cyn marw’n ddisymwth - bechod, achos yn bersonol, hi oedd un o’r prif resymau dros wylio yn y lle cyntaf. Ac mae staff yr heddlu (o Gareth Jewell i Suzanne Packer) yn ategiad dwyieithog difyr i’r cyfan. Cyfres ddwyieithog, felly, nid fersiwn gefn-wrth-gefn fel y ditectif nid anenwog hwnnw o’r Borth. Gyda llaw, ai fi ydio, neu oes angen i swyddfa heddlu Cwm Afan fuddsoddi’n sylweddol mewn bylbiau golau? Mae llawer o’r golygfeydd hynny fel bol buwch.

Bu cryn heip am iaith Bang, yn enwedig y golygfeydd helaeth o Saesneg fel sy’n fwy naturiol i’r De diwydiannol. Yn y blyrb cyhoeddusrwydd, roedd llawer o’r cast a’r criw fel y cynhyrchydd Catrin Lewis Defis yn brolio mai fel hyn ’dyn ni’n siarad yn y Gymru fodern. Cymysgedd o frawddegau Cymraeg a Saesneg, Wenglish hyd yn oed. Hmm. Llansawel falle, bendant ddim Llanrwst na Llanllwni. Meddai’r Fonesig Lewis-Defis:

“I think we switch really naturally between both languages and it shows the way that Wales and the Welsh language is today.

“It’s brilliant because we can take the Welsh language further, rather than making an excuse for it and dubbing it in English, we’re going to take the Welsh out there with the English and that makes this project really fresh and innovative.”

Dadl yr awdur Roger Williams (Caerdydd, Pobol y Cwm, Tales from Pleasure Beach ac enillydd gwobr BAFTA Cymru am Tir) oedd mai portreadu iaith Cymry’r De ôl-ddiwydiannol – a chyda bron i hanner dwsin o ysgolion cynradd Cymraeg yn ardal Castell-nedd Port Talbot a bwriad i agor ysgol gyfun Gymraeg gynta tre’r dur, does dim amau’r diddordeb a’r brwdfrydedd lleol.  ’Sdim dwywaith am frwdfrydedd y di-Gymraeg dros y gyfres hefyd, a barnu oddi wrth ymateb y twitteratis.  Ond – ac mae hwn yn glamp o ‘ond’ – os mai ceisio efelychu iaith y stryd mae Bang, yna mae’r sinig ynof yn dweud mai’r iaith fain fyddai cyfrwng cyfathrebu’r stad gownsil a swyddfa’r heddlu. Dyna sefyllfa drist ein hiaith yn yr unfed ganrif ar hugain.  Ond byddai rhywun yn dweud bod Pobol y Cwm yn afrealistig hefyd, wrth i’r iaith edwino fwyfwy yng Nghwm Gwendraeth sy’n sail i’r gyfres sebon hirhoedlog.  A fyddai cymeriadau fel Mark Jones a Debbie, a’r to iau fel Sioned, Dani, Tyler, Chester a Hanna yn siarad Cymraeg â’i gilydd?  Yn sicr, mae iaith y thesbians ar wefannau cymdeithasol yn ategu fy amheuon.

Hawdd cytuno felly ag ofnau  Sioned Williams yn Barn fis Hydref  “... mae S4C yn agor y drws i fyd dwyieithog a fydd – os yw’r gyfres yn llwyddiannus – yn anodd ei gau. Ai ‘adlewychu realiti holl gymunedau Cymru yw pwrpas S4C, fel yr awgrymwyd yn y noson lansio, neu ai creu arlwy yn y Gymraeg ar eu cyfer?”

Efallai mai lle BBC Wales ydi darlledu Bang - cyfle i normaleiddio’r Gymraeg mewn cyfres fwyafrifol Saesneg. Lol botes oedd creu sawl fersiwn o Hinterland i blesio cynulleidfaoedd S4C, BBC Wales Seisnig ac yna BBC Four fwy eangfrydig sydd wedi hen arfer â darlledu dramâu Ewropeaidd ag isdeitlau Saesneg ar y sgrin. Ar y llaw arall, diolch i dduw am S4C fel yr unig sianel o Gymru sy’n portreadu bywyd y genedl gyfoes ar ffurf drama. Pryd mewn difri calon oedd y tro diwethaf i BBC Wales wneud hynny?  Belonging wyth mlynedd yn ôl? A na, tydi The Indian Doctor llawn stereoteipiau blinderus o Gymru’r pyllau glo ddim yn cyfri...

A pheidiwch â dechrau gydag adran ddrama ITV Cymru Wales.

Mae Bang eisoes wedi denu diddordeb gan Wlad y Basg, Lloegr ac ambell AS, ac wedi’i gwerthu i orsaf SVT Sweden. Dw i’n mwynhau’r cyfuniad o’r cyffro a’r elfennau teuluol, mae’r ddeialog yn tipyn mwy credadwy na fuodd Y Gwyll erioed, a’r ddau brif actor ifanc yn llywio’r cyfan yn llwyddiannus fel cymeriadau ’da ni’n wir falio amdanyn nhw. 

Ond mae angen i S4C feddwl hefyd am gynulleidfa graidd nos Sul hefyd, a darparu drama mwy draddodiadol ar eu cyfer sy’n sicrhau ffigurau gwylio uwch na chaiff Bang, 35 Diwrnod et al fyth.

 

Ar y Bocs 2014

Arwydd o henaint, meddan nhw, ydi poeni am dreigl amser ac ebychu “lle’r aflwydd aeth y flwyddyn?” Ac yn fy neugeinfed oes, dw innau wedi ymuno â’r clwb hefyd. Sgwn i ydi Gareth Lewis a Lis Miles yn teimlo’r un fath, fel dau o aelodau gwreiddiol Pobol y Cwm a gyrhaeddodd garreg filltir arbennig iawn eleni. Mae’r hen bentre ôl-ddiwydiannol ar gyrion Llanelli-Llanarthur wedi bod yn gartref i gymeriadau brith ar hyd y blynyddoedd - ffarmwrs, dynion busnes, gangstyrs drama, femme fatales, gyrwyr lori gaca, pregethwr llofruddiog, lesbiaid, ambell seren rygbi, Gogs ac Archentwraig - ac yn dal ar frig siartiau gwylwyr S4C. Tipyn o gamp, er gwaetha’r toriadau diweddar a dihidrwydd ymddangosiadol y Gorfforaeth Brydeinig heddiw i’w chyfres sebon hirhoedlog. Llwyddodd y bennod ben-blwydd i wylltio/drysu/blesio’r selogion wrth i Mark Ni ymddangos yn ei “angladd” ei hun, ond fe wnes i chwarter, olreit, hanner maddau’r sgriptwyr am ddod â’r Jonesiaid nôl at ei gilydd am wythnos wallgof yn yr hydref.

Beth am uchafbwyntiau dramatig eraill y flwyddyn? Go dlawd oedd hi o ran nifer, ond nid safon, a’r coffrau’n brinnach nag erioed i gyfrwng drutaf teledu. Cawsom fwy o anturiaethau poblogaidd Gwaith Cartref a sicrhaodd wobr BAFTA Cymru i Rhian Blythe. Siawns y caiff hi dlws arall am berfformiad ingol o wraig fferm ar droad yr ugeinfed ganrif yn y fonolog Gwreiddyn Chwerw. Siom personol y flwyddyn oedd Cara Fi, drama gomedi ramantus (dramedi?) am landledi sy’n ceisio denu gwaed newydd benywaidd i’w phentre marwaidd trwy hysbysebu llancia sengl y fro ar gartonau llaeth. Mae’n edrych yn dda, diolch i arfordir gogoneddus Sir Benfro, a Gaynor Morgan Rees yn seren, ond y dynion fel rhech a’r plot braidd yn ailadroddus o wythnos i wythnos. Ond collais bob tamaid o fynedd a diddordeb o weld y gair “Cyfieithydd” ar y credits cloi.

Gan fenthyca’r cliché Steddfodol, cafodd Matthew Gravelle gythraul o gam trwy golli teitl ‘actor gorau’ BAFTA Cymru i Tom Riley o Da Vinci’s Demons, cynhyrchiad Eingl-Americanaidd sy’n trawsnewid Port Talbot yn Fflorens y bymtheged ganrif diolch i gymorth technoleg CGI a thomen o liw haul ffug. Ond yn ôl at Mathew a rôl y flwyddyn fel Patricia, un o drigolion trawsrywiol Crud yr Awel yn 35 Diwrnod. Erbyn diwedd y gyfres orwych hon â fflachiadau o hiwmor du, roedd dirgelwch llofruddiaeth JR (Jan Roberts) bron yn eilbeth i’r bitsio a’r gwrthdaro cyson rhwng Pat a Tony (Rhys ap William) a gyrhaeddodd benllanw dramatig hunllefus megis Misery Stephen King. Mae Andrew Collins o’r Guardian yn honni bod cyfres arall ar y gweill, a pham lai? Wedi’r cwbl, roedd pawb yn meddwl bod Broadchurch - cyfres afaelgar arall ar CV y Bonwr Gravelle - wedi darfod am byth, ond mae’r ail i ddod yn y Flwyddyn Newydd gydag Eve Myles yn aelod o’r cast. Roeddwn i a miloedd eraill, trydarwyr brwd a’r Independent wedi mopio’n lân: “Hinterland and 35 Diwrnod: Step aside Scandi thrillers, here comes Wales”.

Daeth y BBC dan lach y Celtiaid eleni, gan beri i ni amau didueddrwydd y Gorfforaeth unwaith eto. Heidiodd miloedd o Albanwyr i bencadlys BBC Scotland yn Glasgow, i brotestio yn erbyn darllediadau unochrog gwarthus o blaid y nacawyr yn y Refferendwm dros Annibyniaeth. Ac yng Ngemau Gymanwlad yr un ddinas, fe’n hamddifadwyd o seremoni euraidd emosiynol y nofwraig Georgia Davies pan dorrodd dyn camera Today at the Games i weld Sais yn derbyn medal arian. Hyd yn oed yn nes adra, roedd rhywun yn amau ai Jeremy Clarkson yw golygydd Radio Wales wrth i raglenni ffonio i mewn ddeffro’r deinosoriaid gwrth-Gymraeg gyda phynciau trafod fel “does the Welsh language get on your nerves” a “should the Urdd Eisteddfod be bilingual”? A’m gwaredo.

Chafodd Radio Cymru mo’r flwyddyn hawsaf, wrth i’r amserlen newydd roi taw ar Dafydd a Caryl hynod boblogaidd amser brecwast a chyflwyno’r byddarol Tommo i’r genedl amser te. Mae’n anodd gen i gredu mai’r DJ o Aberteifi sy’n bennaf gyfrifol am golli 40,000 o wrandawyr rhwng mis Gorffennaf a Medi eleni, ond dyw’r holl recordiau Saesneg fawr o help i achos Betsan Powys. Un o berlau’r cyfrwng, fodd bynnag, oedd Dod at ein Coed, gyda Llion Williams yn ein tywys ar daith ddiddorol tu hwnt, o lannerch arbennig i goffau anwyliaid yn Llŷn i enwau coedlannau Cymraeg y brifddinas.

Tybed beth yw ymateb y Dr Meredydd Evans i helyntion ei gyn-gyflogwr? Mr Adloniant Ysgafn BBC Cymru 1963-1973 oedd testun portread arbennig Gŵyl Ddewi, Merêd, gyda golygfeydd hyfryd ohono’n dawnsio’n sionc i’w albwm o ganeuon gwerin a farnwyd ymhlith goreuon y New York Times 1954. Mae Cerys Matthews yn fythol ddiolchgar i Merêd a Phyllis Kinney am gofnodi cymaint o’n hen alawon traddodiadol, ac roedd ei chyfres Y Goeden Faled yn gyfuniad o ganu, hanes a chysylltiadau rhyngwladol ein clasuron fel ‘Moliannwn’. Bechod am ei MBE hefyd.

O ran dogfen, dwy raglen hynod ddirdynnol sy’n aros yn y cof yw rheiny gan gyflwynwyr plant y Sianel. Geraint Hardy ac Owain Gwynedd, y naill wedi’i fagu gan fam alcoholig (Yr Hardy’s: Un dydd ar y tro) a’r llall yn faban pan gollodd ei dad trwy hunanladdiad (Iselder: Un Cam ar y Tro). Diolch i’r ddau am siarad mor agored am bynciau y byddai’r rhan fwyaf ohonom yn dymuno’u cadw’n glep y tu ôl i ddrysau caeedig.

Braf clywed rhai o leisiau dieithr y gogledd-ddwyrain yn ystod y flwyddyn, gyda chyfres Wrecsam di Wrexham yn profi bod yr iaith yn dal i frwydro byw ar y ffin wrth i ni gwrdd â chymeriadau’r bragdy, siop trin gwallt, y Cae Ras a thafarn gydweithredol Saith Seren. Darlun sobreiddiol iawn a gafwyd yn Pleidiol Wyf i’m Gwlad? ar y llaw arall, wrth i Beti George gamu’n anfoddog i dafarn yn drybowndio o gefnogwyr tîm Lloegr yn Shotton, Sir y Fflint, a chroes San Siôr yn cyhwfan o dai’r ardal. Mi fuasai ymgeisydd Llafur Rochester lawn mor anghymeradwyol. 

Pwy feddylia y byddai cyn-actor sebon yn rhawio mewn cae silwair yn esgor ar un o lwyddiannau’r haf? Llwyddodd Olion: Palu am Hanes i ddenu ton o archaeolegwyr soffa, wrth ddilyn Dr Iestyn Jones yn datgelu teml Rufeinig yn Nyffryn Conwy a bryngaer oes yr haearn yn Llandre. Cyfres arall, a mwy o bres yn y pot pridd, os gwelwch yn dda S4C.

Ac i gloi, ailwampiwyd amserlen bnawn Sul wrth i’r Clwb ddisodli omnibysiau Pobol a Heno. Ond pinacl chwaraeon 2014 oedd Seiclo: Le Tour de France gyda Rhodri Gomer a’r giang yn caboli’u Ffrangeg TGAU ac Alun Wyn Bevan yn llawn angerdd arferol.