Accéder au contenu principal

Cof cenedl





Bu’n haf o ben-blwyddi arbennig. Cawsom ein boddi gan raglenni ac erthyglau i gofio dwy garreg filltir nodedig yn hanes Cymru a’r bydysawd - hanner canrif ers coroni tywysog o Sais drosom, a hanner canrif ers i ddyn droedio’r lleuad.

Doedd gen i fawr o fynedd efo’r gyntaf, rhaid cyfaddef, cyn ildio a dal i fyny efo Y Bomiwr a’r Tywysog, wedi cymaint o ganmol ar twitter. Roedd y ffaith mai’r cyfarwyddwr enwog Marc Evans (House of America, Patagonia, Y Gwyll) oedd wrth y llyw yn help garw hefyd. Cawsom 50 munud o hanes helbulus, cyfarwydd y chwedegau – Tryweryn ac Aber-fan – yn ogystal ag elfennau cwbl newydd ar ffurf cyfweliadau ddoe a heddiw, a ffilmiau o’r archif. Wnai fyth stopio syfrdanu ar y clip hwnnw o bennau gwynion a phlant bach y Pafiliwn yn cymeradwyo Carlo i’r carn, tra’r oedd eraill yn waldio myfyrwyr â’u hymbarels am feiddio protestio yn erbyn y cyw dywysog yn Eisteddfod yr Urdd Aberystwyth 1969. Difyr oedd clywed am nerfusrwydd y Blaid Lafur ar y pryd yn sgil poblogrwydd Gwynfor Evans a’r cenedlaetholwyr, ac a welai’r arwisgiad fel “yr arf dactegol berffaith er mwyn adennill tir”.
Ac wele glipiau o’r taeogwr tan gamp George Thomas wrth i’r rhyfel dros yr arwisgiad boethi. A’r rhyfel hwnnw oedd elfennau mwyaf newydd ac ysgytwol y saga i mi, gyda Mudiad Amddiffyn Cymru yn gosod nifer o fân fomiau ledled y wlad - o argae newydd Clywedog, i’r Deml Heddwch a’r Swyddfa Gymreig yn y brifddinas. Fe wyddai llawer ohonom am ladd dau o aelodau MAC yn Abergele noswyl yr arwisgo, ond faint oedd yn ymwybodol o’r bachgen deg oed o Loegr a gollodd ei goes ar ôl cicio dyfais ffrwydrol, tra ar wyliau yng Nghaernarfon? Ys dywed yr adroddwr Richard Lynch ar y diwedd, wrth i’r camera ffocysu ar John Jenkins 86 oed, a garcharwyd am ddeng mlynedd yn sgil y bomio “...mae’n cofio popeth, hyd yn oed os yw hanes wedi’i anghofio e”. A dyna ddagrau’n system addysg ni. Y ffaith fod y bennod gyfoes gythryblus hon yn hanes ein cenedl mor ddi-sôn-amdani. Gobeithio y bydd y ffilm werthfawr hon yn rhan o faes llafur cwricwlwm newydd bondigrybwyll Kirsty Williams.

Felly hefyd Tudur Owen: O Fôn i’r Lleuad, rhaglen arall a grisialodd ein cwricwlwm ffaeledig i’r dim. Hanes rhyfeddol Tecwyn Roberts (1925-1988), “arwr tawel” a aned ar dyddyn heb na ddŵr na thrydan ond a aeth ymlaen i serennu fel prif beiriannydd a sylfaenydd canolfan NASA Houston. Siŵr braidd y byddai’r Bîb a’r betws wedi clywed amdano petai’n frodor o Leamington Spa yn lle Llanddaniel Fab. A gresyn nad oes unrhyw dâp ohono’n siarad Cymraeg pan gafodd ei holi gan ohebydd ifanc o’r enw Gwyn Llywelyn, yn fuan wedi’r alldaith fawr i’r lloer. Ond yn sgyrsiau Tudur â’i gydweithwyr yn Mission Control, daeth parch eraill at y Monwysyn angof hwn i’r byw.
Yng ngeiriau George “Astronaut Maker” Abbey, “the people of Wales ought to take pride in that”.

Diolch i dduw fod S4C, o leiaf, yn helpu i gadw’n hanes ar gof a chadw.



Posts les plus consultés de ce blog

35 Diwrnod II

Am sgwp. Ar ôl tri-chwarter gobeithio y byddai S4C yn gweld sens ac yn comisiynu cyfres arall o lwyddiant dramatig y Sianel y llynedd wnaeth danio brwdfrydedd gwylwyr a'r twitteratis fel ei gilydd gyda chyfres murder mystery prin yn y Gymraeg, mae'n ôl! Neu, o leiaf mae Siwan Jones a Wil Garn wedi cael sêl bendith i ddechrau sgriptio yn barod ar gyfer ffilmio ym mis Mehefin. Fel y tybiwyd, stori, cymeriadau a marwolaeth newydd fydd sail yr ail, gyda chwmni yswiriant yn y brifddinas yn lle swbwrbia Caerffili. Croesi bysedd, gweddio, gobeithio y cawn nhw hwyl arni. Mae dilyniant i premiere anhygoel o lwyddiannus yn dalcen di-ddiolch o galed. Dw i'n deud dim (Broadchurch). Datganiad yma.

Losing Faith

“A critical acclaim and social media buzz” – The Times“A TV trailblazer… a delight to watch” – Grazia“Big Little Lies relocated to rural Wales” – The Guardian“A tale of organized crime and domestic strife” – The New York Times
She’s back!
"She" being our yellow mac’d mam-slash-sleuthing solicitor, who spent much of the first series driving back and forth along the stunning Carmarthenshire (and Southerndown) coast in search of errant hubby Evan, whilst singalonging with her kids, downing prosecco with the girls, being pursued by a dodgy cop straight outta Line of Duty and lapswchin’ with Mark Lewis-Jones. The rest of Britain know her as Faith Howells off Keeping Faith from last summer’s network hit (and smashed iPlayer as the 5th most popular TV programme of 2018) now with an added duck egg blue coat and killer heels.

We, however, are more familiar with Faith from Un Bore Mercher (One Wednesday Morning) on S4C starring a plethora of familiar faces like Rhian Morgan and Aneurin H…

Cometh the Awr

Sorry Vera and Les Mis. There’s a spanking brand new exciting Welsh language kid on the block to occupy our Sunday nights. Set in a bland courtroom and an eerie hotel in Bridgend County, 35 Awr (35 Hours, 8x60’, S4C) works its way back following the trials (boom! boom!) and tribulations of a jury thrown together to decide the fate of a troubled young man accused of killing his neighbour. Personally, the case itself plays second fiddle to the delicious mixture of members of the jury - an OCD librarian, randy accountant,  scarily silent fireman, gay travel agent, a student with a fuck y’all attitude - who wouldn’t normally look twice at each other, but who are forced to cooperate in Her Maj’s name. Here’s hoping that the wonderfully blunt Val (GillianElisa) Taz (Iestyn Arwel) and Moira (the evergreen Christine Pritchard) get their own spin-off show. FflurDafydd’s dialogue is utterly believable, flows like the Taff after a storm, and peppered with knowingly cultural references and jokes …