Elwa ar lyfra

Pa lyfrau oedd yn eich hosan Dolig eleni? Fe ges innau nofelau Llwyd Owen, Angharad Tomos, Llio Maddocks, Dyfan Lewis a dw i'n gobeithio cael un o glasuron y diweddar athrylith Jan Morris gyda'r tocyn anrheg.

Wn i ddim beth gafodd rhai o’n cyfryngis ni, ond ga i awgrymu’n garedig bod golygyddion BBC Cymru-Wales yn gadael copi hanfodol o Pa Arddodiad? D Geraint Lewis ar eu desgiau pan fyddan nhw’n dychwelyd yn 2021. O’r darllenydd newyddion i’r dyn(es) tywydd, mae’n berthnasol i bob un wan jac ohonyn nhw.

A chyn i chi sgrechian “Plisman iaith!”, fi di'r cyntaf i gyfadda nad ydw i’n berffaith fy hun. Serch addysg cwbl Gymraeg o ysgol feithrin Llanrwst ddiwedd y saithdegau reit drwodd i Brifysgol Caerdydd ganol y nawdegau, dw i wedi gorfod dysgu rheolau gramadeg o’r newydd. Dw i'n defnyddio idioma Saesneg heb dalld, ac yn diawlio'n hun a'r iaith a'r ffordd o feddwl sydd wedi concro ein byd lleiafrifol brau ni. Mae'n anodd ac yn heriol.

Rhaid bod ein darlithwyr yn poeni’n uffernol am safon iaith darpar addysgwyr, cyfieithwyr, gohebwyr a gwleidyddion y genedl, achos dw i’n cofio gorfod mynychu seminarau gloywi iaith y brifysgol am dymor dan arweiniad neb llai na’r Athro Peter Wynn Thomas, awdur gwybodus Gramadeg y Gymraeg. Ac wrth ennill fy nghrefft fel cyfieithydd proffesiynol (yn gam neu’n gymwys) wedyn, dw i wedi cael fy nghywiro a’m haddysgu gan sawl golygydd profiadol yn enwedig ar reolau arddodiad. Y defnydd cywir o brics a mortar cystrawennol yr iaith, yn y cyd-destun cywir.

Sawl tro dw i’n clywed rhywun yn camddeud “elwa o” ar Radio Cymru ac S4C yn hytrach nag elwa ar (rhywbeth), to profit, cywir. Felly hefyd effeithio, heb ar wedyn. Mae’r cyfeithiad slafaidd effeithio pobl o’r Saesneg effect people yn wall cyffredin iawn iawn. Ar hen glasur hwnnw, mynd i’r deintydd yn lle at y deintydd.

Mae llyfryn bach glas golau D Geraint Lewis yn ganllaw cwbl hwylus a handi. Nesh i ddysgu’r rheolau mewn dim o dro, diolch iddo. Mi wnewch chithau hefyd. 

Fel arall, waeth inni siarad Saesneg ddim.

Mae'n cyfryngau ni'n cael dipyn o drafferth efo'r gair "national" hefyd. Cymru ydi'n 'cenedlaethol' i, a phob Cymro a Chymraes gwerth ei halen, nid Prydain waeth beth ddywed y Toriaid y dyddiau jingoistaidd hyn. Dim ond bore ma y clywais Gwenllian Grigg yn deud "yr Archif Genedlaethol" am National Archives Lloegr a Chymru sydd â'i phencadlys yn Kew, Richmond. Ych a fi. Os mai rhywbeth Prydeinig ydi o, pam ddim defnyddio'r enw Saesneg yn unig? Yn y gorffennol, mae gohebwyr BBC Cymru hefyd wedi camgyfieithu'r National Health Service a National Insurance fel Gwasanaeth Iechyd Cenedlaethol ac Yswiriant Cenedlaethol, pan mai 'Gwladol' sy'n gywir fama. 

Oes, mae eisiau gras a mynadd a golygydd gwell weithiau. Ond mae'n broblem ddiawledig yn yr iaith fain hefyd, fel mae bron i flwyddyn o bandemig wedi dangos. Mae'r cyfryngau Saesneg, o Sky News i ITV a'r Bìb yn sgrechian NATION a NATIONAL yn gyson anghywir pan mae Johnson (dwi'n gwrthod ei alw'n Boris fel hen fêt Andrew Marr a Robert Peston) yn cyhoeddi rhagor o newidiadau i Loegr yn unig. Mae hyd yn oed yr Americanwyr wedi'i dalld hi.

O, a chwi hwntws, defnyddiwch yr "u bedol" yn lle "i dot" er mwyn dyn. Diolch.

 

*********************************

Dyma dabl defnyddiol o ffeil ‘Arddulliadur’ Gwasanaeth Cyfieithu y Llywodraeth.

arddodiaid

·       Mae angen bod yn ofalus ag arddodiaid, yn enwedig wrth gyfieithu to, for, on ac ati.

Dyma rai camgymeriadau cyffredin:

 

CYWIR	ANGHYWIR
â/ag
cydweithio â	cydweithio gyda
cysylltu â	cysylltu gyda
cytuno â (rhywun/rhywbeth)	cytuno gyda
gwrthdaro â	gwrthdaro gyda
siarad â	siarad gyda
trafod â	trafod gyda
perthynas â	perthynas gyda
torri papur â siswrn	torri papur gyda siswrn
pobl ag anghenion arbennig	pobl gydag anghenion arbennig
ar/arno/arnom etc
gwahanol agweddau ar y pwnc	gwahanol agweddau o’r pwnc
mae’r frech goch arno	mae ganddo’r frech goch
roedd yn fodlon ar y penderfyniad	roedd yn fodlon â’r penderfyniad
mae arnom angen arian neu mae angen arian arnom	rydym angen arian
at
gresynu at y penderfyniad	gresynu’r penderfyniad neu gresynu wrtho
anfon e-bost at Mair (at berson)	anfon e-bost i Mair
elwa ar y profiad	elwa o’r profiad
i
anfon llythyr i’r Cyngor Sir (er cysondeb, arfer y Gwasanaeth Cyfieithu yw ymdrin â sefydliadau ac ati fel lleoliadau, felly dilynir yr un patrwm ag ‘anfon i rywle’)	anfon llythyr at y Cyngor Sir
cytuno i wneud rhywbeth	cytuno gwneud rhywbeth
tueddu i effeithio	tueddu effeithio
helpu rhywun i wneud rhywbeth	helpu rhywun wneud rhywbeth
trefnu i ddod	trefnu dod
mae’n bwysig nodi	mae’n bwysig i nodi
o
rwy’n falch o fod yma	rwy’n falch i fod yma
dyma’r ffordd orau o wneud hyn	dyma’r ffordd orau i wneud hyn
mae’n gyndyn o gymryd y swydd	mae’n gyndyn i gymryd y swydd
wrth
ynghlwm wrth	ynghlwm â neu yn glwm â
glynu wrth	glynu at neu glynu i

 

Gwylio dan gyfyngiadau

 

Beth arall sydd i ddeud am ’leni? Fe gafodd un gair arbennig ei orddefnyddio. Na, nid hwnnw sy’n cychwyn efo ‘Ec’, ond ‘Dî’. Digynsail. Rhowch gorau iddi plîs, newyddiadurwyr prin y Gymraeg, a thriwch rywbeth arall fel 'blwyddyn heb ei thebyg', 'dyddiau di-ail'. Unrhyw beth 'blaw digynsail. Thenciw fowr.

Bu’n flwyddyn heb ei hail i wylio teledu beth bynnag, â phawb yn sownd adra wrth i'n byd cymdeithasol ddod i stop. Os na aiff ffigurau S4C drwy’r to yn Adroddiad Blynyddol a Datganiad Ariannol y flwyddyn nesa, wedi un go symol y llynedd, mae wir yn A-men ar y Sianel. Ond dowch inni drïo croniclo’r flwyddyn swreal hon o wylio. 

Swatio dan y lloer

Ailddarganfod natur efo Morgan Jones a'i westeion 

Uchafbwynt y gwanwyn boncyrs o gynnes i mi oedd treulio awran bob nos Sul yn gwylio 5 pâr o Loegr yn bacpacio 25,000km dros ddeufis yn erbyn y cloc o Ddinas Mecsico i Ushuaia, yr Ariannin, yn Race across the World. Gydag antur adra yn golygu twrio am bapur lle chewch neu dun o domatos yn Co-op Llanrwst, roedd rhywbeth uffernol o braf mewn weld pobl yn brasgamu hyd strydoedd dan ei sang, yn cysgu boch wrth foch ar fysiau 12 awr, yn rhannu hosteli ceiniog a dimau a chlecian peints mewn bariau byrlymus wrth geisio osgoi sawl terfysg yn erbyn llywodraethau ledled De America. Wrth gwrs, tydi cyllideb S4C ddim yn caniatáu’r fath sbloets (er meddyliwch pa mor dda fuasai hel cystadleuwyr ar draws Patagonia, serch ffrae’r twitteratis am wladychiad neu goncwest y Cymry cynnar) ond fe ganiatawyd i Elin Fflur dorri’r rheol bum milltir er mwyn cael llymaid hamddenol yng ngerddi rhai o s’lebs y Gogledd yn Sgwrs dan y Lloer (Tinopolis). O Nic Parri i Lisa Jên, Mici Plwm i Angharad Tomos, Tudur Owen i Robat Arwyn, roedd rhai’n llawer difyrrach na’r lleill – ond pwy bynnag oedd y gwestai, roedd agosatrwydd a gwên fawr gynnes y ferch o Fôn yn cynnal y cyfan. Grêt bod yna gyfres arall ar y gweill. Ond fe wnes i osgoi’r ddogfen unigol Galar yn y Cwm fel y pla, sgiwsiwch y mwysair di-chwaeth. Gyda’r bwletinau dyddiol yn pwyso’n drwm arnom, nifer y marwolaethau yn cynyddu ar lefel ddychrynllyd a gwleidyddion di-glem wrth y llyw, y peth ola’ o’n i eisiau ei wylio min nos oedd dogfen am deulu o drefnwyr angladdau yng Nghwm Tawe. 

Roedd rhaglen bry ar y wal arall a gomisiynwyd yn arbennig yn ystod y cyfnod clo, yn berl. Llywio cyfres realiti newydd am wibdaith bws i Ewrop oedd bwriad y cyn-brifathro o Eifionydd, Ken Hughes, cyn i 2020 roi stop arno. Yn lle hynny, fe’i gwelsom yn defnyddio’r cyfrwng zoom hollbresennol i wneud cacen, sgwrsio â ffrindiau pell ac agos, cynnal cwis ar-lein, a chadw’n heini yn yr ardd gerflunaidd. Ken Hughes yn cadw ni fynd (Darlun TV) oedd un o uchafbwyntiau hapusa’r flwyddyn, a phob clod hefyd i Elis am reoli’r camerâu niferus o stiwdio’r garej. 

Fel rhan o gomisiynau eiliad ola’r Sianel i lenwi’r gwagle chwaraeon byw, fe gawson ni ddrama tair rhan Cyswllt (mewn Covid) (Vox Pictures) gyda’r actorion yn serennu ar eu ffôngamerâu neu liniaduron eu hunain – fel nyrsys lluddedig, nain a wyres, tad colledig, a phâr priod sy’n gorfod hunanynysu ar wahân gan fod un yn taclo cancr. Llwyddodd y cyfan i gyfleu blinder, ofnau, tyndra a gwerthfawrogiad y cyfnod od hwn, ac ennill y blaen ar ddrama covidaidd arall gan ITV. Drama hôm mêd arall wnaeth apelio oedd Staged, gyda Michael Sheen o Bort Talbot a David Tennant a’u gwragedd go iawn, fel dau actor llwyfan sy’n bytheirio drwy ymarferion ar-lein dan law cyfarwyddwr anobeithiol o'r West End, yn poeni am gymdogion oedrannus, a chael ram-dam gan y Fonesig Judi Dench. Mae’r ail gyfres ar ei ffordd, a gwych o beth am hynny. 

Michael Sheen a David Tennant - "Staged"

 

Y pâr priod Dewi (Aneurin Hughes) a Sian (Cath Ayres) yn gorfod cysgodi rhag covid â'i gilydd

 

O’r holl gyfres noir eleni – a doedd dim llawer ohonyn nhw - un iaith Saesneg o Ganada sy’n aros fwyaf yn y cof, a finnau fel arfer am sgut am isdeitlau a porn cynllunio tai Nordic. Ond o leiaf cantores o Ddenmarc sy’n gyfrifol am arwyddgan iasol Cardinal, ac roedd digonedd o eira mawr i blesio’r scandiphile mwyaf. Y bedwaredd gyfres, Until the Night, oedd yr olaf meddan nhw, a bydd hiraeth mawr ar ôl gwep fythol drist y Ditectif John Cardinal (Billy Campbell) a’i gydymchwilydd ffyddlon o Quebéc, Lise Delorme (Karine Vanasse) sy’n ei flysu o bell, heb anghofio ardal y llynnoedd a fforestydd gwyn maith gogledd Ontario, a straeon am wir frodorion y rhan enfawr honno o'r byd.

 

"Cardinal" - y gorau o Ganada

 

Erbyn yr hydref, daeth hen ffefrynnau yn ôl ar ein sgriniau, a phawb – o’r cogydd Hywel Griffith a’i Sioe Fwyd i Nia Parry a thrigolion Adre – yn cadw pellter go barchus. Felly hefyd Morgan Jones a’i westeion wnaeth borthi ein diddordeb o’r newydd ym mywyd gwyllt y filltir sgwâr yn Natur a Ni (Rondo) o stad Garreglwyd. Dychwelodd cymeriadau Rownd a Rownd a Pobol y Cwm i fyd annaturiol, gyda’r naill yn anwybyddu’r pandemig yn llwyr a’r llall yn dangos masgiau a sebon diheintio a’r enfys hollbresennol ’na. Tipyn o gamp ar ran yr actorion a’r criw cynhyrchu a’r awduron wnaeth orfod daflu sgriptiau parod i’r bin, a sgwennu rhai newydd heb na chwtsio na charu, dal dwylo na phaffio. Er hynny, dw i’n dal i fethu mwynhau i’r un graddau ag o’r blaen.

Prosiect Pum Mil a Dau Fetr

 

Wrth i elfennau o'r gymdeithas (Etonaidd) dorri rheolau C19 yn rhemp, twristiaid yn heidio i baffio a bawa yn Eryri, a Davina McBlydi Call yn cwyno am reola Cymru, llwyddodd fformat ... Pum Mil (Boom) i ddangos bod yna rywfaint o ddaioni yn yr hen fyd honco ’ma o hyd. O’r briodas dan glo ym Môn, i brosiectau cymunedol yn Ysgol Glantaf a Sbyty Ifan, Ponty a Llandysul, bu Emma a Trystan yn bwrw gwên, peintio, cyflenwi coffis a chwerthin heintus hyd a lled y wlad ar ôl ennill gwobrau BAFTA Cymru a’r Ŵyl Cyfryngau Celtaidd eleni. Un arall gafodd sawl enwebiad eleni oedd drama’r we 2019, Merched Parchus (yn y categorïau ‘Torri Trwodd’ ac ‘Awdur Gorau’) ac sydd wedi’i gwerthu i’r Almaen, Swistir ac Awstria via gwasanaeth ffrydio Ewropeaidd SOONER. Cyn (diffyg) cytundeb Brexit, gobeithio. Mae S4C yn dal i frolio amdani hyd yn oed ar ôl rhoi’r fwyell iddi wedi diweddglo reit benagored. Yn y cyfamser, daeth y felodrama Saesneg Un Bore Mercher i ben ar ôl tair cyfres. Dw i’n gwybod p’un fyddai wedi cael comisiwn arall gen i. Efallai y dylai mwy ohonom ganu clodydd cywaith gwreiddiol, dinesig a deifiol Mari Beard a Hannah Jarman ar y cyfryngau cymdeithasol, fel ffans bocsets Tipyn o Stad (2002-2008) sy’n cael ei hatgyfodi’r flwyddyn nesa. Syniad tsiampion ta diffyg gwreiddioldeb?

Barnwch chi.

 

A dyna ni. Sut siâp fydd ar deli’r ŵyl? Mae BBC One yn cynnig y Cwîn, Blankety Blank a Mrs Brown’s Boys fel tasan ni heb ddiodda’n barod eleni. Yn bersonol, dw i’n edrych mlaen at rywfaint o chwerthin gyda sbeshals comedi Motherland (9 o'r gloch nos Fercher 23 Rhagfyr, BBC Two) a King Gary (10 o’r gloch nos Fercher 23 Rhagfyr, BBC One) a drama Chekov, Uncle Vanya (10 o’r gloch nos Fercher 30 Rhagfyr, BBC Four). Mae dyddiau ffilm fawr y Nadolig ar S4C wedi hen ddiflannu, ysywaeth, ond o leiaf bydd na ffilm fer wedi’i hanimeiddio o’r enw Sol – ffrwyth cydgynhyrchiad rhwng sianeli teledu Gwyddeleg, Gaeleg yr Alban ac S4C – am fachgen sy’n dysgu o brofiad galarus ar ôl colli ei nain (6.30 o’r gloch nos Lun 21 Rhagfyr). Uchafbwynt hapusach dydd Dolig ei hun fydd Ken Hughes yn cadw Dolig i fynd, ond ar amser chwithig braidd o 7 yr hwyr pan fydd llawer ohonom naill ai’n llowcio brechdana twrci oer, yn ffraeo dros gemau bwrdd neu’n rhochian o flaen tân. Ac wrth gwrs, mi fydd yna benodau cadw-pellter arbennig o’n sioeau sebon ni.

Am y tro, dw i’n gobeithio am gwrw da, siocledi arbennig a llyfrau blasus yn fy hosan i ’nghadw’n ddiddig drwy ba bynnag ffycrwydd sydd o’n blaenau ddechrau 2021.

Dolig dedwydd diogel i bawb. 

'Dolig Epic Chris

 

 

 

Awch am ddrama

Cadwch eich selebrytis sy'n dawnsio neu'n byta trychfilod cyn eu poeri allan i gefn gwlad Sir Conwy. Dramâu ydi niléit i. Ac mae’n sefyllfa reit ddifrifol o’u safbwynt nhw y dyddiau hyn. Dw i’n ei chael hi’n anodd gwylio ein sioeau sebon heb yr ectras na’r agos-atrwydd arferol, ac wedi cael hen lond bol ar deulu’r Parris serch y cyffro cychwynnol o ladd Gary Monk (tybed?) yn Pobol y Cwm. Sut aflwydd mae’r entrepreneuriaid lleol Sara a Dylan yn crafu byw mewn fflat garbord uwchben y caffi gyda’i chyn-ŵr a’i wejen newydd, pam mae pawb wedi anghofio gwisgo masgiau bellach, a sut ddiawl gafodd Dai a Diane ffleit i Oz â’r byd a’r betws yn sownd adra?

Roedd saga stelciwr Siân yn mynd drwy’ mhen i, tan i actio rhagorol a stori ‘dod allan’ Kylie achub Rownd a Rownd.

Dw i hyd yn oed wedi traflyncu cyfres gyfan The Crown ar Netflix, wrth geisio penderfynu ai campwaith neu cariacture oedd portread Gillian ‘Scully’ Anderson o Magi Thatshyr.

Diolch i’r nefoedd am y Llychlynwyr, fel arfer. Daeth DNA i ben gyda diweddglo torcalonnus, ar ôl ein tywys ar ras wyllt o Ddenmarc i Ffrainc a Gwlad Pwyl (cofio hynna? y gallu i deithio’n ffri o le i le), a chymeriadau da sy’n sgrechian am ail gyfres. Cyfres o Wlad yr Iâ sydd wedi cymryd ei lle yn slot Sadyrnol BBC Four. Ac er na wnaiff Valhalla Murders fyth ennill gwobrau am wreiddioldeb, gyda stori’r hen gartra plant anghynnes yn atgoffa rhywun yn syth o gyfres gyntaf Y Gwyll, mae’r golygfeydd mynych o’r eira mawr yn plesio fama ac mae gweld a chlywed yr Islandeg cwbl unigryw yn cyfareddu rhywun. Ac yn gwneud i mi hiraethu am y cawr mwyn blewog hwnnw Andri (Ólafur Darri Ólafsson) a’i gydweithiwr mari gwilymaidd, Hinrika (Ilmur Kristjánsdóttir) yn Trapped, fydd yn dychwelyd am drydedd gyfres ar Netflix y flwyddyn nesa. 

Lle fuasan ni heb y gwasanaeth tanysgrifio hwnnw ’dwch?