26.1.15

Haf ganol gaeaf




Mae trefnwyr amserlenni teledu wedi deall hi i’r dim. Gyda’r Bod Mawr yn pledu trowyntoedd, cesair peli golff ac eira taranau arnon ni feidrolion y ddaear gythryblus hon yn ddiweddar, dyma’r adeg berffaith i ddianc i ddramâu sy’n fôr o oleuni. Gydag ail gyfres siomedig sy’n datblygu i sterics sebon, llys barn amheus, sainladrad o The Killing ac ail blot diddrwg didda efo Eve Myles, yr unig achubiaeth i Broadchurch i mi ydi traethau a chlogwyni ysblennydd Dorset. Mae cyfres ddrama newydd nos Fercher hefyd yn wledd i’r llygaid, megis hysbys sgleiniog Croeso Cymru. Sut gythraul gafodd criw Lan a Lawr gymaint o haul wrth ffilmio?

Wedi pennod agoriadol awr o hyd, rydym bellach yn ôl i hanner awr wrth ddilyn hynt a helyntion Delia o Abertawe (Beth Robert) sy’n llwyddo i bechu pawb ar ôl cyflwyno’i merch 17 oed i’w thad Mal (Dewi Pws) am y tro cyntaf adeg gwibdaith o’r Gŵyr i Eryri. Mae yna lot o olygfeydd godidog o’r henwlad ’ma. Lot lot fawr. Olreit, gormodedd. Achos mae’r holl luniau llanw, y siots panoramig o’r môr a’r mynyddoedd cyn torri i siots sefydlu swbwrbia a ’Sbyty Gwynedd yn ailadroddus ac yn arafu llif y stori. Mae yna gyfuniad da o wynebau hen a newydd, heblaw’r penderfyniad od ar y naw i gastio actores ifanc o Gaerdydd fel Elen, sy’n swnio’n hollol wahanol i’w brawd sy’n Lanbêr rhonc. Efallai fod ganddi hi dad diarth o’r De hefyd. Dyn a ŵyr.

Trueni, achos mae’n tynnu oddi ar berfformiadau hyfryd y fam a’r ferch (Beth Robert ac Anni Dafydd), a’r ysgafnder rhwng mam a mab (Heulwen Haf a Dewi Rhys Williams) a’r brawd a chwaer (Llion Williams a Gwenno Hodgkins mewn aduniad C’mon Midffild). Ac mae deialog naturiol Gareth F Williams yn llifo fel mêl wedi’r holl gyfieithu a fu mewn dramâu blaenorol. Wn i ddim sawl cyfres gawn ni gyda’r prif gymeriad yn dioddef o diwmor yr ymennydd, ond mewn cyfweliad radio diweddar â Caryl, awgrymodd Beth Robert yn gryf bod ’na ragor i ddod. Gyda llai o siots llanw gobeithio.

Gwaith Cartref ydi un o’r enghreifftiau prin hynny o ddrama gredadwy wedi’i gosod yn y De-ddwyrain (cofio Glan Hafren?) lle pawb yn siarad Cymraeg yn rhwydd braf â’i gilydd, yn Gog, Hwntw, dysgwr a dwli Wyn Rowlands. Ac mae mor Gymreig hefyd, gyda’r bardd-odinebwr Geraint Penlan (John Pierce Jones) yn diawlio dedleins cylchgrawn Barn a chael ei ‘urddo’ yn y garafán gan fam ei blentyn yn Steddfod Meifod 2003. Ond atgoffwch fi i ddiffodd y teli cyn i’r credits cloi ddifetha syrpreis a hanner am Lolita feichiog Bro Taf...

Broadchurch, ITV, 9 o’r gloch nos Lun
Lan a Lawr, 8 o’r gloch nos Fercher
Gwaith Cartref, 9 o’r gloch nos Sul

18.1.15

O'r maes rygbi i faes y gad


 
Mae’r bocs recordio acw’n dal yn drymlwythog o bethau Dolig a’r Calan. Wedi dweud mai cyfresi cerddoriaeth oedd popeth ar S4C dros y gwyliau, dyma sylwi bod y ffeithiol yn ail agos iawn. Roedd Dolig Gwyn Dolwyddelan yn gronicl difyr o ailddarganfod hen ffilm o Nadolig 1961, pan ddaeth Americanwr draw i’r pentref yn Nyffryn Lledr i dynnu lluniau a chreu ffilm ciné montage i gyfeiliant A Child’s Christmas in Wales Dillon Thomas. Awran hudolus a deimlai, serch hynny, yn fwy o gyfrwng i yrfa’r cyw gyflwynydd Aled Llywelyn ar draul rhagor o hanes y pentrefwyr. Disgwyliais yn ofer am gael gweld y ffilm ei hun yn ei chyfanrwydd wedyn.

Bues i’n hwyr (iawn) yn dal i fyny efo’r portread arbennig o lais rygbi Cymru am ddeugain mlynedd, Huw Llywelyn Davies: Tu ôl i’r meic. Mae portreadau o enwogion weithiau fel cofiannau Cymraeg – lot o hel achau diflas am hen Wncwl Walter ac enwi enwogion heb fawr o sylwedd neis-neis - ond roedd y clod a’r bri a’r geiriau “emosiynol” “gwych” a “choron ar deledu’r ŵyl” gan y twitteratis yn awgrymu bod hon yn rhywbeth go arbennig. Cafwyd coflaid o atgofion melys gyda Huw Eic hyd yn oed yn sylwebu’n blentyn wrth chwarae rygbi gyda Gareth Edwards (ie, Y Gareth Edwards) a’i frawd Gethin ar sgwâr Colbren, Gwauncaegurwen, a’r tynnu coes pan lwyddodd y mewnwr medrus i ddwyn lle GE yn nhîm Cwmgors. Y syfrdandod wedyn wrth iddo siarad o’r galon am ei byliau o iselder, a’r salwch meddwl a arweiniodd at hunanladdiad ei chwaer Beth ac yntau bendraw’r byd yn rhan o dîm sylwebu Seland Newydd ’87. A’r Cymro twymgalon, “dyn y campau a’r pethe” medd y Prifardd Ceri Wyn, a wrthododd bresant MBE gan y Frenhines, ac na aeth i Gwpan Rygbi’r Byd Awstralia 2003 oherwydd gofynion Dechrau Canu Dechrau Canmol nôl adre. Pinacl teledu’r ŵyl heb os.
 
 

Mae’r gyfres Gohebwyr yn ffefryn mawr gen i, gydag ymchwiliadau i ddirgelion y gorffennol yn cosi’r chwilfrydedd. Fel un sy’n mopio ar hanes y Llen Haearn, roedd taith John Stevenson i Bwcarest i ddarganfod Pwy Laddodd Ian Parry? o Brestatyn megis sgript ias a chyffro, a ategwyd gydag ail-gread o’r ddamwain awyren angheuol a laddodd ffotograffydd disglair 24 oed y Sunday Times. Doeddwn i ddim mor frwd tuag at Gohebwyr: Owen Davis yn wreiddiol am mai milwr Prydeinig cyffredin nid gohebydd yn ôl traed Wyre Davis a Guto Harri oedd y cyflwynydd. Os ‘cyffredin’ hefyd, gan fod Owen Davis o Gwmtawe yn gyn-aelod o’r Marines a gafodd fedal ddewrder gan y frenhines. Ond cynyddodd fy niddordeb o ddeall bod mwy ym mhen hwn fel Cymro Cymraeg, ac iddo ddysgu’r ieithoedd cynhenid Pashto a Dari wrth gydweithio a chydfyw gyda heddlu Afghan. Dychwelyd fel ymwelydd ydoedd, i Kabul wedi’i chreithio gan olion y goresgynwyr Prydeinig, Sofietaidd ac Americanaidd yn ogystal â’r Taliban, a cheffylau a throliau ochr yn ochr â’r BMWs diweddaraf ar y strydoedd llychlyd.

13.1.15

Gormod o bwdin Broadchurch?




O na. Ail bennod o ail gyfres, ac mae ‘nghalon i’n suddo fel plwm. Wedi heip a hys-bys sylweddol, wynebau hen a newydd (Marianne Jean-Baptiste o ffilmiau Mike Leigh a Hollywood! Charlotte Rampling yr actores Eingl-Ffrengig! Eve Myles o, ym, Torchwood a Phontardawe!) a dirgelwch MI5-aidd ynglŷn â sut gythraul wnawn nhw ddilyn achos arestio gŵr diddrwg di-dda (Matthew Gravelle Ni) y ditectif am lofruddio bachgen dengmlwydd oed ar arfordir Dorset debycach i Fôr y Canoldir. Doedd dim rhagflas i’r wasg a’r cyfryngau - dim hyd yn oed i Golwg dlawd - cyn darlledu’r bennod gynta lwyddiannus (7.6 miliwn), a gorfu i’r sêr lofnodi cytundeb cyfrinachedd neu wynebu'r gosb eitha o ymddangos yn Birds of a Feather. Gorfu i Matthew Gravelle druan hyd yn oed fyw fel meudwy mewn gwesty ar wahân i’r actorion eraill, rhag difetha’r syrpreis am ddychweliad Jo Miller.

Ac wele’r ail bennod siomedig, a ddenodd 1.6 miliwn yn llai o selogion. Mam bach. Lle’r oedd y gyfres gynta’ (10 miliwn o wylwyr) yn gampwaith o gynildeb a datgelu pethau dow-dow, roedd hon yn llawn sterics opera sebon. Does ryfedd fod Grace Dent yn ei chymharu ag Eastenders. A does gen i ddim taten o fynedd na diddordeb yn yr ail blot gyda'r newydd-ddyfodiaid Eve Myles a James D’arcy, sy’n olrhain llofruddiaeth arall mewn rhan arall o’r wlad fu bron â dinistrio gyrfa, iechyd a hygrededd DI Alec Hardy (David Tennant sydd dan lach y Daily Mailers, c’radur, am ei acen annealladwy) cyn iddo gyrraedd pentref Broadchurch yng nghyfres 1. A sori, ond dim ond hyn a hyn o wep ddagreuol y “nashiynyl treshyr” Olivia Colman alla i oddef...

Ydw i’n hen sinig sy’n swnian? Yn bod yn rhy fyrbwyll? Wedi’r cwbl, ma ’na saith pennod arall ar ôl. Roi gynnig ar y drydedd wythnos nesa. Ac ma’r clogwyni a’r traeth godidog na’n apelio’n fawr ar nosweithiau Llun tamp a thywyll.


Cerddoriaeth iasol Ólafur Arnalds o Wlad yr Ia. I'w fwynhau'n llawn heb ymyrraeth troslais dynas ITV!

11.1.15

Je suis Engrenages


  • Spiral (Engrenages)
  • BBC Four
  • Nos Sadwrn 9-11

Dolig Dyl




Daeth mwy nag un bocs o siocled i tŷ ni dros y gwyliau. Bocsys sydd, fel teledu’r ŵyl, yn gaddo danteithion di-ri i’w sglaffio nes yn swp sâl cyn gadael tomen o betheuach diddim fel fferins Bounty ar ôl. Da-das cerddorol oedd yn tra-arglwyddiaethu ar S4C. Roedd Nadolig Bryn Terfel yn gyfuniad annisgwyl a blasus o’r llais operatig a’r gwerinol, er y dylwn fod wedi clicio gyda Sain Ffagan yn lleoliad ffilmio. Buasai melodïau tyner hogia’ Brigyn wedi’u sgubo dan dswnami’r bariton pwerus o Bant-glas fel arfer, ond mi asiodd yn berffaith mewn perfformiad o anthem y plygain, ‘Ar gyfer heddiw’r bore’. Ond y crème de la crème oedd Carolau o Landudno, am resymau cwbl anghywir. O’r eiliad yr agorodd Rhydian ei ben i ganu fersiwn “Gymraeg” o Santa Claus is coming to town roeddem ni’n ôl yn nhiriogaeth cyfieithiadau comig Ricky Hoyw. Bu bron i mi drochi’r nai ’fenga â Baileys wrth wrando’n gegrwth ar Mr Perocsid Pontsenni yn morio ‘Santa Klaus i’m cartref sy’n dod’ gyda chôr o blant gorwenog. Da chi, Dail y Post ac S4C, sticiwch at garolau cyfarwydd Cymreig tro nesa.

Mae creadigaeth Tim Rhys-Evans yn enwog am drosi clasuron pop Saesneg yn y gorffennol, ond gorau po symlaf i’r côr a gafodd ddau gomisiwn gan S4C dros y Dolig. Ar ôl ofni I’m a Celebrity get me out of Bardsey gyda llanciau Stwnsh fel Ant a Dec Sbrec, roedd Only Men Aloud: Y Bois ar Enlli yn well na’r disgwyl. Rhaglen cogio-bondio oedd hon er mwyn clywed ‘Tydi a Roddaist’ i gyfeiliant y machlud, dod i adnabod yr wythawd ar ei newydd wedd wrth bysgota a bugeilio, a phrofi symlrwydd hyfryd yr ynys heb na thrydan na thoiled fflysio.

“Clod i Dduw am wlad y gân!” ebe’r Parch Eli Jenkins yng nghyfieithiad cain Jim Parc Nest o ddrama radio’r llenor o Abertawe a gafodd sylw hyd syrffed yn 2014. Doedd dim dianc i fod dros Dolig chwaith, wrth i Kevin Allen a Rhys Ifans gyflwyno’u dehongliad nhw o Dan y Wenallt yn ffilm fawr S4C. Rhaid bod gan y Bonwr Allen di-Gymraeg a Tinopolis siârs yn y Sianel ar hyn o bryd, gan mai nhw fu’n gyfrifol am Y Syrcas Dolig diwetha’ hefyd. Go brin i gynulleidfa draddodiadol nos Sadwrn S4C gael blas ar hon. Un funud roedd Ifan Jones Evans a’i deulu yn meddiannu Noson Lawen megis Von Trapps Pont-rhyd-y-groes (ffefryn digamsyniol teulu ni) a’r funud nesa, roedd y gantores Buddug Verona James mewn lifrai Mrs Ogmor-Pritchard y Dominatrix yn chwipio Rapsgaliwn a DJ Pobol y Cwm gyda dim ond cydau lledr i guddio’u bechingalws. Ond i bôrs Llenyddiaeth Cymru a’u tebyg, siŵr braidd bod yr ailbobiad erotig hwn yn plesio’n fawr. Cynhyrchiad ag un llygad ar wobrau rhyw ŵyl ffilm anhysbys yn Wisconsin neu Warsaw, heb sôn am y farchnad Eingl Americanaidd. Gallaf weld y poster hyrwyddo nawr; “...starring Rhys Ifans as Captain Cat, with Charlotte Church and Dave Coaches from Gavin & Stacey”. Doedd ynganiad ’rhen Sharl fel Poli Gardis ddim cynddrwg â’r disgwyl, ond enw ac wyneb hollol ddieithr oedd y seren i mi - Matthew Owen, fel Jacyraca y trwyn o bostmon. Ac roedd Solfach ganol haf yn ddigon o ryfeddod fel Llaregyb y 1950au.

Bu bonllefau o groeso i bennod arbennig, os araf (iawn) o’r Gwyll* noson gynta’r flwyddyn, wrth i DCI Tom Mathias a’r giang ddychwelyd i ddatrys dos arall o Aber-noir. O’r diwedd, rydym rywfaint callach ynghylch cefndir Mathias a pham iddo ffeirio strydoedd Llundain am garafán anghynnes ar ddibyn Bae Ceredigion. A digalon y diawl oedd o hefyd. Ond erys dirgelwch y Prif Gopyn slei. Pam o pam mae e mor awyddus i fachu Mathias a gadael Mared Rhys druan i bwdu yn ei chot parca coch? Rhaid aros tan yr hydref i ganfod mwy. Sôn am stretsio amynedd rhywun, S4C!



Mae'r gyfres yn dal ar daith ryngwladol, gyda llaw, o Awstralia (fersiwn Saesneg) i Fflandrys (fersiwn Gymraeg).




7.1.15

Pobol 40





Dw i’n cofio’r olygfa fel ddoe. Bwyta cinio o flaen teledu’r gegin, cyn cael pas i’r ysgol ar gyfer her TGAU arall. Ar y bocs, roedd ailddarllediad o Pobol y Cwm noson gynt, uchafbwynt haf ’91 cyn i’r sioe sebon gael seibiant tan fis Medi. A sôn am uchafbwynt. Y pentrefwyr i gyd wedi ymgynnull i fwynhau siampên a sosej rôls yn agoriad swyddogol clwb golff Breeze Hill - Brynawelon gynt, cartref hen stejars hoff fel Bella, Jacob Ellis a’r Parch TL a oedd, dw i’n siŵr yn dawel bach, yn meddwi’n rhacs ar win riwbob Harri Parri - bellach yn rhan o fenter ‘JR’ Sir Gâr, Stan Bevan. Ond am ryw reswm angof, roedd hen gena’ a chariad Kirstie McGurk wedi plannu rhywbeth amheus yn y Clwb. Ac wele Sarjant Glyn James yn mynd fel bom ar hyd hewl Llanarthur-Cwrtmynach, a’r seiren yn sgrechian dros y cwm. Roedd hyn cyn dyddiau’r ffôn lôn, cofiwch. “Neith o fyth ffrwydro” meddwn i’n smyg i gyd dros fechdan ham, “di’r Bî-Bî-Sî methu fforddio’r fath sdynt”. Ond ffrwydrad a fu, a chwythodd yr adeilad yn rhacs jibiders wrth i Sarjant James sgrialu at y fynedfa. Y penwythnos wedyn, roedd llond bws mini ohonom yn mynd i ddawns sgubor i ddathlu diwedd yr arholiadau. A’r pwnc trafod bywiog? Pwy fyddai’n goroesi Clec Fawr Cwmderi. Erbyn i’r gyfres ddychwelyd chwe wythnos yn ddiweddarach, doedd neb fawr gwaeth ar wahân i Barry John druan a gollodd ei olwg. Ond fel pob opera sebon gwerth ei halen, roedd yn well ymhen mis ac yn lapswchan rêl boi hefo Beth, yr arch-ast orau welodd y Cwm erioed. Hynny cyn i Beth fachu Dic Deryn a chwalu’i briodas â Carol Gwyther (un o drionglau serch gorau teledu Cymraeg), a chymryd ffansi at Fiona’r Caffi flynyddoedd wedyn. A phwy sy’n cofio perthynas Meira, ysgrifenyddes hirddioddefus Deryn Sgips, â Llew Mathews a dorrodd ei chalon gyda Gina. Trawyd y gr’aduras honno’n farw gan gar, a boddi yn nilyw 2001 oedd tranc Llew.

Mae ’na fflyd o ddŵr wedi mynd dan bont ers hynny, a llond trol o newidiadau ers yr oes aur honno i mi’n bersonol. Gostyngodd oedran cyfartalog y cymeriadau, daeth problemau’r ddinas i gefn gwlad – cyffuriau, HIV, plant ag acenion Glantaf – ac ambell blot chwerthinllyd fel gangstyrs drama B’towe, Reg Harries yn lliwio’i wallt mewn pwl o greisus canol oed, Hywel a Cassie yn rhedeg clwb dawnsio polyn, ac Anti Marian yn codi o farw’n fyw ym Mhenrhewl. Cyflymwyd arwyddgan gitârs wreiddiol Endaf Emlyn i’r fersiwn gerddorfaol gyfredol gan Owen ‘Catatonia’ Powell. Diflannodd yr hen Deri Arms glyd draddodiadol a chododd tŷ potas plastig newydd fel ffenics o’r fflam megis set Neighbours. A chafodd lleoliadau fu gynt ar y cyrion – y capel, y garej, fflat Ffion a Jinx – eu trawsblannu dros nos i’r Stryd Fawr, wrth i’r gyfres godi pac a symud o stiwdios cyfyng Llandaf i’r Bae eang braf, drws nesa i Casualty (handi ar gyfer golygfeydd ’sbytu) a Dr Who (handi ar gyfer atgyfodiad Anti Marian), gan greu mwy o hygrededd a bwrlwm canol pentref go iawn. 

Os ydych chi’n snob sebon - ac mae ’na ormod o Gymry Cymraeg yn troi eu trwynau ar Pobol y Cwm wrth fopio ar ffars ‘Carry on Cockney’ Eastenders - rydych chi’n colli perlau actio o bryd i’w gilydd. Roedd Rhian Jones yn ysgytwol wedi i’w chymeriad Karen, merch Olwen Siop, gael ei threisio gan Barry John (ie, hwnnw eto). Ond yr un sy’n parhau fwyaf yn y cof yw perfformiad dirdynnol Sera Cracroft ar ôl i John, un o efeilliaid Denzil ac Eileen, farw yn y crud. Heddiw, mae Lisa Victoria yn serennu’n gyson fel Sheryl sy’n baglu o un angst personol i’r llall. Yr hen gi Hywel Llywelyn ydi’r diweddaraf. Oes gobaith am briodas hapus, tyaid o blant a llond llyfr apwyntiad o blŵ rinsus iddi? Llawer rhy ddiflas, g’lei!

Mae rhyw aflwydd yn taro rhai o’r cymeriadau gwrywaidd dros amser. Maen nhw’n cyrraedd y Cwm yn hen fois iawn, ond yn gadael yn hanner pan. Dyna chi Derek y mecanig fu bron â gwaredu carfan Cwmderi RFC mewn damwain bws mini, Rod y Plod gipiodd ei blentyn i Bahrain, a Steffan Humphreys a fu’n waldio’i nain cyn lladd Teg maes o law. Dim ond gobeithio y bydd Colin yn parhau’n donic am sawl blwyddyn arall.

Mae dau aelod gwreiddiol o’r cast yma o hyd. Megan, Mrs Moesol y Pentref sydd wedi dychwelyd i gadw siop elusennol, er duw a ŵyr lle mae’n byw na beth yw hanes ei phlantos di-sôn-amdanynt, Rhian Haf a Gareth Wyn. Ond y bytholwyrdd Meic Pierce ydi’r seren, bellach y tu ôl i gownter ei gaffi unwaith eto. Hen dro bod Gareth Lewis am roi’r ffedog yn y to, ac y byddwn ni’n ffarwelio â’r hen Feic yn y flwyddyn newydd. Mewn cyfweliad radio diweddar, dywedodd Nia Caron bod golygfeydd emosiynol ar y gweill rhwng Meic ac Anita. Salwch angheuol ’sgwn i?

Mae’r rhod yn troi unwaith eto, diolch – neu ddim diolch – i’r toriadau bondibethma. Yn ogystal â thocio i bedair pennod yr wythnos o fis Ionawr nesaf ymlaen, a therfynu omnibws y Sul (cam amhoblogaidd iawn iawn ac ergyd i ffigurau gwylio S4C heb os) cyhoeddwyd y byddai pythefnos o seibiant bob blwyddyn. Cyfle unwaith eto i’n cadw ar flaenau’n sedd gyda chliffhangyrs mawr yr haf.

Codwch eich gwydrau Cic Mul neu jin mowr Mrs Mac. Pen-blwydd hapus, Pobol!